Кіріспе

Гийом Ронделе (Guillaume Rondelet) (27 қыркүйек 1507 – 30 шілде 1566), сондай-ақ Ронделетус/Ронделетий деп те аталады, Оңтүстік Франциядағы Монпелье университетінің медицина профессоры және 1556 жылдан өліміне дейін, 1566 жылға дейін университет канцлері болды. Ол анатомия және натуралистік ғылымдармен аты шықты, әсіресе ботаника және ихтиология саласына қызығушылық танытты. Оның маңызды еңбегі – теңіз жануарларына арналған ұзақ трактаты, оны жазуға екі жыл кетті және ол шамамен бір ғасыр бойы стандартты анықтамалық жұмысқа айналды. Бірақ оның ең маңызды жетістігі – 16 ғасырдың соңындағы ғылым әлемінде жетекші тұлғаларға айналған талантты шәкірттерді тәрбиелеуі болды.

Ерте өмір және білім

Ронделе 1507 жылы Монпельеде дүниеге келген. Оның әкесі – дәріханашы, бақшашы және дәрі-дәрмек сатушы. Әкесі бала кезінде қайтыс болғандықтан, оны үлкен ағасы тәрбиеледі. 18 жасқа дейін денсаулығы нашар болды. Монпельеде білім алып, 1525 жылы Парижге жіберілді, онда Париж университетінде латын және философияны оқыды. 1529 жылы оқуға қабылданды, сосын Монпельеге оралды. Медицинаға қызығушылық танытып, туған қаласындағы университеттің медицина факультетіне оқуға түсті. 1530 жылы студенттік істер жөніндегі прокуратор (тіркеуші) болды. Осы кезде ол әріптесі, дәрігер Франсуа Раблемен дос болып, кейіннен «Рондибилис» деген псевдониммен Ронделені сатиралық бейнелеген «La vie de Gargantua et Pantagruel» атты кітап жазды. Прокуратор болып қызмет еткен кезінде, жаңадан оқуға түскен Нострадамусты дәріханашы және дәрігерлерді қаралағандықтан университеттен шығарып салды. Монпельеден бакалавр дәрежесін алғаннан кейін Воклюс аймағындағы Пертуиске көшіп, жергілікті балаларға сабақ беріп, кірісін арттыруға тырысты, бірақ көп табысқа жете алмады. Грек тілін үйрену және анатомияны зерттеу үшін Парижге қайтып оралды, өзін оқыту арқылы асырады. 1537 жылы Монпельеге оралғанға дейін Оверньдегі Мариньеде қысқа мерзімге дәрігер болып жұмыс істеді. 1539 жылы медициналық факультетте оқытушы болды, бірақ бірнеше жылдан кейін Монпельеде оба індеті басталып, оқытуға студенттердің саны азайып, 1543 жылға қарай тек үш студент қалды. Италияға сапары арқылы ол хат алмасу арқылы танысқан итальяндық ғалымдармен, олардың ішінде Пизадағы Лука Гини, Феррарадағы Антонио Муса Брасавола, Падуадағы Улисе Альдрованди және Болоньядағы Чезаре Одомен кездесті. Сондай-ақ ол тұщы су және теңіз жануарларының бір ортадан екіншісіне бейімделу мүмкіндігін зерттеді. Оның тәсілі Аристотельдікіндей болды, себебі ол тіршілік иесінің функционалдық ерекшеліктеріне назар аударып, нақты белгі немесе органның не үшін және қалай жұмыс істейтінін анықтады. Мысалы, тұщы су балықтарының қуық қалтарын іздеп, теңіз балықтарымен салыстырды. Көптеген жануарларды тілді және суреттеді; теңіз кірпісінің анатомиялық суреті – омыртқасыз жануарлардың ең ерте сақталған бейнесі, сондай-ақ ол дельфиндер, шошқалар және адамдар арасындағы маңызды анатомиялық ұқсастықтарды анықтады. 1554 жылы жарық көрген бұл кітап көп жылдар бойы стандартты анықтамалық еңбек ретінде қолданылып, 1558 жылы «Балықтың толық тарихы» деген атпен француз тіліне аударылды. Ронделе сонымен қатар Жан Баухин мен Феликс Платтерге сабақ берді, соңғысы Монпельеге 15 жасында Швейцариядағы Базельден понимен келді. Ронделенің канцлерлігі кезінде университет Францияның және басқа елдердің студенттерін тартты, француз тәжінен демеушілік алды; ол король Генрих ІІ-ні Монпельеде анатомия театрын салуға қаржы жұмсауға көндірді. Алайда, 1562 жылы Францияда дін соғыстары басталғанда, католиктер мен протестанттардың арасындағы шиеленіс күшейіп, университет зардап шекті. Көптеген студенттер Францияның протестанттық аймақтарынан келді, бұл Ронделенің туған жері Лангедоктың протестанттық көзқарасын көрсетеді. Ронделе өзінің досы епископ Пелисьенің түрмеге қамалуына байланысты діни дауға тартылып, теологиялық кітаптарын өртеп, наразылық білдірді.

Шығармалары

Теңіз балықтары туралы кітаптар, онда балықтардың нақты суреттері бейнеленген. Матиас Боном, Лион, 1554 жыл. Франция Ұлттық кітапханасының цифрлық басылымы. Гильом Ронделеттің «Салмақтар туралы»: яғни дәрілік заттардың дұрыс мөлшері мен пропорциясы туралы кітап. [Орынды көрсетілмеген]; Антверпен: Плантин, 1561 жыл. Дюссельдорф университетінің және мемлекеттік кітапханасының цифрлық басылымы. Dispensatorium sev pharmacopolarum officina: кең индекс қосылған. Біркман, Кёльн, 1565 жыл. Дюссельдорф университетінің және мемлекеттік кітапханасының цифрлық басылымы. Ронделеттің құрметіне балық туысы (Rondeletia) және өсімдік туысы (Rondeletia) аталған.