Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
жауапкершіліктің басқа түрлері
other types of responsibility
Кәсіби жауапкершілік – кәсіби этиканың негізінде, ерекше білім мен шеберлікті пайдаланатын мамандарға жүктелген міндеттер жиынтығы. Кәсіби жауапкершілік, ерекше дағдыларын қолданып, басқалар үшін немесе олардың атынан негізделген шешімдер қабылдайтын мамандарға қатысты. Мамандар өздерінің біліміне жататын салаларда тиісті күтім мен жауапкершілік танытуы керек – осы салалар кәсіптер деп аталады. Мамандарды ерекшелендіретіні – жалпы халықтың кәсіптің білімі мен шеберлігін дербес толыққанды білуі күтілмейді. Қазіргі заманда кәсіби жауапкершілік клиенттердің, әріптестердің және кәсіби ұйымдардың күтуімен сәйкес жеке, корпоративтік және гуманитарлық мінез-құлық стандарттарын қамтиды.
Professional responsibility is a set of duties within the concept of professional ethics for those who exercise a unique set of knowledge and skill as professionals. Professional responsibility applies to those professionals making judgments, applying their unique skills, and reaching informed decisions for, or on behalf, of others, as professionals. Professionals must be seen to exercise due care and responsibility in their areas of specialisation – known as professions. What makes professionals unique, is that the general public would not ordinarily be expected to know in detail the skills and knowledge of a profession independently. In a modern context, professional responsibility encompasses an array of the personal, corporate, and humanitarian standards of behaviour, as expected by clients, fellow professionals, and professional bodies.
Шығуы мен тарихы
Кәсіби жауапкершілік тарихи түрде медицина, құқық және дін сияқты зайырлы оқытылатын мамандықтарға қатысты. Бұл тіркестің пайда болуы 1695 жылға дейін соқтырады, осы тұста ұғым үш салаға бөлінген болатын. Бұл термин қазіргі қоғамдағы жаңа мамандықтарды қамти отырып, кәсіби мамандар үшін қалыптасқан жауапкершіліктермен бірге дами берді. «Кәсіби жауапкершілік» терминінің алғашқы кезеңдерінде Томас Персиваль (1740-1804) АҚШ-тағы дәрігерлердің кәсіби жауапкершілігін регламенттеген медициналық этика кодексінің ең белгілі үлгілерін жариялады. Персиваль сондай-ақ, кәсіби ұйым қабылдаған алғашқы кәсіби жауапкершілік кодекстерінің бірі – Америка медициналық қауымдастығын (АМА) құруға үлкен үлес қосты. Күні бүгін заманауи мамандар мен олардың байланыс желілері өздерінің дамитын мамандықтарына сәйкес әртүрлі кәсіби жауапкершілік кодекстерін қабылдауды жалғастыруда. Зерттеулер көрсеткендей, ортақ мінез-құлық стандарттарын енгізу арқылы, құрмет пен сыйластық атмосферасында адамдар арасындағы жанжалдардың ықтималдығы төмендейді. Кәсіби жауапкершілік – бұл кәсіби мамандарға өз салаларында клиенттерге қызмет ету арқылы номиналды жұмыс берушілерден тәуелсіздік алуға мүмкіндік беретін ұйымдық құрылым.
Professional responsibility historically applied to secularly taught professions including medicine, law, and divinity – or religion. The origins of this phrase date back to 1695, with the aforementioned split of the concept into three areas. The term continued to evolve alongside generally accepted responsibilities for professionals to become all encompassing as it accommodated new emerging professions in modern societies. In the earlier history of the phrase ‘professional responsibility’, Thomas Percival (1740 1804) published one of the most notable professional codes for medical ethics, specifically for practising physicians in the United States governing their professional responsibilities as practitioners. Percival was also accomplished in founding one of the first known professional responsibility codes to be adopted by a professional body: The American Medical Association (AMA). More recently, modern professionals and their networks continue to adopt the various codes of professional responsibility to suit their evolving modern professions. Research has shown that through implementation of common behavioural standards, the likelihood of interpersonal conflict decreases where honour and respect is encouraged. Professional responsibility acts as an organisational framework permitting professionals to assert practical independence in their fields, away from nominal employers, by way of service to their clients.
Іске асыру
Кәсіби жауапкершілікті әдетте ұйым немесе мекеменің басшылығы этика кодексі немесе осыған ұқсас стандарттарды бағыттайтын құжат арқылы іске асырады. Этика кодексі кәсіби жауапкершілік идеалдарын іске асыруға көмектесетін қағидалар мен ережелерді белгілейді. Сондай-ақ, этика кодексі бизнестің немесе басқа ұйымдардың этикалық стандарттарының жалпы көрінісін қалыптастырады. Кәсіби мамандар – таңдаған мамандығында бірегей дағдыларды қолданатын адамдар болғандықтан, этика, жауапкершілік нұсқаулары және кәсіби жауапкершілік қағидалары кәсіби мамандар жұмыс істейтін ұйымдарда бірдей қолданылуы керек, сонымен қатар жеке тұлғаның мінез-құлқына, әдеп-ғайына және жеке өміріне де сіңірілуі тиіс. Кәсіби жауапкершілік – кәсіби мәртебеге ие мамандықтардағы адам қызметінің моральдық өлшемдерін бағалау үшін іске асырылады, ол мамандық пен оның мүшелерін басқаратын моральдық мінез-құлық пен стандарттарға қатысты. Кәсіби жауапкершілік – жеке мінез-құлықтың, адамгершілік құндылықтардың және жеке басшылық принциптердің кәсіби қабылданған стандарттарымен анықталады. Кәсіби жауапкершілік кодекстерін кәсіби органдар немесе ұйымдар мүшелеріне функцияларын орындау кезінде этикалық принциптердің біртұтас жиынтығын ұстануға бағыттап, құруы мүмкін. Жылдам жалданып келе жатқан әлемде, әртүрлі салалардағы көптеген мамандықтар үшін технологияның дамуы мамандардың осы қарқынды өсімге ерекше назар аударуын қажет етеді. Кәсіби жауапкершілік – кәсіби этика көзқарастарын пайдалана отырып, проблемаларға қалай ден қою керектігін таңдауға көмектеседі. Осы көзқарастарға ізгілік, құндылықтар, ережелер, басқа да этикалық теориялар, моральдық ұстанымдар, моральдық шешімдер және моральдық компастар арқылы қол жеткізуге болады.
Professional responsibility is typically implemented by an organisation or institution’s management, through what is commonly referred to as a code of ethics or similar guiding document of standards. A code of ethics sets out principles and rules to assist professionals and organisations to govern their implementation of the ideals of professional responsibility. A code of ethics also establishes a general idea of the ethical standards for businesses or other organizations. Because professionals are persons conducting unique skills in their career of choice, ethics, responsibility guidelines and professional responsibility principles, should be applied simultaneously through organisations professionals work within, but also implemented in the individual’s character, demeanour, and personal life. Professional responsibility is implemented to assess the moral dimension of human activity in occupations that have professional status, concerned with the moral conduct and standards governing the profession and its members. Professional responsibility is defined by professional accepted standards of personal behaviour, moral values, and personal guiding principles. Codes for professional responsibility may be established by professional bodies or organizations to guide members in performing functions to a consistent ethical set of principles. In the rapidly globalised world, developments in technology for many occupations in different fields, mean that professionals must pay particular attention to this rapid growth. Professional responsibility helps professionals to choose how to react to problems, by making choices and other approaches, drawing on perspectives through professional ethics. These perspectives can be reached through virtues, values, rules, other ethical theories, moral stances, moral decisions and moral compasses.
Заңгерлік мамандық
Заң қызметкерлері мен заң саласының байланысты адамдары жалпы этика кодекстерімен міндетті, олар клиенттердің құпиялылығы, құпия сақтау, толықтық және кәсіби әдептестік принциптерін қамтиды. Бұл мамандықтардың жауапкершілігі юрисдикциялар бойынша өзгеше болуы мүмкін, бірақ әдетте халықаралық жағынан ұқсас көзқарас құрайды.
Legal professionals and associates of the legal profession are bound by general codes of ethics, with governing principals of client privilege, confidentiality, completeness, and professional courtesy. This professions’ responsibilities vary from jurisdiction to jurisdiction, but generally form a similar perspective internationally.
Медициналық мамандық
Америка медицина қауымдастығы АҚШ-та тәжірибелік медицина қызметкерлеріне өз этика кодексін жүргізеді, ол жұмыс орнындағы әріптестермен қарым-қатынастардан бастап, пациенттерге көрсетілетін көмекке қатысты құпия ақпаратты басқаруға дейінгі мәселелерді қамтиды. Халықаралық деңгейде медицина қызметкерлері көбінесе грек тіліндегі бастаулары бар Гиппократ антын қабылдайды, ол "ең алдымен зиян келтірмеу" міндеттемесін қамтиды.
The American Medical Association imposes its code of ethics on practising medical professionals in the USA, which discusses issues ranging from workplace interpersonal relationships with staff, to the handling of critical information regarding patient care. Internationally, medical professionals often take the Hippocratic Oath, an oath of Greek origins, which encompasses the ‘first do not harm’ responsibility.
Бизнес әлемі
Кәсіпорындарда қызметкерлерге клиенттермен және мүдделі тараптармен қарым-қатынаста қандай мінез-құлық орынды немесе қабылданатынын анықтауға көмектесетін этика кодекстері болады. Кейбір кәсіпорындар өз қызметкерлерінен бизнес этикасы бойынша ай сайынғы немесе жыл сайынғы оқу курстарына қатысуын талап етеді. Ал кейбір жағдайларда қызметкерлер жұмыс беруші белгілеген этикалық ережелерді сақтайтындарын растайтын мәлімдемеге қол қоюға міндетті болуы мүмкін.
Businesses have codes of ethics to assist workers deducing whether behaviours would be considered appropriate or acceptable wherever dealing with clients and stakeholders. Some businesses will require their staff to attend recurring monthly or yearly training on business ethics. In some cases, employees may be required to sign declarations that they will adhere to the organisations ethical guidelines as laid out by the employer.
АҚШ заңгерлік мектептерінде
Уотергейт жанжалынан кейін, бірқатар адвокаттардың күмәнді әрекеттеріне байланысты, Америка адвокаттар қауымдастығы ("ABA") АҚШ-тың барлық құқық мектептеріне осы тақырып бойынша міндетті курс енгізуді талап етті. Бұл әдетте жоғары курс ретінде ұсынылады, көбінесе екінші курста оқытылады. Кәсіби жауапкершілік курстары негізгі құқықтық этика мәселелерін, сондай-ақ адвокаттыққа қабылдану, заңдық жарнама, адвокаттықтан шеттету рәсімдері, адвокаттың жеткіліксіз көмегі және соттың бұзушылықтарын қамтиды. Мейнард Пирсиг 1949 жылы құқықтық этика бойынша алғашқы оқулықтардың бірін – «Құқықтық этика бойынша істер мен материалдар» (Cases and Materials on Legal Ethics) жариялады, содан кейін 1957 жылы «Заң мамандығы стандарттары бойынша істер мен материалдар» (Cases and Materials on the Standards of the Legal Profession), ал 1965 жылы «Кәсіби жауапкершілік бойынша істер мен материалдар» (Cases and Materials on Professional Responsibility) жариялады. Мейнард Пирсиг 1974 жылы «Британника энциклопедиясында» құқықтық этиканың анықтамасын жариялады.
Following the Watergate scandal, which involved questionable behavior by a number of lawyers, the American Bar Association ("ABA") mandated that all American law schools incorporate a required course on this topic. This is typically offered as an upper level course, most often taken in the second year. Professional responsibility courses include matters pertaining to basic legal ethics, as well as bar admissions, legal advertising, disbarment proceedings, ineffective assistance of counsel, and judicial misconduct. Maynard Pirsig, published one of the first course books on legal ethics, Cases and Materials on Legal Ethics, 1949, later Cases and Materials on the Standards of the Legal Profession, 1957, and Cases and Materials on Professional Responsibility, 1965. Maynard Pirsig also published the definition of legal ethics in Encyclopedia Britannica, 1974.
Тексерулер
АҚШ-тың барлық штаттары болашақ адвокаттардың кәсіби жауапкершілік білімін тексереді. Қырық жеті штат және Колумбия округі адвокаттыққа үміткерлерден Көпштаттық кәсіби жауапкершілік емтиханы (MPRE) деп аталатын емтиханды тапсыруды талап етеді. Қалған үш штат жергілікті адвокаттық емтиханында кәсіби жауапкершілікті тексереді. Сонымен қатар, ABA 1983 жылы Кәсіби мінез-құлық ережелерін қабылдады; 2009 жылдың тамызында Мэн штаты осы ережелерді қабылдағаннан кейін Калифорния АҚШ-тағы ережелерді толығымен немесе ішінара қабылдамаған жалғыз юрисдикция болып қалды. Көптеген штаттарда ережелерге ешқандай немесе шағын өзгерістер енгізілген. Кәсіби жауапкершілік ережелерін бұзған адвокаттарға ескертуден бастап уақытша қызметтен шеттетуге дейін, тіпті тұрақты түрде адвокаттық қызметінен айыру сияқты санкциялар қолданылуы мүмкін.
Every state in the United States tests prospective attorneys on their knowledge of professional responsibility. Forty seven states and the District of Columbia require bar applicants to pass an exam called the Multistate Professional Responsibility Exam (MPRE). The remaining three states test professional responsibility on their local bar examinations. Furthermore, the ABA promulgated the ABA Model Rules of Professional Conduct. in 1983; when Maine adopted the model rules in August 2009, California became the only remaining U. S. jurisdiction not to have adopted the model rules in whole or in part. Most states have only minor variations from the model rules, if any. Attorneys who violate professional responsibility rules may be subject to sanctions ranging from reprimands to temporary suspension to permanent disbarment.