Кіріспе

Химиялық қосылыс

Силибинин (INN), сондай-ақ силибин деп те аталады (екі атау да Silybum – осы зат алынатын өсімдіктің ғылыми атауы), силимариннің негізгі белсенді құрамы болып табылады. Силимарин – бұл сүт қымызғысының (раушан гүлінің) стандартталған экстракты, оның құрамында силибинин, изосилибинин, силикристин, силидианин және басқа флавонолигнандар қоспасы бар. Силибининнің өзі екі диастереомер – силибин А және силибин В – шамамен теңмолярлық қатынастағы қоспасы болып табылады. Силибинин таза күйде дәрі ретінде, ал көбінесе сүт қымызғысынан (раушан гүлінен) алынған түрлі қоспалардың белсенді компоненті ретінде қолданылады.

Медициналық қолданыстар

Аманита саңырауқұлағымен улануды емдеуге арналған бекітілген дәрілік препараттар мен парентеральді қолдану үшін суда еритін силибинин С 2',3 дигидрогенсукцинатының динатрий тұзы қолданылады. 2011 жылы Еуропалық комиссия осы қосылысты бауыр трансплантациясы жасаған пациенттерде рецидивті гепатит С-тің алдын алу үшін «Сирек кездесетін ауруға арналған дәрілік зат» мәртебесін берді. Силибинин көптеген ЕО елдерінде уытты бауыр зақымдануын емдеу үшін (мысалы, өлімге әкелетін ақ зеңгеу саңырауқұлағымен улану кезінде қолданылатын интравендік препарат ретінде) немесе созылмалы гепатит және цирроз кезінде қосымша терапия ретінде қолданылады. Созылмалы бауыр ауруы бар адамдарда силибинин қамтитын препараттарды диеталық қосымша ретінде қолдануды қолдайтын шектеулі деректер бар. Жүйелі шолу және мета-талдау силимариннің циррозбен ауыратын адамдардың барлық себептерге байланысты өлім-өлшімін өзгертетінін көрсетпесе де, бұл пациенттерде бауырмен байланысты өлім-өлшімді азайтуға көмектесетінін көрсетті. Сүттің күмісқұмырзасының созылмалы гепатит С-те мағыналы вирустық қарсы әсерін растайтын деректер аз.

Мүмкін болатын медициналық қолдану

Силибининнің қатерлі ісікке қарсы емдеуде рөлі болу мүмкіндігі зерттелуде (мысалы, STAT3 сигнализациясын тежеуі арқылы). Силибинин теріге пайдалы бірнеше механизмдерге ие. Оларға қоршаған ортаның зиянды заттарынан химиялық қорғау, қабынуға қарсы әсер, ультракөк сәуледен туындаған фотокарциногенезден қорғау, күн күйігінен қорғау, ультракөк сәуледен туындаған эпидермалық гиперплазиядан қорғау және ультракөк сәуледен туындаған ДНК зақымдануын (екі жіптің үзілуі) жөндеу кіреді. Тәжірибелерде силимарин қолданған тышқандарда созылмалы, болжамсыз жеңіл стресс (CUMS) салдарынан депрессияға ұқсас мінез-құлықтың алдын алу және егде жастағы егеуқырларда танымдық қабілеттің жақсаруы байқалды. Иммуномодуляциялық, темір байланыстыру және антиоксиданттық қасиеттеріне байланысты, бұл шөпті бета-таласемиямен ауыратын және үнемі қан құюдан темір жинақтап алатын науқастарда қолдануға болады.

Фармакология

Силимариннің нашар суда еритінуі және биологиялық қолжетімділігі жақсартылған формулаларды жасауға себеп болды. Силипид (саудалық атауы Siliphos, су тазарту құралымен шатастырмау керек, сол атаумен белгілі, натрий, кальций, магний және силикат қосқан полифосфат тәрізді шыны, су проблемаларын шешу үшін жасалған), силимарин мен фосфатидилхолиннің (лецитиндегі фосфолипид) кешені, силимаринге қарағанда шамамен 10 есе артық биологиялық қолжетімділікке ие. Силимариннің β-циклодекстринмен қосылыс кешенінің силимариннің өзінен гөрі әлдеқайда жақсы еритінетіні де хабарланды. Силимарин мен силибининнің қалқанша безіне байланысты проблемаларды тудыратынын көрсететін жарияланған клиникалық мәліметтер жоқ. Шындығында, бір клиникалық сынақ силимариннің литий дәрісінен жиі туындайтын қалқанша безінің функциясын басуды болдырмауға көмектесетінін көрсетті. Жүкті әйелдердегі сүт қызылгүлі мен силимаринге қатысты зерттеулер шектеулі. Дегенмен, белгілі бір клиникалық сынақ тек пайдалы екенін көрсетті, оның ішінде жүктілік кезіндегі бауыр ішіндегі холестазды тиімді емдеу де солардың қатарында. Силимарин жануарлар моделінде эмбриотоксикалық әсерге ие емес.

Биотехнология

Силимаринды Силибум марианның каллустары мен жасуша суспензияларында өндіруге болады, ал флаволигнан өндірісін күшейту үшін піразинкарбоксамидтерді абиотикалық элициторлар ретінде қолдануға болады.

Биосинтез

Силибинин А және силибинин В биосинтезі таксифолин және конфиферил спиртінен тұратын екі негізгі бөліктен құралған. Конфиферил спирті сүт қымыздың тұқым қабығында синтезделеді. Фенилаланиннің фенилаланин аммиак лиаза арқылы цинамик қышқылына түрленуінен басталады. Содан кейін цинамик қышқыл транс-цинамит 4-монооксигеназа және 4-кумарат 3-гидроксилаза арқылы екі рет тотығуға ұшырап, кофе қышқылын береді. Мета-позициялық спирт кофе қышқылы 3-O-метилтрансфераза арқылы метилденіп, феруль қышқылын құрайды. Феруль қышқылынан конфиферил спиртінің өндірісі 4-гидроксициннамат-CoA лигаза, цинамоил-CoA редуктаза және цинамил спирті дегидрогеназа арқылы жүзеге асырылады. Таксифолинге қатысты, оның биосинтез гендері гүлдерде жоғары экспрессиялана алады, себебі транскрипция жарыққа тәуелді. Таксифолиннің өндірісі p-кумарин қышқылын синтездеудің ұқсас жолымен жүзеге асырылады, содан кейін малонил-CoA көмегімен көміртегі тізбегі үш есе созылып, шалькон синтетаза және шалькон изомераза арқылы циклизацияланып нарингенин пайда болады. Флаванон 3-гидроксилаза және флавоноид 3'-монооксигеназа арқылы таксифолин түзіледі. Таксифолин мен конфиферил спиртін біріктіру үшін таксифолин симпласт жолы арқылы гүлден тұқым қабығына тасымалдануы мүмкін. Таксифолин де, конфиферил спирті де аскорбат пероксидаза 1 арқылы тотықтырылып, силибин (силибинин А + силибинин В) құру үшін бір электронды реакцияға қатысады.