Модальді реализм: Дэвид Льюис философиясы бойынша, барлық мүмкін әлемдер нақты әлеммен бірдей. Мүмкін және қате әлемдер, модальді бөліктер туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Философиялық ұғым
Philosophical concept
Модальдық реализм – философ Дэвид Льюис ұсынған көзқарас, барлық мүмкін әлемдер нақты әлем сияқты ғана шынайы: олар «біздің әлеммен бір текті». Ол төрт қағидаға негізделген: мүмкін әлемдер бар, мүмкін әлемдер нақты әлемнен ешқандай жағынан да өзгеше емес, мүмкін әлемдер бөлшектің өзіне келтірілмейтін бірліктер, ал «нақты» термині нақты әлемдегі контекстке байланысты, яғни кез келген субъект өзінің әлемін нақты деп жариялай алады, дәл сол сияқты олар өз орналасқан жерін «мұнда», ал уақытын «қазір» деп атайды. Кеңейтілген модальдық реализм – модальдық реализмнің бір түрі, ол тек мүмкін әлемдерге ғана емес, сонымен қатар мүмкін емес әлемдерге де онтологиялық міндеттемелерді қамтиды. Объектілер модальдық кеңістікте таралып жатыр деп есептеледі, яғни олардың тек кеңістіктік және уақыттық бөліктері ғана емес, сонымен қатар модальдық бөліктері де бар. Бұл Льюис ұсынған модальдық реализмге қайшы келеді, онда әрбір объект тек бір ғана мүмкін әлемде болады. Модальдық реализмді қолдайтын негізгі аргументтер оның модальдық ойлау үшін теориялық пайдалылығына және табиғи тілдегі, мүмкін әлемдерге онтологиялық міндеттемелерді білдіретін, қабылданған өрнектерге сілтеме жасайды. Модальдық реализмге қарсы жиі айтылатын пікір – ол онтологияны кеңейтеді, бұл кейбір ойшылдардың пікірінше Окамның қырғынына қайшы келеді. Модальдық реализмді сынаушылар сондай-ақ, мүмкін болатын объектілерге нақты объектілермен бірдей онтологиялық мәртебе берудің интуицияға қайшы екенін атап көрсетті. Бұл ой желісі моральдық аргументте жалғасын табады, онда нақты және нақты емес адамдарға бірдей қараудың мораль үшін өте қиын салдарларына келіп соқтығып, әрбір таңдау тең дәрежеде қабылданды деген моральдық принципке әкеледі.
Modal realism is the view propounded by philosopher David Lewis that all possible worlds are real in the same way as is the actual world: they are "of a kind with this world of ours." It is based on four tenets: possible worlds exist, possible worlds are not different in kind from the actual world, possible worlds are irreducible entities, and the term actual in actual world is indexical, i. e. any subject can declare their world to be the actual one, much as they label the place they are "here" and the time they are "now". Extended modal realism is a form of modal realism that involves ontological commitments not just to possible worlds but also to impossible worlds. Objects are conceived as being spread out in the modal dimension, i. e. as having not just spatial and temporal parts but also modal parts. This contrasts with Lewis' modal realism according to which each object only inhabits one possible world. Common arguments for modal realism refer to their theoretical usefulness for modal reasoning and to commonly accepted expressions in natural language that seem to imply ontological commitments to possible worlds. A common objection to modal realism is that it leads to an inflated ontology, which some think to run counter to Occam's razor. Critics of modal realism have also pointed out that it is counterintuitive to allow possible objects the same ontological status as actual objects. This line of thought has been further developed in the argument from morality by showing how an equal treatment of actual and non actual persons would lead to highly implausible consequences for morality, culminating in the moral principle that every choice is equally permissible.
Мүмкін әлем термині
Бұл термин Лейбництің мүмкін әлемдер теориясына қатысты, қажеттілік, мүмкіндік және осыған ұқсас модальдық ұғымдарды талдау үшін қолданылады. Қысқасы, нақты әлем – логикалық тұрғыдан мүмкін әлемдердің шексіз жиынтығының бірі ретінде қарастырылады, олардың кейбіреулері нақты әлемге «жақын», ал кейбіреулері одан алыс. Егер бір ұсыныс барлық мүмкін әлемдерде дұрыс болса, онда ол қажетті, ал егер ол кем дегенде бір әлемде дұрыс болса, онда ол мүмкін. Мүмкін әлемдер бар – олар біздің әлеміміздей нақты. Мүмкін әлемдер біздің әлемімізбен бірдей нәрселер, олар мазмұнымен ерекшеленеді, бірақ түрімен емес. Мүмкін әлемдерді одан да қарапайым нәрсеге дейін тоғытуға болмайды – олар өздері жеке құқығымен тоғытылмайтын бірліктер. Нақтылық индекстік сипатқа ие. Біз өз әлемімізді басқа мүмкін әлемдерден оны ғана нақты деп белгілеп, ажыратқанда, біз оның тек біздің әлеміміз екенін білдіреміз. Мүмкін әлемдер олардың құрамының кеңістік-уақыттық байланыстары арқылы біріктіріледі; әрбір әлем кеңістік-уақыт бойынша басқа әлемдерден оқшауланған. Мүмкін әлемдер бір-бірінен себептік оқшауланған.
The term goes back to Leibniz's theory of possible worlds, used to analyse necessity, possibility, and similar modal notions. In short: the actual world is regarded as merely one among an infinite set of logically possible worlds, some "nearer" to the actual world and some more remote. A proposition is necessary if it is true in all possible worlds, and possible if it is true in at least one. Possible worlds exist – they are just as real as our world. Possible worlds are the same sort of things as our world – they differ in content, not in kind. Possible worlds cannot be reduced to something more basic – they are irreducible entities in their own right. Actuality is indexical. When we distinguish our world from other possible worlds by claiming that it alone is actual, we mean only that it is our world. Possible worlds are unified by the spatiotemporal interrelations of their parts; every world is spatiotemporally isolated from every other world. Possible worlds are causally isolated from each other.
Кеңейтілген модальдық реализм
Такаси Ягисава дамытқан кеңейтілген модальдық реализм, Дэвид Льюис сияқты модальдық реализмнің басқа түрлерінен бірнеше маңызды жағынан ерекшеленеді. Мүмкін болатын әлемдер оқшауланған кеңістік-уақыт құрылымдары емес, модальдық өлшемнің нүктелері немесе индекстері ретінде қарастырылады. Нақты объектілер кеңістік және уақыт өлшемдерінде ғана емес, сонымен қатар модальдық өлшемде де кеңейтілген: олардың кейбір бөліктері модальдық бөліктер болып табылады, яғни нақты емес әлемдерге жатады. Модальдық бөліктер туралы ұғымды кеңістік және уақыт бөліктері арқылы түсіндіру оңай. Төрт өлшемділік бойынша, менің қолым – менің кеңістіктік бөлігім болса, менің бала кезім – менің уақыт бөлігім. Бұл түйсіктерді өмірде мен таңдағаннан өзгеше шешімдер қабылдаған өзімнің мүмкін болатын нұсқаларын қарастыру арқылы модальдық өлшемге дейін кеңейтуге болады. Кеңейтілген модальдық реализмге сәйкес, осы басқа «өздеріңіз» әртүрлі мүмкін болатын әлемдердің тұрғындары және сонымен қатар менің бөліктерім: модальдық бөліктер. Льюис ұсынған модальдық реализмнен тағы бір айырмашылық – модальдық өлшемдегі нақты емес әлемдердің арасында тек мүмкін болатын әлемдер ғана емес, сонымен қатар мүмкін емес әлемдер де бар. Ягисава әлем туралы түсінік қарапайым – ол модальдық индекс, ал мүмкін болатын әлем туралы түсінік күрделі: ол мүмкін әлем. Мүмкіндіктерді әртүрлі жолдармен түсінуге болады: логикалық мүмкіндік, метафизикалық мүмкіндік, физикалық мүмкіндік және т.б. Әлем, егер ол тиісті мүмкіндік түрінің заңдарын бұзбаса, мүмкін болады. Мысалы, егер ол логика заңдарына бағынса, онда ол логикалық тұрғыдан мүмкін, немесе егер ол табиғат заңдарына бағынса, онда ол физикалық тұрғыдан мүмкін. Бұл заңдарға бағынбайтын әлемдер мүмкін емес әлемдер болып табылады. Бірақ мүмкін емес әлемдер мен олардың тұрғындары да нақты немесе шындыққа сәйкес жаратылған нәрселермен бірдей дәрежеде шынайы.
Extended modal realism, as developed by Takashi Yagisawa, differs from other versions of modal realism, such as David Lewis' views, in several important aspects. Possible worlds are conceived as points or indices of the modal dimension rather than as isolated space time structures. Regular objects are extended not only in the spatial and the temporal dimensions but also in the modal dimension: some of their parts are modal parts, i. e. belong to non actual worlds. The concept of modal parts is best explained in analogy to spatial and temporal parts. My hand is a spatial part of myself just as my childhood is a temporal part of myself, according to four dimensionalism. These intuitions can be extended to the modal dimension by considering possible versions of myself which took different choices in life than I actually did. According to extended modal realism, these other selves are inhabitants of different possible worlds and are also parts of myself: modal parts. Another difference to the Lewisian form of modal realism is that among non actual worlds within the modal dimension are not just possible worlds but also impossible worlds. Yagisawa holds that while the notion of a world is simple, being a modal index, the notion of a possible world is composite: it is a world that is possible. Possibility can be understood in various ways: there is logical possibility, metaphysical possibility, physical possibility, etc. A world is possible if it doesn't violate the laws of the corresponding type of possibility. For example, a world is logically possible if it obeys the laws of logic or physically possible if it obeys the laws of nature. Worlds that don't obey these laws are impossible worlds. But impossible worlds and their inhabitants are just as real as possible or actual entities.
Льюис келтірген себептер
Льюис түрлі себептермен модальдық реализмді қолдайды. мысалы:
Lewis backs modal realism for a variety of reasons. for example:
(1) Хиллари Клинтон 2016 жылғы АҚШ президент сайлауын жеңіп шығуы мүмкін еді. (2) Олай болса, нәрселердің басқаша болуының да жолдары бар. (3) Мүмкін болатын әлемдер – нәрселердің қалай болуы мүмкін едігінің жолдары. (4) Олай болса, басқа мүмкін болатын әлемдер де бар. Бұл аргументтің басты қадамы (2) нүктесінде жасалады, онда (1) нұсқасы "жолдар" арқылы сандық өлшемді қамтитын түсіндірме арқылы қарастырылады. Виллард Ван Орман Куиннен кейінгі көптеген философтар сандық өлшем онтологиялық міндеттемелерді білдіреді, оның ішінде мүмкін болатын әлемдердің болуын міндеттейді деп санайды. Куин өзінің әдісін ғылыми теориялармен ғана шектеді, бірақ басқалар оны табиғи тілге де қолданды, мысалы, Ами Л. Томассон онтологияға қарапайым көзқарас ұсынды. "Жолдар" арқылы келтірілген аргументтің күші осы болжамдарға байланысты және онтологияның сандық әдісіне, немесе онтологияға басшылық ретінде табиғи тілдің дұрыстығына күмән тудыру арқылы сынға ұшырауы мүмкін.
(1) Hillary Clinton could have won the 2016 US election. (2) So there are other ways how things could have been. (3) Possible worlds are ways how things could have been. (4) So there are other possible worlds. The central step of this argument happens at (2) where the plausible (1) is interpreted in a way that involves quantification over "ways". Many philosophers, following Willard Van Orman Quine, hold that quantification entails ontological commitments, in this case, a commitment to the existence of possible worlds. Quine himself restricted his method to scientific theories, but others have applied it also to natural language, for example, Amie L. Thomasson in her easy approach to ontology. The strength of the argument from ways depends on these assumptions and may be challenged by casting doubt on the quantifier method of ontology or on the reliability of natural language as a guide to ontology.
Сындар
Бірқатар философтар, оның ішінде Льюис өзі де, мүмкін әлемдер туралы (кейбіреулер оны) "радикалды реализм" деп атайтын көзқарасқа сын айтты. Питер Форрест модальдық реализм индукция әдісіне күмәндануға негіз береді деп мәлімдейді, себебі модальдық реализм бойынша, біздің сезімдеріміз бізді жаңылыстырып, біз осы әлемде болуы мүмкін әлем бар. Хилари Путнам да "әлемнің болуы мүмкін болған 'жағдайын' басқа әлем ретінде қарастырудың қажеті жоқ" деп жазады және "әлемнің 'жағдайын' неге "өзге әлем сияқты емес, бүкіл әлемнің ие болуы мүмкін болатын қасиет, ерекшелік, қаншалықты күрделі болса да" деп атауға болмайды?" деп сұрайды.
A number of philosophers, including Lewis himself, have produced criticisms of (what some call) "extreme realism" about possible worlds. Peter Forrest argues that modal realism gives us reason to doubt the method of induction, as according to modal realism, there is a world where we are deceived by our senses and we may be in this world. Hilary Putnam likewise writes "one doesn't have to think of a 'way' the world could have been as another world" and asks why "one couldn’t say that a 'way' the world could be is just a property, a characteristic, however complicated, that the whole world could have had, rather than another world of the same sort as our own".
Крипкедің жауабы
Саул Крипке модальдық реализмді "толыққанды жаңылыс", "бұрыс" және "қабылдауға қиын" деп сипаттады. Крипке мүмкін болатын әлемдер алыс елдер сияқты жатқан, жаңадан ашылатын нәрсе емес екенін айтты; керісінше, біз оларға сәйкес шындықты қабылдаймыз. Крипке сондай-ақ модальдық реализмді оның қарсы тұру теориясына сүйенгені үшін сынады, оны ол тұрақсыз деп есептеді. Атап айтқанда, Крипке Льюистің модальдық реализмі сіз бен мен сияқты адамдар туралы сөз болғанда, біз сіз бен мен туралы емес, бізге ұқсас, бірақ толықтай бірдей емес қарсыластарымыз туралы айтатынымызды білдіреді дейді. Бұл мәселелі болып көрінеді, себебі мысалы, біз "Хамфри президент бола алатын еді" десек, біз Хамфри туралы айтып отырмыз (және Хамфриге ұқсас адам туралы емес). Льюис бұл қарсылықтың (яғни Хамфриге қарсылықтың) жеке тұлғалардың бірнеше әлемде "қайта қабаттасуы" мүмкін деп санайтын модальдық реалистерге қатысты еместігін жауап ретінде айтады, бірақ Льюис бұл көзқарас мәселелі деп санайды. Екіншіден, Льюис бұл мәселенің бар екеніне сенбейтіндей көрінеді, оны "күмән тудыратын" интуиция деп атауы осыны көрсетеді.
Saul Kripke described modal realism as "totally misguided", "wrong", and "objectionable". Kripke argued that possible worlds were not like distant countries out there to be discovered; rather, we stipulate what is true according to them. Kripke also criticized modal realism for its reliance on counterpart theory, which he regarded as untenable. Specifically, Kripke states that Lewis' modal realism implies that when we refer to possibilities regarding persons like you or me, we're not referring to you or me. Instead, we're referring to counterparts who are similar to us but not identical. This seems problematic because it seems like when, for example, we say that, 'Humphrey could have become President', we are talking about Humphrey (and we're not talking about a person that is like Humphrey). Lewis responds by saying this objection (i. e. The Humphrey Objection) wouldn't apply to modal realists who believe that the identity of persons can "overlap" in multiple worlds, even though Lewis thinks that view is problematic. Secondly, Lewis doesn't seem to share the intuition that there is any problem, as evidenced by the fact that he calls it an "alleged" intuition.
Адептілік туралы дәлел
Моральдық аргумент, бастапқыда Роберт Мерриью Адамс тұжырымдағандай, модальдық реализмнің моральға қатысты өте күмәнді салдары бар екенін айтады, сондықтан оны қабылдамау керек. Мұны толықтық принципін қарастыру арқылы түсінуге болады: әр нәрсе болуы мүмкін болатын әрбір жағдай үшін мүмкін әлем бар деген тезис. Бұл принциптің салдары ретінде, плюриверстің – яғни, ең кең мағынадағы шындықтың – мәні анықталады. Бұл, адам қандай шешім қабылдаса да, ол шындыққа ешқандай әсер етпейді дегенді білдіреді. Мысалы, көл жағасында серуендеп бара жатып, жағадан алыс емес жерде суға батып бара жатқан баланы көрдіңіз делік. Сіз баланың өмірін сақтауды немесе сақтамауды таңдауыңыз керек. Егер сіз оны құтқаруды шешсеңіз, онда басқа мүмкін әлемдегі сіздің әріптесіңіз оны суға батыруды таңдайды. Егер сіз оны суға батыруды шешсеңіз, онда сол басқа әлемдегі сіздің әріптесіңіз оны құтқаруды таңдайды. Қай жағдайда болса да, екі әлемнің де нәтижесі бірдей: бір бала суға батып, екіншісі құтқарылады. Сіздің таңдауыңыздың жалғыз салдары – өлімді нақты әлемнен басқа мүмкін әлемге ауыстыру. Бірақ модальдық реализмге сәйкес, нақты әлем мен басқа мүмкін әлемдер арасында маңызды айырмашылық болмағандықтан, бұл маңызды емес. Осыдан келіп, баланың өмірін сақтауға моральдық міндеттеме жоқ деген қорытындыға келесіз, бұл жалпы қабылданған моральдық нормаларға қайшы келеді. Жағдайды одан да нашар ететін нәрсе – бұл аргументті кез келген шешімге қолдануға болады, яғни, сіз қандай шешім қабылдасаңыз да, ол моральдық тұрғыдан қабылдандырылады. Дэвид Льюис осы аргументке қарсы тұрып, моральдық реализмді қорғайды, оның пікірінше, әдеттегі мораль тек нақты әлемге қызығушылық танытады, атап айтқанда, нақты агент жамандық жасамайды. Демек, моральдық аргумент тек «әлемдердің көптігіндегі жақсылықтың жалпы сомасын барынша арттыруға» бағытталған утилитаризмнің ерекше түрі үшін ғана мәселелі болады. Бірақ, Марк Хеллер атап өткендей, бұл жауап неге бізді нақты әлемді моральдық тұрғыдан басымдыққа ие етуге негіздемейтінін түсіндірмейді, өйткені модальдық реализм осындай теңсіздікке дәл қарсы тұрған сияқты көрінеді. Бұл мәселе тек утилитаристер үшін ғана емес, сонымен қатар, өз әрекеттерінің басқа адамдарға ең кең мағынадағы әсерін сезінетін кез келген моральдық теория үшін де маңызды: «модальдық реалист моральдық шешімдерді қабылдауда біз әдетте ескеретіннен гөрі көп адамдарды қарастыруға тиіс». Льюис атынан сөйлеген Боб Фишер, модальдық шектеусіз моральдық көзқарас бойынша, баланы судан құтқаруға міндеттілік жоқ екенін мойындайды. Ал, жалпы қабылданған мораль, керісінше, модальдық шектеулі көзқарасқа сүйенеді. Фишердің пікірінше, осы сауалға жауап берудегі келіспеушілік – модальдық реализмнің жалпы бағалауында қарастырылатын құны, бірақ бұл түпкілікті аргумент емес.
The argument from morality, as initially formulated by Robert Merrihew Adams, criticizes modal realism on the grounds that modal realism has very implausible consequences for morality and should therefore be rejected. This can be seen by considering the principle of plenitude: the thesis that there is a possible world for every way things could be. The consequence of this principle is that the nature of the pluriverse, i. e. of reality in the widest sense, is fixed. This means that whatever choices human agents make, they have no impact on reality as a whole. For example, assume that during a stroll at a lake you spot a drowning child not far from the shore. You have a choice to save the child or not. If you choose to save the child then a counterpart of you at another possible world chooses to let it drown. If you choose to let it drown then the counterpart of you at this other possible world chooses to save it. Either way, the result for these two possible worlds is the same: one child drowns and the other is saved. The only impact of your choice is to relocate a death from the actual world to another possible world. But since, according to modal realism, there is no important difference between the actual world and other possible worlds, this shouldn't matter. The consequence would be that there is no moral obligation to save the child, which is drastically at odds with common sense morality. Worse still, this argument can be generalized to any decision, so whatever you choose in any decision would be morally permissible. David Lewis defends moral realism against this argument by pointing out that morality, as commonly conceived, is only interested in the actual world, specifically, that the actual agent doesn't do evil. So the argument from morality would only be problematic for an odd version of utilitarianism aiming at maximizing the "sum total of good throughout the plurality of worlds". But, as Mark Heller points out, this reply doesn't explain why we are justified in morally privileging the actual world, as modal realism seems to be precisely against such a form of unequal treatment. This is not just a problem for utilitarians but for any moral theory that is sensitive to how other people are affected by one's actions in the widest sense, causally or otherwise: "the modal realist has to consider more people in moral decision making than we ordinarily do consider". Bob Fischer, speaking on Lewis' behalf, concedes that, from a modally unrestricted point of view of morality, there is no obligation to save the child from drowning. Common sense morality, on the other hand, assumes a modally restricted point of view. According to Fischer, this disagreement with common sense is a cost of modal realism to be considered in an overall cost benefit calculation, but it is no knockdown argument.