Англия мен Нормандиядағы тақ үшін күрес (1135-1153)

Кіріспе

Англия мен Нормандиядағы азаматтық соғыс (1135–1153)

Анархия – 1138 және 1153 жылдар аралығында Англия мен Нормандияда болған азаматтық соғыс, оның салдарынан заң мен тәртіп күрт бұзылды. Бұл қақтығыс 1120 жылы «Ақ кеме» апатында суға батып кеткен Вильям Аделиннің (I Генрих патшаның жалғыз заңды ұлы) қазасынан туындаған мұрагерлік дауынан бастау алды. Генрих өзінің қызы, император Матильданың таққа отыруын қалады, бірақ ақсүйектерді оны қолдауға толыққанды көндіре алмады. 1135 жылы Генрих қайтыс болғаннан кейін, оның жүрегі туысы Стивен Блуалық, Винчестер епискобы Генрих Блуалықтың көмегімен таққа отырды. Стивеннің билігінің алғашқы жылдарында адал емес ағылшын барондарымен, көтерілісші уэльс басшыларымен және шотланд басқыншыларымен қырғын шайқастар болды. Англияның оңтүстік-батысындағы ірі көтерілістен кейін 1139 жылы Матильда өзінің жартылай бауыры Роберт Глостерлікпен бірге шабуыл жасады. Азамат соғысының алғашқы жылдарында екі тараптың ешқайсысы шешуші артықшылыққа ие бола алмады; император Матильда Англияның оңтүстік-батысын және Темза өзенінің жағалауын бақылады, ал Стивен оңтүстік-шығыста билігін сақтап қалды. Елдің қалған бөлігін екі тарапқа да қолдау көрсетуден бас тартқан барондар басқарды. Сол кездегі қамалдарды қорғау оңай болғандықтан, шайқастар көбінесе қоршау, шабуылдар мен ұсақ шайқастардан тұратын тозу соғысына ұласты. Әскерлердің көп бөлігі қарулы салт аттылардан және жаяу әскерлерден, олардың көпшілігі жалдамалы сарбаздардан құралды. 1141 жылы Линкольн шайқасынан кейін Стивен тұтқындалды, бұл елдегі оның билігінің күйреуіне әкелді. Император Матильда патшайым болып тағайындалуға тырысқанда, оған қарсы наразылық білдірген халықтан Лондоннан қашуға мәжбүр болды. Көп ұзамай Роберт Глостерлік Винчестерде тұтқындалды. Екі тарап тұтқындарды – Стивен мен Робертті алмастыруға келісті. 1142 жылы Оксфордты қоршау кезінде Стивен Матильданы ұстауға тырысты, бірақ император Оксфорд қамалынан мұзданған Темза өзені арқылы қашып құтылды. Соғыс тағы он бір жылға созылды. Матильданың күйеуі, Анжу графы V Геффри 1143 жылы оның атынан Нормандияны жаулап алды, бірақ Англияда екі тараптың ешқайсысы жеңіске жете алмады. Солтүстік Англияда және Шығыс Англияда көтерілісші барондар күшті өсіп, ірі шайқастар болған аймақтарда кең ауқымды қиратушылықтарға себеп болды. 1148 жылы император Матильда Нормандияға оралды, Англиядағы науқанды үлкен ұлы Генрих Фицземпреске тапсырды. 1152 жылы Стивен өзінің үлкен ұлы Евстахий Булоньскийді Англияның келесі патшасы ретінде тануға шіркеуден рұқсат сұрады, бірақ шіркеу бас тартты. 1150-ші жылдардың басында көптеген барондар мен шіркеу соғыстан шаршады, сондықтан ұзақ мерзімді бейбітшілікке келісуді қалады. Генрих Фицземпрес 1153 жылы Англияға қайта шабуыл жасады, бірақ екі тараптың күштері де соғысуға құштар емес еді. Шектеулі шабуылдардан кейін екі әскер Валлингфордты қоршауда кездесті, бірақ шіркеу бітімге келісім жасады, осылайша толыққанды шайқастың алдын алды. Стивен мен Генрих бейбіт келіссөздерді бастады, оның барысында Евстахий аурудан қайтыс болды, Стивеннің тікелей мұрагері жойылды. Валлингфорд келісімінің нәтижесінде Стивен таққа отыру құқығын сақтап қалды, бірақ Генрихті өзінің мұрагері ретінде мойындады. Келесі жылы Стивен бүкіл елдегі билігін қайта орнатуға кірісті, бірақ 1154 жылы аурудан қайтыс болды. Генрих II патша болып тажына отырып, Англияның алғашқы Анжу патшасы атанды, содан кейін ұзақ қайта құру кезеңі басталды. Бұл қақтығыс ортағасырлық соғыс стандарттары бойынша да өте қиратушы болды. Бір жылнамашы осы кезеңде «Мәсіх пен қасиеттілері ұйықтап қалған» деді. Виктория дәуірінің тарихшылары кең таралған хаостан «Анархия» терминін қолданды, бірақ қазіргі тарихшылар оның дұрыстығына және кейбір заманауи есептерге күмән келтіреді.

The Anarchy was a civil war in England and Normandy between 1138 and 1153, which resulted in a widespread breakdown in law and order. The conflict was a war of succession precipitated by the accidental death of William Adelin (the only legitimate son of King Henry I) who drowned in the White Ship disaster of 1120. Henry sought to be succeeded by his daughter, known as Empress Matilda, but was only partially successful in convincing the nobility to support her. On Henry's death in 1135, his nephew Stephen of Blois seized the throne, with the help of Stephen's brother Henry of Blois, who was the bishop of Winchester. Stephen's early reign saw fierce fighting with disloyal English barons, rebellious Welsh leaders, and Scottish invaders. Following a major rebellion in the south west of England, Matilda invaded in 1139 with the help of her half brother Robert of Gloucester. In the initial years of civil war, neither side was able to achieve a decisive advantage; the Empress came to control the south west of England and much of the Thames Valley, while Stephen remained in control of the south east. Much of the rest of the country was held by barons who refused to support either side. The castles of the period were easily defensible, so the fighting was mostly attrition warfare comprising sieges, raiding and skirmishing. Armies mostly consisted of armoured knights and footsoldiers, many of them mercenaries. In 1141, Stephen was captured following the 1141 Battle of Lincoln, causing a collapse in his authority over most of the country. When Empress Matilda attempted to be crowned queen, she was forced instead to retreat from London by hostile crowds; shortly afterwards, Robert of Gloucester was captured at the rout of Winchester. The two sides agreed to a prisoner exchange, swapping the captives Stephen and Robert. Stephen then almost captured Matilda in 1142 during the Siege of Oxford, but the Empress escaped from Oxford Castle across the frozen River Thames to safety. The war continued for another eleven years. Empress Matilda's husband, Count Geoffrey V of Anjou, conquered Normandy in her name during 1143, but in England neither side could achieve victory. Rebel barons began to acquire ever greater power in Northern England and in East Anglia, with widespread devastation in the regions of major fighting. In 1148, the Empress returned to Normandy, leaving the campaigning in England to her eldest son Henry Fitzempress. In 1152, Stephen attempted to have his eldest son, Eustace of Boulogne, recognised by the Church as the next king of England, but the Church refused to do so. By the early 1150s, most barons and the Church were war weary, so favoured negotiating a long term peace. Henry Fitzempress re invaded England in 1153, but neither faction's forces were keen to fight. After limited campaigning, the two armies faced each other at the siege of Wallingford, but the Church brokered a truce, thereby preventing a pitched battle. Stephen and Henry began peace negotiations, during which Eustace died of illness, removing Stephen's immediate heir. The resulting Treaty of Wallingford allowed Stephen to retain the throne but recognised Henry as his successor. Over the following year, Stephen began to reassert his authority over the whole kingdom, but died of disease in 1154. Henry was crowned as Henry II, the first Angevin king of England, then began a long period of reconstruction. The conflict was considered particularly destructive, even by the standards of medieval warfare. One chronicler stated that "Christ and his saints were asleep" during the period. Victorian historians coined the term "the Anarchy" because of the widespread chaos, although modern historians have questioned its accuracy and some contemporary accounts.

Ақ кеме

Анархияның бастауы Англия мен Нормандия арасындағы мұрагерлік дағдарысында жатыр. 11 және 12 ғасырларда Францияның солтүстік-батысын көптеген герцогтар мен графтар басқарды, олар құнды аумақтар үшін жиі қақтығысқа түсті. 1066 жылы осы адамдардың бірі, Нормандия герцогы II Вильгельм, Англияның бай англосаксон патшалығын жаулап алу үшін жорыққа шықты, ал келесі жылдары Оңтүстік Уэльс пен Солтүстік Англияға дейін жетті. Вильгельмнің өлімінен кейін осы жерлерді бөліп басқару қиындыққа толы болды, ал оның балалары олжа үшін бірнеше соғыс жүргізді. Вильгельмнің ұлы I Генрих ағасы Вильгельм Руфустың өлімінен кейін билікті басып алды, содан кейін өзінің ағасы Роберт Куртоз басқарған Нормандия герцогтігін басып алып, Тиншебрей шайқасында Роберттің әскерін жеңді. Генрих өзінің жерлерін өзінің жалғыз заңды ұлы, он жеті жасар Вильгельм Аделинге мұра етіп беруді жоспарлады. 1120 жылы саяси жағдай күрт өзгерді, Нормандиядағы Барфлерден Англияға бет алған Ақ кеме суға батқанда; Аделин мен үш жүзге жуық жолаушы қаза тапты. Аделин қайтыс болғаннан кейін Англия тағына мұрагерлік туралы күмән туды. Батыс Еуропадағы мұрагерлік ережелері сол кезде белгісіз болды; Францияның кейбір аймақтарында еркектердің тұңғыш балаға мұрагерлік құқығы, яғни үлкен ұлдың барлық атақтарды мұраға алуы кеңінен таралды. Еуропаның басқа аймақтарында, соның ішінде Нормандия мен Англияда, дәстүр бойынша жерлер бөлінетін, үлкен ұл мұралық жерлерді алатын, әдетте ең құнды деп есептелетін, ал кіші ұлдарға кішкентай немесе жақында алынған жерлер берілетін. Вильгельм Аделин қайтыс болғаннан кейін Генрихтің тек бір заңды баласы қалды – Матильда, бірақ осы кезеңде әйелдердің мұрагерлік құқықтары нақты болмады. Генрих екінші әйелін, Лувендік Аделизаны алғанымен, Генрихтің тағы бір заңды ұлының болуы екіталай болды, сондықтан ол Матильданы өзінің мұрагері деп қарады. Матильданың күйеуі – V Генрих, Киелі Рим императоры, ол кейіннен император титулын иеленді. Оның күйеуі 1125 жылы қайтыс болды, ал 1128 жылы Анжу графы V Джеффриге тұрмысқа шықты, оның графтығы Нормандия герцогтігімен шектесетін. Джеффри англо-норман элитасының арасында танымал болған жоқ: Анжу билеушісі ретінде ол нормандықтардың дәстүрлі жауы болды. Сонымен қатар, Генрихтің ішкі саясатының салдарынан, әсіресе оның түрлі соғыстарын қаржыландыру үшін жинаған кірісінің жоғары деңгейінен шиеленіс күшейді. Патшаның беделі мен тұлғасының күші қақтығыстарды басып тастады. Генрих Матильдаға Англияда да, Нормандияда да саяси қолдау көрсету үшін 1127, содан кейін 1128 және 1131 жылдары оның сарайынан Матильданы өзінің тікелей мұрагері деп мойындауға және оның ұрпақтарын одан кейін заңды билеуші деп тануға ант беруді талап етті. Стивен 1127 жылы осы антқа қол қойғандардың бірі болды. Дегенмен, Генрих, Матильда және Джеффри арасындағы қарым-қатынас патшаның өмірінің соңына қарай шиеленісе түсті. Матильда мен Джеффри Англияда нақты қолдаудың жоқтығынан күдіктенді және 1135 жылы Генрихке патша Нормандиядағы корольдік қамалдарды Матильдаға тірі кезінде тапсыруын және Норман дворяндарының оған адалдықпен ант беруін талап етуін ұсынды, осылайша жұбайлар Генрихтің өлімінен кейін күштірек орынға ие болар еді. Генрих ашуланып, одан бас тартты, мүмкін Джеффри Нормандиядағы билікті жоспарланғаннан бұрын алуға тырысады деп уайымдады. Оңтүстік Нормандияда жаңа көтеріліс басталды, ал Джеффри мен Матильда көтерілісшілердің мүддесін қорғап, әскери түрде араласты. Ол жерді алды және 1125 жылы Болон графының қызы және жалғыз мұрагері Болондық Матильдаға үйленді, ол маңызды континенттік Болон портын және Англияның солтүстік-батысы мен оңтүстік-шығысындағы кең аумақтарды иеленді. 1135 жылға қарай Стивен ағылшын-норман қоғамында жақсы танымал болды, ал оның кіші інісі Генрих де танымал болды, Винчестер епискобы және патшадан кейін Англиядағы екінші бай адам болды. Винчестер Генрихі Норман патшаларының шіркеу құқықтарына қол сұғушылық жасағанын қайтаруға тырысты. I Генрихтің өлімі туралы хабар тарағанда, таққа үміткерлердің көпшілігі жауап беруге дайын болмады. Джеффри мен Матильда Анжуда болды, патша әскеріне қарсы шабуылда көтерілісшілерді ыңғайсыз түрде қолдады, оның ішінде Матильданың көптеген жақтастары, мысалы Глостердің Роберті. Дегенмен, Джеффри мен Матильда оңтүстік Нормандияға шабуыл жасап, бірнеше маңызды қамалдарды басып алды; олар одан әрі ілгерілемей, сол жерде тоқтады. Стивеннің ағасы Теобальд, әкесінен кейін граф болған, Оңтүстікке қарай, Блуада болды. Стивен Болонда ыңғайлы орында болды, ал Генрихтің өлімі туралы хабар жеткенде ол Англияға аттанды, өзінің әскери үйімен бірге. Глостердің Роберті Дувр және Кентербери порттарын гарнизонмен қамтамасыз еткен, ал кейбір деректер бойынша ол Стивеннің алғаш келгенде кіруіне рұқсат бермеген. Дегенмен, Стивен 8 желтоқсанға дейін Лондон шетіндегі өзінің иелігіне жеткені мүмкін, ал келесі аптада ол Англияда билікті басып алуды бастады. Лондон тұрғындары дәстүрлі түрде Англия патшасын сайлау құқығына ие деп санайтын, олар Стивенді жаңа монарх деп жариялады, ол қалаға жаңа құқықтар мен жеңілдіктер береді деп сенді. Блуа Генрихі Стивенге шіркеудің қолдауын көрсетті: Стивен Винчестерге жетті, онда Салисбери епископы және лорд-канцлер Роджер Стивенге корольдік қазынаны тапсыруды бұйырды. 15 желтоқсанда Генрих Стивеннің шіркеуге кең ауқымды бостандықтар мен жеңілдіктер беруіне келісім берді, оның орнына Кентербери архиепископы мен Папалық легаты оның таққа отыруын қолдады. Стивеннің императрица Матильданы қолдауға берген діни антқа қатысты шағын мәселе болды, бірақ Генрих Стивеннің антты еске түсіруі дұрыс болмағанын сендірді. Сонымен қатар, қайтыс болған патша тек патшалықтың тұрақтылығын қорғау үшін осы антты талап еткен, ал қазіргі хаосты ескеретін болсақ, Стивен оны елемеуге құқылы болар еді. Стивеннің тағына отыруы бір аптадан кейін, 26 желтоқсанда Вестминстер аббаттығында өтті. Сонымен қатар, Норман дворяндары Ле Нёбурде Теобальдты патша деп жариялауды талқылады, бәлкім Стивеннің Англияда қолдау жинап жатқаны туралы хабарды естігеннен кейін. Нормандар Вильгельм Жеңімпаздың ең үлкен немересі ретінде графтың патшалыққа және герцогтыққа ең заңды талапкер екенін айтты және Матильдадан әлдеқайда жақсырақ екенін мәлімдеді. Теобальд нормандардың ұсынысына келісті, бірақ оның бұрынғы қолдауы бірден азайды: барондар Стивенге қарсы Англия мен Нормандияның бөлінуін қолдауға дайын болған жоқ. Стивен кейін Теобальдқа қаржылық өтемақы төледі, ол өз кезегінде Блуада қалды және бауырының таққа отыруын қолдады.

The origins of the Anarchy lay in a succession crisis involving England and Normandy. In the 11th and 12th centuries, north west France was controlled by a number of dukes and counts, frequently in conflict with one another for valuable territory. In 1066 one of these men, Duke William II of Normandy, mounted an invasion to conquer the rich Anglo Saxon kingdom of England, pushing on into south Wales and northern England in the ensuing years. The division and control of these lands after William's death proved problematic and his children fought multiple wars over the spoils. William's son Henry I seized power after the death of his elder brother William Rufus and subsequently invaded and captured the Duchy of Normandy, controlled by his eldest brother Robert Curthose, defeating Robert's army at the Battle of Tinchebray. Henry intended for his lands to be inherited by his only legitimate son, seventeen year old William Adelin. In 1120, the political landscape changed dramatically when the White Ship sank en route from Barfleur in Normandy to England; around three hundred passengers died, including Adelin. With Adelin dead, the inheritance to the English throne was thrown into doubt. Rules of succession in western Europe at the time were uncertain; in some parts of France, male primogeniture, in which the eldest son would inherit all titles, was becoming more popular. In other parts of Europe, including Normandy and England, the tradition was for lands to be divided up, with the eldest son taking patrimonial lands – usually considered to be the most valuable – and younger sons being given smaller, or more recently acquired, partitions or estates. With William Adelin dead, Henry had only one other legitimate child, Matilda, but female rights of inheritance were unclear during this period. Despite Henry taking a second wife, Adeliza of Louvain, it became increasingly unlikely that Henry would have another legitimate son and instead he looked to Matilda as his intended heir. Matilda had been married to Henry V, Holy Roman Emperor, from which she later claimed the title of empress. Her husband died in 1125 and she was remarried in 1128 to Geoffrey V of Anjou, whose county bordered the Duchy of Normandy. Geoffrey was unpopular with the Anglo Norman elite: as an Angevin ruler, he was a traditional enemy of the Normans. At the same time, tensions continued to grow as a result of Henry's domestic policies, in particular the high level of revenue he was raising to pay for his various wars. Conflict was curtailed by the power of the king's personality and reputation. Henry attempted to build up a base of political support for Matilda in both England and Normandy, demanding that his court take oaths first in 1127, and then again in 1128 and 1131, to recognise Matilda as his immediate successor and recognise her descendants as the rightful ruler after her. Stephen was amongst those who took this oath in 1127. Nonetheless, relations between Henry, Matilda and Geoffrey became increasingly strained towards the end of the king's life. Matilda and Geoffrey suspected that they lacked genuine support in England, and proposed to Henry in 1135 that the king should hand over the royal castles in Normandy to Matilda whilst he was still alive and insist on the Norman nobility swearing immediate allegiance to her, thereby giving the couple a much more powerful position after Henry's death. Henry angrily declined to do so, probably out of a concern that Geoffrey would try to seize power in Normandy somewhat earlier than intended. A fresh rebellion broke out in southern Normandy, and Geoffrey and Matilda intervened militarily on behalf of the rebels. In return he received lands and was married to Matilda of Boulogne in 1125, the daughter and only heiress of the Count of Boulogne, who owned the important continental port of Boulogne and vast estates in the north west and south east of England. By 1135, Stephen was a well established figure in Anglo Norman society, while his younger brother Henry had also risen to prominence, becoming the Bishop of Winchester and the second richest man in England after the king. Henry of Winchester was keen to reverse what he perceived as encroachment by the Norman kings on the rights of the church. When news began to spread of Henry I's death, many of the potential claimants to the throne were not well placed to respond. Geoffrey and Matilda were in Anjou, rather awkwardly supporting the rebels in their campaign against the royal army, which included a number of Matilda's supporters such as Robert of Gloucester. Nonetheless, Geoffrey and Matilda took the opportunity to march into southern Normandy and seize a number of key castles; there they stopped, unable to advance further. Stephen's elder brother Theobald, who had succeeded his father as count, was further south still, in Blois. Stephen was conveniently placed in Boulogne, and when news reached him of Henry's death he left for England, accompanied by his military household. Robert of Gloucester had garrisoned the ports of Dover and Canterbury and some accounts suggest that they refused Stephen access when he first arrived. Nonetheless Stephen probably reached his own estate on the edge of London by 8 December and over the next week he began to seize power in England. The crowds in London traditionally claimed a right to elect the king of England, and they proclaimed Stephen the new monarch, believing that he would grant the city new rights and privileges in return. Henry of Blois delivered the support of the church to Stephen: Stephen was able to advance to Winchester, where Roger, who was both the Bishop of Salisbury and the Lord Chancellor, instructed the royal treasury to be handed over to Stephen. On 15 December, Henry delivered an agreement under which Stephen would grant extensive freedoms and liberties to the church, in exchange for the Archbishop of Canterbury and the Papal Legate supporting his succession to the throne. There was the slight problem of the religious oath that Stephen had taken to support the Empress Matilda, but Henry convincingly argued that the late king had been wrong to insist that his court take the oath. Furthermore, the late king had only insisted on that oath to protect the stability of the kingdom, and in light of the chaos that might now ensue, Stephen would be justified in ignoring it.|group="nb" Stephen's coronation was held a week later at Westminster Abbey on 26 December. Meanwhile, the Norman nobility gathered at Le Neubourg to discuss declaring Theobald king, probably following the news that Stephen was gathering support in England. The Normans argued that the count, as the more senior grandson of William the Conqueror, had the most valid claim over the kingdom and the duchy, and was certainly preferable to Matilda. Theobald then agreed to the Normans' proposal that he be made king, only to find that his former support immediately ebbed away: the barons were not prepared to support the division of England and Normandy by opposing Stephen. Stephen subsequently financially compensated Theobald, who in return remained in Blois and supported his brother's succession.

Жаңа режим (113538)

Стивен патша тағына отырғаннан кейін дереу Англияның солтүстігіне барып, сонда әрекет жасады. Стивен әскерімен солтүстікке қарай жылдам жорық жасап, Даремде Давидпен кездесті. Келісім бойынша, Давид басып алған аумақтардың көп бөлігін, Карлайлдан басқа, қайтарып беретін болды. Стивен Давидтің ұлы Генрихтің Англиядағы иеліктерін, Хантингдон графтығын қоса, бекітті. Бұл оқиғаға көптеген ақсүйектер, оның ішінде көптеген англо-норман барондары мен шіркеудің жоғары лауазымды шенеуніктері жиналды. Стивен жаңа патшалық жарғыны шығарды, ол шіркеуге берген уәделерін растады, Генрихтің патшалық орман саясатын кері қайтаруға және патшалық құқықтық жүйенің кез келген бұрмалаушылықтарын реформалауға уәде берді. Стивен өзін Генрих I саясатының табиғи жалғасы ретінде көрсетті және патшалықтағы жеті графтықты олардың қазіргі иелеріне қайта бекітті. Пасхалық сарайда зәулім шара өтті, сондай-ақ шараның өзіне, киім-кешекке және сыйлықтарға көп ақша жұмсалды. Стивен жер сыйлықтары мен жақсылықтарды қатысушыларға таратып, көптеген шіркеулерге жер мен артықшылықтармен қамтамасыз етті. Стивеннің таққа отыруы Папаның ратификациясын қажет етті, ал Блуалық Генрих Стивеннің үлкен інісі Теобальдтан және француз королі Людовик VI-дан қолдау хаттарын алуды қамтамасыз еткен көрінеді. Сол жылы Папа Иннокентий II Стивенді патша ретінде бекітті, ал Стивеннің кеңесшілері Стивеннің заңдылығын көрсету үшін Англия бойынша оның көшірмелерін кеңінен таратты. Стивеннің жаңа патшалығында да қиындықтар жалғасты. 1136 жылдың қаңтарында Ллухур шайқасындағы уэльстің жеңісінен және сәуір айында Ричард Фитц Гилберт де Клэрдің сәтті тұзағынан кейін Оңтүстік Уэльс көтеріліске шықты, ол шығыс Гламорганда басталып, 1137 жылы Оңтүстік Уэльстің қалған бөлігіне тез тарады. Оуэйн Гвиненд пен Груффид ап Рис маңызды аумақтарды, соның ішінде Кармартен қамалын басып алды. Бұл арада Стивен Оңтүстік-Батыста Болдуин де Редверс пен Роберт Бэмптон бастаған екі көтерілісті басты; Болдуин тұтқындалғаннан кейін босатылып, Нормандияға сапар шекті, онда ол патшаны күшейіп сынады. Анжулық Джеффри 1136 жылдың басында Нормандияға шабуыл жасады және уақытша бітімге келгеннен кейін сол жылы басып кірді, аумақты ұстап қалудың орнына, иеліктерді тонады және өртеп жіберді. Англиядағы оқиғалар Стивеннің Нормандияға өзі бара алмайтынын білдірді, сондықтан Стивен Нормандияның лейтенанты етіп тағайындаған Валеран де Бомонт пен Теобальд герцогтікті қорғау үшін күш салды. Стивеннің өзі тек 1137 жылы герцогтікке оралды, онда ол Людовик VI және Теобальдпен кездесіп, аймақтағы Анжу билігінің өсуіне қарсы тұру үшін Генрихтің делдалдығымен бейресми аймақтық одаққа келісті. Осы келісімнің бір бөлігі ретінде Людовик Стивеннің ұлы Юстасты Нормандия герцогы деп таныды, ал Юстас француз патшасына адалдық ант берді. 1135 жылдың соңында Джеффри басып алған Нормандия мен Анжу шекарасындағы Аргентан провинциясын қайтарып алуда Стивен сәл сәтті болды. Стивен оны қайтарып алу үшін әскер құрды, бірақ Уильям Ипрес және жергілікті норман барондары бастаған фламанд жалдамалы әскерлері арасындағы шиеленіс оның әскерінің екі жартысы арасындағы шайқасқа әкелді. Норман әскерлері патшаны тастап кетіп, Стивенді жорықтан бас тартуға мәжбүр етті. Стивен Джеффримен тағы бір келісімге келді, ол Норман шекарасында бейбітшілік орнату үшін жылына 2000 марка төлеуге уәде берді. Ортағасырлық қаржы сандарын қазіргі заманғы валютаға айналдыру өте қиын; салыстыру үшін 2000 марка шамамен 1333 фунт стерлингке теңестірілді, бұл кезеңде ірі қамалды қайта құру жобасы шамамен 1115 фунт стерлингке созылуы мүмкін.

Stephen had to intervene in the north of England immediately after his coronation. Stephen rapidly marched north with an army and met David at Durham. An agreement was made under which David would return most of the territory he had taken, with the exception of Carlisle. In return, Stephen confirmed David's son Prince Henry's possessions in England, including the Earldom of Huntingdon. A wide range of nobles gathered at Westminster for the event, including many of the Anglo Norman barons and most of the higher officials of the church. Stephen issued a new royal charter, confirming the promises he had made to the church, promising to reverse Henry's policies on the royal forests and to reform any abuses of the royal legal system. Stephen portrayed himself as the natural successor to Henry I's policies, and reconfirmed the existing seven earldoms in the kingdom on their existing holders. The Easter court was a lavish event, and a large amount of money was spent on the event itself, clothes and gifts. Stephen gave out grants of land and favours to those present, and endowed numerous church foundations with land and privileges. Stephen's accession to the throne still needed to be ratified by the Pope, and Henry of Blois appears to have been responsible for ensuring that testimonials of support were sent from Stephen's elder brother Theobald and from the French king Louis VI, to whom Stephen represented a useful balance to Angevin power in the north of France. Pope Innocent II confirmed Stephen as king by letter later that year, and Stephen's advisers circulated copies widely around England to demonstrate Stephen's legitimacy. Troubles continued across Stephen's new kingdom. After the Welsh victory at the Battle of Llwchwr in January 1136 and the successful ambush of Richard Fitz Gilbert de Clare in April, south Wales rose in rebellion, starting in east Glamorgan and rapidly spreading across the rest of south Wales during 1137. Owain Gwynedd and Gruffydd ap Rhys captured considerable territories, including Carmarthen Castle. Meanwhile, Stephen had put down two revolts in the south west led by Baldwin de Redvers and Robert of Bampton; Baldwin was released after his capture and travelled to Normandy, where he became an increasingly vocal critic of the king. Geoffrey of Anjou attacked Normandy in early 1136 and, after a temporary truce, invaded later the same year, raiding and burning estates rather than trying to hold the territory. Events in England meant that Stephen was unable to travel to Normandy himself, so Waleran de Beaumont, appointed by Stephen as the lieutenant of Normandy, and Theobald led the efforts to defend the duchy. Stephen himself only returned to the duchy in 1137, where he met with Louis VI and Theobald to agree to an informal regional alliance, probably brokered by Henry, to counter the growing Angevin power in the region. As part of this deal, Louis recognised Stephen's son Eustace as Duke of Normandy in exchange for Eustace giving fealty to the French king. Stephen was less successful in regaining the Argentan province along the Normandy and Anjou border, which Geoffrey had taken at the end of 1135. Stephen formed an army to retake it, but the frictions between his Flemish mercenary forces led by William of Ypres and the local Norman barons resulted in a battle between the two halves of his army. The Norman forces then deserted the king, forcing Stephen to give up his campaign. Stephen agreed to another truce with Geoffrey, promising to pay him 2,000 marks a year in exchange for peace along the Norman borders. Medieval financial figures are notoriously hard to convert into modern currency; for comparison, 2,000 marks equated to around £1,333 in a period in which a major castle rebuilding project might cost around £1,115.|group="nb"

Стивеннің патшалықтың алғашқы жылдарын әртүрлі жолдармен түсіндіруге болады. Жағымды жағынан қарағанда, Стивен Шотландиямен солтүстік шекараны тұрақтандырды, Джеффридің Нормандияға жасаған шабуылдарын тоқтатты, Людовик VI-мен бейбіт қарым-қатынаста болды, шіркеумен жақсы қарым-қатынас орнатты және барондарының кең қолдауын алды. Дегенмен, маңызды мәселелер де болды. Англияның солтүстігін қазір Дэвид пен Генрих хан биледі, Стивен Уэльсті тастап кетті, Нормандиядағы шайқастар герцогтікті тұрақсыздандырды, сондай-ақ көбінесе барондар Стивен оларға лайық деп санайтын жерлер мен атақтарды бермеді деп ойлады. Стивеннің ақшасы да тез бітіп барады: Генрихтің бай қазынасы 1138 жылға қарай Стивеннің сәнді сотын ұстау және Англия мен Нормандияда соғысатын жалдамалы әскерлерін жинау шығындарына байланысты таусылып қалды.

Ертедегі шайқастар (113839)

1138 жылы бірнеше майдандарда шайқастар басталды. Біріншіден, Глостерлік Роберт патшаға қарсы көтеріліп, Англияда азамат соғысының бастауы болды. 1138 жылы Роберт Стивенге адалдығын жоққа шығарып, Матильданы қолдады, бұл Кент және Англияның оңтүстік-батысында кең ауқымды көтеріліске әкелді, бірақ Роберт Нормандияда қалды. Матильда 1135 жылдан бері таққа талап етуде айқын әрекет етпеді, және 1138 жылы соғыс жариялау бастамасын көбінесе Роберт алды. Францияда Джеффри Нормандияға қайтадан шабуыл жасап, жағдайды пайдаланды. Шотландиялық Давид Англияның солтүстігіне тағы шабуыл жасап, өзінің немере қызы, император Матильданың таққа талап етуін қолдайтынын жариялады, Йоркширге қарай жылжыды. Осы жеңіске қарамастан, Давид солтүстік Англияның көп бөлігін басып алды. Соңында сол жылы Довер патшайымның әскеріне берілді. Стивеннің Англиядағы әскери жорысы сәтті дамыды, тарихшы Дэвид Крауч оны «бірінші дәрежелі әскери жетістік» деп сипаттады. Матильда да жыл басында папаға жүгініп, Англия тағына заңды құқығын дәлелдеді; бұл күтпеген нәрсе емес, папа Стивенге бұрынғы қолдауын кері қайтарудан бас тартты, бірақ Матильданың пікірінше, бұл іс Стивеннің талабы даулы екенін көрсетті. Осы уақытта Стивен алдағы қақтығысқа дайындалып, бірнеше қосымша графтық атақтар құрды. Генрих I тұсында бар болған графтықтардың саны аз болды және олар көбінесе символдық мәнге ие болды. Стивен одан да көп графтықтар құрды, оларды адал, қабілетті әскери қолбасшылар деп санайтын адамдармен толтырды, ал елдің осал бөліктерінде оларға жаңа жерлер мен қосымша өкілдік билік берді. Стивеннің бірнеше мақсаты болды, оның ішінде өзінің негізгі қолдаушыларының адалдығын қамтамасыз ету және патшалықтың осал бөліктеріндегі қорғанысын күшейту. Стивенге өзінің басты кеңесшісі, Лестерлік Роберттің егіз інісі Валерэн де Бомонт үлкен әсер етті. Бомонт егіздері және олардың кіші ағасы мен туыстары осы жаңа графтықтардың көп бөлігін алды. 1138 жылдан бастап Стивен оларға Вустер, Лестер, Гертфорд, Уорик және Пемброк графтықтарын берді, бұл Стивеннің жаңа одақтасы, ханзада Генридің Камберленд пен Нортумбриядағы иеліктерімен біріктірілгенде, қиындыққа ұшыраған оңтүстік-батыс, Честер және патшалықтың қалған бөлігі арасындағы буферлік аймақ құрады. Стивен өзінің билігіне қауіп төндіретін епископтарды биліктен қуғысы келді. Генрих I кезіндегі корольдік әкімшілікті Солсбери епископы Роджер басқарды, оған Роджердің немерелері, Линкольн және Эли епископтары Александр мен Найджел, сондай-ақ Роджердің ұлы, лорд-канцлер Роджер ле Поер көмектесті. Бұл епископтар шіркеу басшыларымен қатар жер иелері де болды, және олар жаңа қамалдар салып, әскерлерінің санын арттыра бастады, бұл Стивенді олардың император Матильдаға көшуге дайын екендігіне күдік тудырды. Роджер мен оның отбасы сондай-ақ Валерэннің жаулары болды, олар патша әкімшілігін бақылауда ұнамайтын. Стивен Роджер мен басқа епископтардың Англиядағы барлық қамалдарына тапсыруларын талап етті. Бұл талап епископтардың тұтқындалуымен нығайтылды, Девиз қамалында бас сауғалаған Найджелді қоспағанда; епископ Стивен қаланы қоршап алып, Роджер ле Поерді өлтірумен қорқытқаннан кейін ғана бас берді. Қалған қамалдар патшаға тапсырылды. Бұл оқиға епископтардан әскери қауіпті жойды, бірақ бұл Стивеннің жоғары діни лауазымдағы тұлғалармен, әсіресе ағасы Генрихпен қарым-қатынасына нұқсан келтірген болуы мүмкін. Екі тарап та соғысқа дайын болды.

Fighting broke out on several fronts during 1138. Firstly, Robert of Gloucester rebelled against the king, starting the descent into civil war in England. In 1138, Robert renounced his fealty to Stephen and declared his support for Matilda, triggering a major regional rebellion in Kent and across the south west of England, although Robert himself remained in Normandy. Matilda had not been particularly active in asserting her claims to the throne since 1135 and in many ways it was Robert that took the initiative in declaring war in 1138. In France, Geoffrey took advantage of the situation by re invading Normandy. David of Scotland also invaded the north of England once again, announcing that he was supporting the claim of his niece the Empress Matilda to the throne, pushing south into Yorkshire. Despite this victory, David still occupied most of the north of England. Dover finally surrendered to the queen's forces later in the year. Stephen's military campaign in England had progressed well, and historian David Crouch describes it as "a military achievement of the first rank". Matilda also appealed to the papacy at the start of the year, putting forward her legal claim to the English throne; unsurprisingly, the pope declined to reverse his earlier support for Stephen, but from Matilda's perspective the case usefully established that Stephen's claim was disputed. Meanwhile, Stephen prepared for the coming conflict by creating a number of additional earldoms. Only a handful of earldoms had existed under Henry I and these had been largely symbolic in nature. Stephen created many more, filling them with men he considered to be loyal, capable military commanders, and in the more vulnerable parts of the country assigning them new lands and additional executive powers. Stephen appears to have had several objectives in mind, including both ensuring the loyalty of his key supporters by granting them these honours, and improving his defences in vulnerable parts of the kingdom. Stephen was heavily influenced by his principal advisor, Waleran de Beaumont, the twin brother of Robert of Leicester. The Beaumont twins and their younger brother and cousins received the majority of these new earldoms. From 1138 onwards, Stephen gave them the earldoms of Worcester, Leicester, Hertford, Warwick and Pembroke, which—especially when combined with the possessions of Stephen's new ally, Prince Henry, in Cumberland and Northumbria—created a wide block of territory to act as a buffer zone between the troubled south west, Chester and the rest of the kingdom. Stephen took steps to remove a group of bishops he regarded as a threat to his rule. The royal administration under Henry I had been headed by Roger, the Bishop of Salisbury, supported by Roger's nephews, Alexander and Nigel, the Bishops of Lincoln and Ely respectively, and Roger's son, Roger le Poer, who was the Lord Chancellor. These bishops were powerful landowners as well as ecclesiastical rulers, and they had begun to build new castles and increase the size of their military forces, leading Stephen to suspect that they were about to defect to the Empress Matilda. Roger and his family were also enemies of Waleran, who disliked their control of the royal administration. Stephen responded by demanding that Roger and the other bishops surrender all of their castles in England. This threat was backed up by the arrest of the bishops, with the exception of Nigel who had taken refuge in Devizes Castle; the bishop only surrendered after Stephen besieged the castle and threatened to execute Roger le Poer. The remaining castles were then surrendered to the king.|group="nb" The incident removed any military threat from the bishops, but it may have damaged Stephen's relationship with the senior clergy, and in particular with his brother Henry. Both sides were now ready for war.

Технология және тактика

Азаматтық соғыс кезінде англо-нормандардың соғысы тоқыратуға бағытталған әскери науқандармен сипатталды, онда қолбасшылар жау жерлерін шабуылдап, қамалдарды басып алуға тырысты, осы арқылы қарсыластарының аумағын бақылауға мүмкіндік алып, соңында баяу, стратегиялық жеңістерге жететін еді. Әскерлер арасында кейде шайқастар да болды, бірақ олар өте тәуекелді кәсіп деп есептелді және көбінесе сақтықпен әрекет ететін қолбасшылар олардан қашып өтетін. 12 ғасырдың бірінші жартысында соғыстың құны айтарлықтай өсті, ал науқандардың сәтті болуы үшін қолма-қол ақшаның жеткілікті қоры маңызды рөл атқаратын болды. Стивен мен Матильданың үйлері «корольдік отбасы» деп аталатын шағын рыцарьлар тобына негізделген; осы ішкі шеңбер кез келген әскери науқанда штабтың негізін құрады. Бұл кезеңдегі әскерлер бұрынғы ғасырлардағыдай болды, олар жаяу әскердің қолдауымен атты, қаруланған рыцарьлардан құралды. Олардың көпшілігі қақпақ, шлем және қолғаптармен ұзын тілбелект киген. Нормандар 10-11 ғасырларда қамалдарды алғаш рет дамытты және 1066 жылдан кейін Англияны басып алғаннан кейін оларды кеңінен пайдаланды. Көптеген қамалдар жер және ағаштан жасалған мотта және бейли немесе сақина тәрізді құрылымдар түрінде болды; жергілікті еңбек пен ресурстармен салынуы оңай, берік және қорғануға ыңғайлы болды. Англо-нормандар элитасы халықты, сауданы және аймақтарды бақылау үшін өзендер мен аңғарлар бойында осы қамалдарды стратегиялық тұрғыдан орналастыруға үйренді. Азаматтық соғысқа дейінгі онжылдықтарда кейбір жаңа, тастан салынған қамалдар пайда бола бастады. Әдеттегі жобалардан айырмашылығы, оларға қымбат білікті жұмысшылар қажет болды және оларды ұзақ уақыт бойы баяу салуға болады. Кейін бұл шаршы қамалдардың осалдығы бар екені дәлелденсе де, 1140 жылдары қолданылған баллисталар мен мангонельдер кейінгі требюшеттерге қарағанда әлдеқайда нашар болды, бұл қорғаушыларға шабуылдаушылардан айтарлықтай артықшылық берді. Осының салдарынан, қорғаушыларды аштықтан өлтіру үшін баяу қоршаулар немесе қабырғаларды бұзу үшін жер қазу операциялары тікелей шабуылдардан артық көрілді. Сол сияқты Стивен Кембридж маңындағы жерлерін қорғау үшін Бьюэлл, Лидгейт, Рэмптон, Кэкстон және Суэвезиде әрқайсысы алты-тоғыз миль (10-15 км) қашықтықта жаңа қамалдар тізбегін салдырды. Бұл қамалдардың көпшілігі «заңсыз» деп аталды, өйткені соғыстың қаосы кезінде ешбір дворянға оларды салуға патшалық рұқсат берілмеген. Заманауи жылнамашылар мұны алаңдатарлық мәселе деп қарады; Роберт Ториньскийдің айтуынша, қақтығыс кезінде осындай 1115 қамал салынған, бірақ бұл, мүмкін, асыра айтылған, өйткені басқа жерде ол 126 деген баламалы санды ұсынады. Соғыстың тағы бір ерекшелігі – көптеген «қарсы қамалдар» немесе «қоршау қамалдары» құрылды. Құжатталған және археологиялық зерттеулер нәтижесінде кем дегенде 17 осындай орын анықталды, бірақ бұл қақтығыс кезінде салынған қамалдардың нақты санынан кем болуы мүмкін. Олар азаматтық соғысқа дейін бірнеше жыл бойы ағылшын қақтығыстарында қолданылған және шабуылдың негізгі нысанасымен қатар қоршау кезінде қарапайым қамал салуды қамтиды. Әдетте олар нысанадан 200 және 300 метр (180-ден 270 метрге дейін) қашықтықта, садақтың қашықтығынан тыс жерде сақина тәрізді немесе мотта және бейли тәрізді құрылымдар түрінде салынды. Қоршау қамалдарының көпшілігі уақытша пайдалануға арналған және кейіннен қиратылды (жағартылды). Көпшілігі нашар сақталған болса да, Дорсеттегі Корф қамалының жанындағы «Жүзіктер» жер жұмыстары ерекше жақсы сақталған мысал болып табылады.

Anglo Norman warfare during the civil war was characterised by attritional military campaigns, in which commanders tried to raid enemy lands and seize castles in order to allow them to take control of their adversaries' territory, ultimately winning slow, strategic victories. Occasionally pitched battles were fought between armies but these were considered highly risky endeavours and were usually avoided by prudent commanders. The cost of warfare had risen considerably in the first part of the 12th century, and adequate supplies of ready cash were increasingly proving important in the success of campaigns. Stephen and Matilda's households centred on small bodies of knights called the familia regis; this inner circle formed the basis for a headquarters in any military campaign. The armies of the period were still similar to those of the previous century, comprising bodies of mounted, armoured knights, supported by infantry. Many of these men would have worn long mail hauberks, with helmets, greaves and arm protection. The Normans had first developed castles in the 10th and 11th centuries, and their occupation of England after 1066 had made extensive use of them. Most castles took the form of earthwork and timber motte and bailey or ringwork constructs; easily built with local labour and resources, these were resilient and easy to defend. The Anglo Norman elite became adept at strategically placing these castles along rivers and valleys to control populations, trade and regions. In the decades before the civil war, some newer, stone built keeps had begun to be introduced. Unlike the more traditional designs, these required expensive skilled labourers and could only be built slowly over many seasons. Although these square keeps later proved to have vulnerabilities, the ballistae and mangonels used in the 1140s were significantly less powerful than the later trebuchet designs, giving defenders a substantial advantage over attackers. As a result, slow sieges to starve defenders out, or mining operations to undermine walls, tended to be preferred by commanders over direct assaults. Similarly, Stephen built a new chain of fen edge castles at Burwell, Lidgate, Rampton, Caxton, and Swavesey – each about six to nine miles (ten to fifteen km) apart – in order to protect his lands around Cambridge. Many of these castles were termed "adulterine", unauthorised, because, in the chaos of the war, no royal permission had given to the lord for their construction. Contemporary chroniclers saw this as a matter of concern; Robert of Torigni suggested that as many as 1,115 such castles had been built during the conflict, although this was probably an exaggeration as elsewhere he suggests an alternative figure of 126. Another feature of the war was the creation of many "counter castles". or "siege castles". At least 17 such sites have been identified through documentary and archaeological research, but this likely under estimates the number that were built during the conflict. These had been used in English conflicts for several years before the civil war and involved building a basic castle during a siege, alongside the main target of attack. Typically these would be built in either a ringwork or a motte and bailey design between 200 and 300 yards (180 to 270 metres) away from the target, just beyond the range of a bow. Most siege castles were intended for temporary use and were often destroyed (slighted) afterwards. While most survive poorly, the earthworks of 'the Rings' near Corfe Castle in Dorset is an unusually well preserved example.

Басшылар

Степан патша өте бай, әдепті, қарапайым мінезді, құрдастарының сыйлылығына ие болды; ол сонымен қатар, қатаң шешімдер қабылдай алатын адам деп есептелді. Әскери басшы ретіндегі жеке қасиеттері жеке шайқастағы шеберлігіне, қоршау соғысындағы қабілетіне және әскери күштерді салыстырмалы түрде ұзақ қашықтыққа жылдам жеткізуге бағытталған еді. Бірінші крест жорығы кезінде оның әкесінің батыл болмауы туралы әңгімелер тарады, ал Степанның сол репутациядан қашуға тырысуы оның кейбір асығыс әскери әрекеттеріне ықпал еткен болуы мүмкін. Степан соғыс кезінде әйелі, Булонь королевасы Матильдаға (Императрица Матильдамен шатастырмау керек) үлкен сенеді, ол келіссөздер жүргізуге және 1141 жылы тұтқындалғанда оның ісі мен әскерін сақтап тұруға көмектесті; Матильда осы кезеңде Степанның жалдамалы әскербасшысы Вильгельм Ипреспен бірлесіп патшалық үйді басқарды. Императрицаның жақтастарының арасында Степанға тең келетін әскери басшы болған жоқ. Матильда императорлық кезінде сот істерін қарап, Италияда император әскерімен бірге регенттік қызметін атқарған. Дегенмен, әйел болғандықтан, Матильда жеке өзі әскерді шайқасқа жетектеп шыға алмады. Матильда замандас хронистер арасында Степаннан гөрі аз танымал болды; ол көп жағынан әкесінен кейін, қажет болған жағдайда, сотынан талап етуге дайын болды, тіпті қорқытып, жалпысымен мақтаншыл көрінді. Бұл, әсіресе ол әйел болғандықтан, орынсыз деп есептелді. Матильданың күйеуі, Анжу графы Джеффри соғыста Нормандияны басып алуда маңызды рөл атқарды, бірақ Англияға аттамады. Джеффри мен Матильданың некесі оңай болған жоқ; 1130 жылы олардың арасы мүлдем суып кетті. Сондықтан соғыстың көп бөлігінде Анжу әскерлерін шайқасқа бірнеше аға дворяндар жетектеді. Олардың ең маңыздысы – Императрицаның жартылай бауыры Роберт Глостер. Ол мемлекеттік қайраткерлік қасиеттерімен, әскери тәжірибесімен және басшылық қабілетімен танымал болды. Глостердің Майлзы 1143 жылы қайтыс болғанға дейін де қабілетті әскери басшы болды; оның және Роберт арасында саяси шиеленіс болды, бірақ олар науқандарда бірлесіп жұмыс істей алды. Матильданың ең адал ізбасарларының бірі – Брайан Фиц Граф, Майлз сияқты Уэльстен шыққан марш лорды. Фиц Граф Матильдаға берген антын орындауға міндетті болды және Темза бойын қорғауда маңызды рөл атқарды.

King Stephen was extremely wealthy, well mannered, modest and liked by his peers; he was also considered a man capable of firm action. His personal qualities as a military leader focused on his skill in personal combat, his capabilities in siege warfare and a remarkable ability to move military forces quickly over relatively long distances. Rumours of his father's cowardice during the First Crusade continued to circulate, and a desire to avoid the same reputation may have influenced some of Stephen's rasher military actions. Stephen drew heavily on his wife, Queen Matilda of Boulogne (not to be confused with Empress Matilda), during the conflict, both for leading negotiations and maintaining his cause and army while imprisoned in 1141; Matilda led the royal household during this period in partnership with Stephen's mercenary leader William of Ypres. The Empress's faction lacked an equivalent war leader to Stephen. Matilda had a firm grounding in government from her time as empress, where she had presided in court cases and acted as regent in Italy with the Imperial army on campaign. Nonetheless, Matilda, as a woman, could not personally lead forces into battle. Matilda was less popular with contemporary chroniclers than Stephen; in many ways she took after her father, being prepared to loudly demand compliance of her court, when necessary issuing threats and generally appearing arrogant. This was felt to be particularly inappropriate since she was a woman. Matilda's husband, Geoffrey of Anjou, played an important role in seizing Normandy during the war but did not cross into England. Geoffrey and Matilda's marriage was not an easy one; it had almost collapsed altogether in 1130. For most of the war, therefore, the Angevin armies were led into battle by a handful of senior nobles. The most important of these was Robert of Gloucester, the half brother of the Empress. He was known for his qualities as a statesman, his military experience and leadership ability. Miles of Gloucester was another capable military leader up until his death in 1143; there were some political tensions between him and Robert, but the two could work together on campaigns. One of Matilda's most loyal followers was Brian Fitz Count, like Miles a marcher lord from Wales. Fitz Count was apparently motivated by a strong moral duty to uphold his oath to Matilda and proved critical in defending the Thames corridor.

Соғыстың бастапқы кезеңі (113940)

Аңжуандықтар тамыз айында басып кірді. Болдуин де Редверс Нормандиядан Уорхэмге өтіп, император Матильданың басқыншы әскерін қабылдауға арналған портты басып алуға тырысты, бірақ Стивеннің күштері оны оңтүстік-батысқа шегінуге мәжбүр етті. Келесі айда императрицаны жесір королева Аделиза шақырды, ол Арунделге қоныс аударды, ал 30 қыркүйекте Глостер Роберт және императрица 140 салт аттымен бірге Англияға келді. Матильда Арундел қамалында қалды, ал Роберт солтүстік-батысқа қарай Уоллингфорд пен Бристольге қарай көтерілді, бүлікке қолдау табуға және Майлз Глостермен байланысуға үміттенді, ол патшаға деген адалдықтан бас тарту мүмкіндігін пайдаланды. Стивен солтүстікке қарай қозғалып, Арунделді қоршап алып, Матильданы қамалға қамап алады. Содан кейін Стивен ағасы Генрих Блуа ұсынған бітімге келісті; бітімнің толық егжей-тегжейі белгісіз, бірақ нәтижесінде Стивен алдымен Матильданы қоршаудан босатты, содан кейін оған және оның салт аттыларының үйіне оңтүстік-батысқа еріп баруына рұқсат берді, онда олар Глостер Робертпен қайта қосылды. Тағы бір теория бойынша, Стивен Матильданы ерлік сезімінен босатты; Стивен, әрине, жомарт, сыпайы тұлға ретінде танымал болды және әйелдер әдетте англо-норман соғысында нысанаға алынады деп күтпеген. Императрицаға жаңадан бас сауғалағандар аз болса да, Матильда қазір Глостер мен Бристольден оңтүстік-батысқа қарай Девон мен Корнуоллға, батысқа қарай Уэльс маркстарына және шығысқа қарай Оксфорд пен Валлингфордқа дейін созылып, Лондонға қауіп төндіретін аумақты бақылап отырды. Ол өзінің сотын Глостерде, Роберттің Бристоль бекінісіне жақын, бірақ өзінің туған ағасынан тәуелсіз болу үшін жеткілікті алыста орнатқан. Стивен аймақты қайтарып алуға кірісті. Ол Теңіз дәлізін бақылайтын Валлингфорд қамалына шабуыл жасаудан бастады; оны Брайен Фицкаунт ұстады және Стивен оны тым жақсы қорғағанын тапты. Стивен қамалды блокадалау үшін кейбір күштерді қалдырып, Тровбриджге шабуыл жасау үшін Уилтширдің батысына қарай жүріп, Оңтүстік Керни мен Малмесбери қамалдарын алып кетті. Осы арада Глостердің Майлз командасы шығысқа қарай шабуыл жасап, Валлингфордтағы Стивеннің артқы отрядына шабуыл жасап, Лондонға қарай алға басумен қауіптенді. Стивен батыстағы жорығын тоқтатып, жағдайды тұрақтандыру және астанасын қорғау үшін шығысқа оралды. 1140 жылдың басында Эли епискобы Найджел, оның қамалдарын Стивен алдыңғы жылы тәркілеген, Стивенге қарсы көтерілді. Найджл Глостерге қашып кетті, бірақ оның адамдары мен қамалы тұтқындалды, ал шығыста тәртіп уақытша қалпына келтірілді. Жарыстан бас тарту туралы келіссөздер жүргізу үшін Генрих Блуа Бафта бейбітшілік конференциясы өткізді, онда Роберт императрицаны, королева Матильда мен архиепископ Теобальд корольді білдірді. Конференция Генрих пен дінбасылардың кез-келген бейбіт келісім шарттарын белгілеу керектігін талап еткендіктен құлдырады, бұл Стивенге қабылдауға болмайтын болды. Честерлік Ранульф Стивеннің Генрих ханзадаға Солтүстік Англияны сыйлағанынан ренжіді. Ранульф Генриге шабуыл жасап, оны Рождестводан кейін Шотландияға Стивеннің сарайынан қайтып келе жатқанда ұстап алуды жоспарлайды. Стивен солтүстікке Линкольнге қарай аттанды және Ранулфпен бітімге келді, мүмкін оны императрицаның фракциясына қосылудан сақтап қалу үшін, оған Ранулфқа қаланы сақтауға рұқсат етіледі. Стивен Лондонға оралды, бірақ Ранульф, оның інісі және олардың отбасы Линкольн замогында аз күзетуші күштермен демалып жатқанын естіді, бұл оның күтпеген шабуылға дайын нысанасы болды. Бұл хабар Стивенге жеткенде, ол соғыс беру немесе шегіну және қосымша сарбаздарды жинау туралы шешім қабылдау үшін кеңес өткізді. Стивен соғысуға шешім қабылдады, нәтижесінде 1141 жылы 2 ақпанда Линкольн шайқасы болды. Роберт пен Ранулфтың әскерлері ат әскерінен басым болды, ал Стивен өзінің көптеген салт аттыларын тұтас жаяу әскер блогын құру үшін түсірді; ол оларға өзі қосылды, шайқаста жаяу жүріп шайқасты. Вильгельмнің әскерлері Анжевиндердің уэльстік жаяу әскерін жойған алғашқы табыстан кейін, шайқас Стивен үшін нашар өтті. Роберт пен Ранулфтың ат әскері Стивеннің орталығын қоршап алды, патша өзін жау әскерінің қоршауында тапты. Ақырында, оны Роберттің адамдары басып алды және оны даладан қамауға алды. Роберт Стивенді Глостерге алып барды, онда патша императрица Матильдамен кездесті, содан кейін ол жоғары мәртебелі тұтқындарды ұстау үшін дәстүрлі түрде қолданылатын Бристоль қамалына жеткізілді. Ол бастапқыда салыстырмалы жақсы жағдайда ұсталып тұрды, бірақ кейін оның қауіпсіздігі күшейтілді және тізбекке байланды. Стивеннің ағасы Генрих Пасхадан бұрын Винчестерде папский легат ретінде дінбасылардың пікірін қарастыру үшін кеңес шақырды. Ол императрица Матильдамен жеке келісім жасады, егер ол Англиядағы шіркеу ісіне бақылауды беруге келіссе, ол шіркеутің қолдауын жеткізеді. Генрих патшалық қазынаны, Стивеннің тәжінен басқа, қалғандары аз болған императрицаға тапсырды және Стивеннің жақтан бас тартқан жақтастарының көптеген түрлерін айырды. Кентербери архиепископы Теобальд Матильданы осылай тез королева деп жариялауға дайын болған жоқ, ал Теобальд басқаратын дінбасылар мен ақсүйектер делегациясы Бристольдегі Стивенді көру үшін және олардың моральдық дилеммасы туралы кеңесу үшін сапарлады: егер олар корольге адалдық сертінен бас тартса. Дінбасылар Пасхадан кейін Винчестерде жиналып, императрицаны «Англия мен Нормандияның ханымы» деп жариялады, оның тағына отыруына алғышарт ретінде. Королева Матильда наразылық білдіріп, Стивенді босатуды талап етті. Императрица Матильда маусым айында Лондонда тағына отыру үшін алға жылжыды, онда оның жағдайы осал болды. Лондондағы мұнараны бақылаған Джеффри де Мандевильдің қолдауын қамтамасыз еткеніне қарамастан, Стивен мен королева Матильдаға адал күштер қалаға жақын қалды және азаматтар императрицаны қарсы алудан қорқып қалды. 24 маусымда, жоспарланған тәж кигізуден аз уақыт бұрын, қала императрица мен Джеффри де Мандевильге қарсы көтерілді; Матильда мен оның ізбасарлары уақытында қашып, Оксфордқа хаостық шегіну жасады. Осы арада Анжу графы Джеффри Нормандияға қайта басып кірді және Бомон графы Валераң әлі де Англияда соғысып жатқандықтан, Джеффри Сена өзенінің оңтүстігіндегі және Рисльдің шығысындағы герцогтықтың барлығын алды. Стивеннің ағасы Теобальд бұл жолы көмектеспеді, Франциямен өзінің мәселелерімен айналысқан сияқты—жаңа француз королі Людовик VII оның әкесінің аймақтық одағын қабылдамады, Анжумен қарым-қатынасты жақсартты және Теобальдқа қарсы белсенді ұстаным алды, бұл келесі жылы соғысқа әкелді. Джеффридің Нормандиядағы табысы және Стивеннің Англиядағы әлсіздігі көптеген англо-норман барондарының адалдығына әсер етті, олар Роберт пен императрицадан Англиядағы жерлерін жоғалтудан және Джеффриден Нормандиядағы мүліктерін жоғалтудан қорқып қалды. Көптеген адамдар Стивеннің фракциясынан шыға бастады. Оның досы және кеңесшісі Валерон 1141 жылдың ортасында дефект болғандардың бірі болды, Анжевиндермен одақтасып, атамекендік мүліктерін қамтамасыз ету үшін Нормандияға өтіп, Вустерширді императрицаның лагеріне әкелді. Валеронның егіз ағасы, Лестер графы Роберт, сонымен бірге, қақтығыста күресуді тоқтатты. Императрицаның басқа да жақтастары бұрынғы бекіністеріне қайта орналастырылды, мысалы, Эли епископы Найджел, ал басқалары Англияның батысында жаңа графтықтар алды. Корольдық монета соғу бақылауы бұзылды, нәтижесінде ел бойынша жергілікті барондар мен епископтар монета соқты.

The Angevin invasion finally arrived in August. Baldwin de Redvers crossed over from Normandy to Wareham in an initial attempt to capture a port to receive the Empress Matilda's invading army, but Stephen's forces forced him to retreat into the south west. The following month the Empress was invited by the Dowager Queen Adeliza to land at Arundel instead, and on 30 September Robert of Gloucester and the Empress arrived in England with 140 knights.|group="nb" Matilda stayed at Arundel Castle, whilst Robert marched north west to Wallingford and Bristol, hoping to raise support for the rebellion and to link up with Miles of Gloucester, who took the opportunity to renounce his fealty to the king. Stephen responded by promptly moving south, besieging Arundel and trapping Matilda inside the castle. Stephen then agreed to a truce proposed by his brother, Henry of Blois; the full details of the truce are not known, but the results were that Stephen first released Matilda from the siege and then allowed her and her household of knights to be escorted to the south west, where they were reunited with Robert of Gloucester. Another theory is that Stephen released Matilda out of a sense of chivalry; Stephen was certainly known for having a generous, courteous personality and women were not normally expected to be targeted in Anglo Norman warfare. Although there had been few new defections to the Empress, Matilda now controlled a compact block of territory stretching out from Gloucester and Bristol south west into Devon and Cornwall, west into the Welsh Marches and east as far as Oxford and Wallingford, threatening London. She had established her court in Gloucester, close to Robert's stronghold of Bristol but far enough away for her to remain independent of her half brother. Stephen set about reclaiming the region. He started by attacking Wallingford Castle which controlled the Thames corridor; it was held by Brien FitzCount and Stephen found it too well defended. Stephen left behind some forces to blockade the castle and continued west into Wiltshire to attack Trowbridge, taking the castles of South Cerney and Malmesbury en route. Meanwhile, Miles of Gloucester marched east, attacking Stephen's rearguard forces at Wallingford and threatening an advance on London. Stephen was forced to give up his western campaign, returning east to stabilise the situation and protect his capital. At the start of 1140, Nigel, the Bishop of Ely, whose castles Stephen had confiscated the previous year, rebelled against Stephen as well. Nigel escaped to Gloucester, but his men and castle were captured, and order was temporarily restored in the east. In an effort to negotiate a truce, Henry of Blois held a peace conference at Bath, at which Robert represented the Empress, and Queen Matilda and Archbishop Theobald the King. The conference collapsed over the insistence by Henry and the clergy that they should set the terms of any peace deal, which Stephen found unacceptable. Ranulf of Chester remained upset over Stephen's gift of the north of England to Prince Henry. Ranulf devised a plan for dealing with the problem by ambushing Henry whilst the prince was travelling back from Stephen's court to Scotland after Christmas. Stephen marched north to Lincoln and agreed to a truce with Ranulf, probably to keep him from joining the Empress's faction, under which Ranulf would be allowed to keep the castle. Stephen returned to London but received news that Ranulf, his brother and their family were relaxing in Lincoln Castle with a minimal guard force, a ripe target for a surprise attack of his own. When the news reached Stephen, he held a council to decide whether to give battle or to withdraw and gather additional soldiers: Stephen decided to fight, resulting in the Battle of Lincoln on 2 February 1141. Robert and Ranulf's forces had superiority in cavalry and Stephen dismounted many of his own knights to form a solid infantry block; he joined them himself, fighting on foot in the battle.|group="nb" Stephen was not a gifted public speaker, and delegated the pre battle speech to Baldwin of Clare, who delivered a rousing declaration. After an initial success in which William's forces destroyed the Angevins' Welsh infantry, the battle went badly for Stephen. Robert and Ranulf's cavalry encircled Stephen's centre, and the king found himself surrounded by the enemy army. Finally, he was overwhelmed by Robert's men and taken away from the field in custody.|group="nb"

Robert took Stephen back to Gloucester, where the king met with the Empress Matilda, and was then moved to Bristol Castle, traditionally used for holding high status prisoners. He was initially left confined in relatively good conditions, but his security was later tightened and he was kept in chains. Stephen's brother Henry summoned a council at Winchester before Easter in his capacity as papal legate to consider the clergy's view. He had made a private deal with the Empress Matilda that he would deliver the support of the church, if she agreed to give him control over church business in England. Henry handed over the royal treasury, rather depleted except for Stephen's crown, to the Empress, and excommunicated many of Stephen's supporters who refused to switch sides. Archbishop Theobald of Canterbury was unwilling to declare Matilda queen so rapidly, and a delegation of clergy and nobles, headed by Theobald, travelled to see Stephen in Bristol and consult about their moral dilemma: if they should abandon their oaths of fealty to the king. The clergy gathered again in Winchester after Easter to declare the Empress "Lady of England and Normandy" as a precursor to her coronation. Queen Matilda wrote to complain and demand Stephen's release. The Empress Matilda then advanced to London to stage her coronation in June, where her position became precarious. Despite securing the support of Geoffrey de Mandeville, who controlled the Tower of London, forces loyal to Stephen and Queen Matilda remained close to the city and the citizens were fearful about welcoming the Empress. On 24 June, shortly before the planned coronation, the city rose up against the Empress and Geoffrey de Mandeville; Matilda and her followers only just fled in time, making a chaotic retreat to Oxford. Meanwhile, Geoffrey of Anjou invaded Normandy again and, in the absence of Waleran of Beaumont, who was still fighting in England, Geoffrey took all the duchy south of the River Seine and east of the Risle. No help was forthcoming from Stephen's brother Theobald this time either, who appears to have been preoccupied with his own problems with France—the new French king, Louis VII, had rejected his father's regional alliance, improving relations with Anjou and taking a more bellicose line with Theobald, which would result in war the following year. Geoffrey's success in Normandy and Stephen's weakness in England began to influence the loyalty of many Anglo Norman barons, who feared losing their lands in England to Robert and the Empress, and their possessions in Normandy to Geoffrey. Many started to leave Stephen's faction. His friend and advisor Waleron was one of those who decided to defect in mid 1141, crossing into Normandy to secure his ancestral possessions by allying himself with the Angevins, and bringing Worcestershire into the Empress's camp. Waleron's twin brother, Robert of Leicester, effectively withdrew from fighting in the conflict at the same time. Other supporters of the Empress were restored in their former strongholds, such as Bishop Nigel of Ely, and others still received new earldoms in the west of England. The royal control over the minting of coins broke down, leading to coins being struck by local barons and bishops across the country.

Винчестердің күйреуі және Оксфордтың қоршауы

Степанның әйелі Матильда оның тұтқында болғанда патшаның ісін сақтап қалуда маңызды рөл атқарды. Король Матильда Степанның қалған лейтенанттарын және оңтүстік-шығыстағы патша отбасын өзіне жинап, халық императрицаны қабылдамағанда Лондонға қарай жылды. Степанның ұзақ жылдар бойы қолбасшысы болған Вильгельм Ипрес Лондондағы патшайыммен бірге қалды; Вильгельм Мартель, патшаның үй басқарушысы, Дорсеттегі Шерборннан операцияларға басшылық етті, ал Булоньский Фарамус патша үйін басқарды. Король Матильданың бұл әрекеті Степанның адал ізбасарларынан шынайы қолдауға ие болғанын көрсетті. Императрицаның жағдайы Винчестердегі жеңілістен кейін өзгерді. Лондоннан қайтқаннан кейін Глостер Роберт және императрица шілде айында Винчестердегі епископтық қамалда Генриді қоршап алды. Матильда Винчестер қаласындағы патшалық қаланы өзінің операциялары үшін база ретінде пайдаланды, бірақ көп ұзамай королева Матильда мен Вильгельм Ипрес өз әскерлерімен анжиуліктерді қоршап алды, оларды Лондоннан келген жаңа әскерлер күшейтті. Императрица Матильда өзінің жақын серіктері Фитц Граф және Корнуолл графы Реджинальдпен бірге қаладан қашуға шешім қабылдады, ал оның әскерінің қалған бөлігі патша әскерін тоқтатты. Келесі шайқаста императрицаның әскері жеңілді, Глостер Роберті шегіну кезінде тұтқынға алынды, бірақ Матильда өзі шаршап, Девизес қамалына қашып кетті. Степан мен Роберт тұтқынға алынғаннан кейін, ұзақ мерзімді бейбіт келісімге қол жеткізу үшін келіссөздер жүргізілді, бірақ королева Матильда императрицаға ешқандай келісім жасауға дайын болмады, ал Роберт Степанның жағына ауысуға итермелейтін кез келген ұсынысты қабылдаудан бас тартты. Оның орнына, қараша айында екі жақ екі басшыны алмастырды, Степан өз королевасына, ал Роберт Оксфордтағы императрицаға оралды. Генрих бұрынғы шешімін кері қайтарып, Степанның билік ету құқығын растаған тағы бір шіркеу кеңесін өткізді, ал 1141 жылғы Рождествода Степан мен Матильда тағы да таж кигізілді. Бұл аурудың себебі өткен жылы тұтқынға алынуы болуы мүмкін, бірақ ол ақырында қалпына келіп, жаңа күштер жинау үшін және Честердің Ранулфын тағы да жағын өзгертуге көндіру үшін солтүстікке сапар шекті. Степан жаз бойы алдыңғы жылы салынған анжиуліктердің жаңа қамалдарын, соның ішінде Циренсестер, Бэмптон және Уорхэмді шабуылдады. 1142 жылдың ортасында Роберт Нормандияға Геффриге Степанның қалған ізбасарларына қарсы операцияларға көмектесу үшін оралды; ол сол жылдың соңында Англияға қайтты. Осы уақытта Матильда Степанның әскерлерінің күшті қысымына ұшырап, Оксфордта қоршауға алынды. Екінші жаққа өткеннен кейін, король мен оның әскері қалаға кіріп, императрицаны қамалда тұтқынға алды.

Stephen's wife Matilda played a critical part in keeping the king's cause alive during his captivity. Queen Matilda gathered Stephen's remaining lieutenants around her and the royal family in the south east, advancing into London when the population rejected the Empress. Stephen's long standing commander William of Ypres remained with the queen in London; William Martel, the royal steward, commanded operations from Sherborne in Dorset, and Faramus of Boulogne ran the royal household. The queen appears to have generated genuine sympathy and support from Stephen's more loyal followers. The Empress's position was transformed by her defeat at the rout of Winchester. Following their retreat from London, Robert of Gloucester and the Empress besieged Henry in his episcopal castle at Winchester in July. Matilda was using the royal castle in the city of Winchester as a base for her operations, but shortly afterwards Queen Matilda and William of Ypres then encircled the Angevin forces with their own army, reinforced with fresh troops from London. The Empress Matilda decided to escape from the city with her close associates Fitz Count and Reginald of Cornwall, while the rest of her army delayed the royal forces. In the subsequent battle the Empress's forces were defeated and Robert of Gloucester himself was taken prisoner during the retreat, although Matilda herself escaped, exhausted, to her fortress at Devizes. With both Stephen and Robert held prisoner, negotiations were held to try to agree a long term peace settlement, but Queen Matilda was unwilling to offer any compromise to the Empress, and Robert refused to accept any offer to encourage him to change sides to Stephen. Instead, in November the two sides simply exchanged the two leaders, Stephen returning to his queen, and Robert to the Empress in Oxford. Henry held another church council, which reversed its previous decision and reaffirmed Stephen's legitimacy to rule, and a fresh coronation of Stephen and Matilda occurred at Christmas 1141. Possibly this illness was the result of his imprisonment the previous year, but he finally recovered and travelled north to raise new forces and to successfully convince Ranulf of Chester to change sides once again. Stephen then spent the summer attacking some of the new Angevin castles built the previous year, including Cirencester, Bampton and Wareham. During mid 1142 Robert returned to Normandy to assist Geoffrey with operations against some of Stephen's remaining followers there; he returned to England later in the year. Meanwhile, Matilda came under increased pressure from Stephen's forces and had become surrounded at Oxford. Once on the other side, the king and his men broke into the town, trapping the Empress in the castle.

Қақтығыстар (114346)

Англиядағы екі тарап арасындағы соғыс 1140 жылдардың ортасында тоқтап қалды, ал Анжу графы Джеффри Нормандиядағы билігін нығайтып, 1144 жылы Руанды басып алғаннан кейін Нормандия герцогы ретінде мойындалды. Стивен қашып құтылуға тырысты, нәтижесінде Уилтон шайқасы болды. Анжу әскерінің атты әскері тағы да күштірек болды және Стивеннің екінші рет тұтқындалуы мүмкін деген ой туды. Осы жолы Стивеннің үй шаруашылығын басқарушысы Уильям Мартель Стивенге қанатын қорғап, шайқас алаңынан қашуға көмектесті. 1143 жылдың соңында Стивен шығыста жаңа қауіппен бетпе-бет келді, ол кезде Эссекс графы Джеффри де Мандевиль Шығыс Англияда патшаға қарсы көтеріліске шықты. Стивен бірнеше жыл бойы осы баронды ұнатпағандықтан, Джеффриді сотқа шақырып, оны тұтқындау арқылы қақтығыстың бастауын берді. Джеффри мойынсұнып, бірақ бостандыққа шыққаннан кейін солтүстік-шығысқа қарай Фенс аймағындағы Эли аралына бет алды. Ол Кембриджге қарсы әскери науқанды бастады, мақсаты оңтүстікке қарай Лондонға жеткенше ілгерілеу болатын. Басқа да көптеген мәселелерімен және Хью Бигод Норфолк облысында ашық көтеріліс ұйымдастырғандықтан, Стивеннің Фенс аймағында Джеффриді іздеуге жеткілікті күші болмады. Оның орнына ол Эли мен Лондон арасына, соның ішінде Бервелл қамалын салу арқылы қамалдардан қоршау жасады. Біраз уақыт бойы жағдай нашарлай берді. 1144 жылдың ортасында Честер графы Ранулф тағы да көтеріліске шығып, Стивеннің Ланкастерге қатысты құқықтарын өзі мен ханзада Генрих арасында бөлді. Батыста Глостер Роберт және оның жақтастары патшалық аумақтарға шабуылдарын жалғастырды, ал Валлингфорд қамалы Лондонға тым жақын болғандықтан Анжу әскерінің қауіпсіз бекінісі болып қала берді. Соғыстың осы сатысында Стивен өзінің жақын патшалық кеңесіне, мысалы Вильгельм Ипрский және басқаларға көбірек сүйенді, ал оған елеулі күштермен көмектесе алатын ірі барондардың қолдауы болмады. 1141 жылғы оқиғалардан кейін Стивен графтар желісін аз қолданды. 1143 жылдан кейін соғыс жалғасты, бірақ Стивен үшін жағдай сәл жақсарды. Анжу әскерінің ең талантты қолбасшыларының бірі Глостер графы Майлз өткен Рождествода аң аулау кезінде қаза тапты, бұл батыстағы қысымды азайтты. Джеффри де Мандевильдің көтерілісі 1144 жылдың қыркүйегіне дейін жалғасты, ол Бервеллге шабуыл жасағанда қаза тапты. 1145 жылы батыстағы соғыс жақсы бағытталды, король Оксфордширдегі Фарингдон қамалын қайта басып алды.

The war between the two sides in England reached a stalemate in the mid 1140s, while Geoffrey of Anjou consolidated his hold on power in Normandy, being recognised as duke of Normandy after taking Rouen in 1144. 1143 started precariously for Stephen when he was besieged by Robert of Gloucester at Wilton Castle, an assembly point for royal forces in Herefordshire. Stephen attempted to break out and escape, resulting in the Battle of Wilton. Once again, the Angevin cavalry proved too strong, and for a moment it appeared that Stephen might be captured for a second time. On this occasion William Martel, Stephen's steward, made a fierce rear guard effort, allowing Stephen to escape from the battlefield. In late 1143, Stephen faced a new threat in the east, when Geoffrey de Mandeville, the Earl of Essex, rose up in rebellion against the king in East Anglia. Stephen had disliked the baron for several years, and provoked the conflict by summoning Geoffrey to court, where the king arrested him. Geoffrey gave in, but once free he headed north east into the Fens to the Isle of Ely, from where he began a military campaign against Cambridge, with the intention of progressing south towards London. With all of his other problems and with Hugh Bigod still in open revolt in Norfolk, Stephen lacked the resources to track Geoffrey down in the Fens and made do with building a screen of castles between Ely and London, including Burwell Castle. For a period, the situation continued to worsen. Ranulf of Chester revolted once again in the middle of 1144, splitting up Stephen's Honour of Lancaster between himself and Prince Henry. In the west, Robert of Gloucester and his followers continued to raid the surrounding royalist territories, and Wallingford Castle remained a secure Angevin stronghold, too close to London for comfort. By this point in the war, Stephen was depending increasingly on his immediate royal household, such as William of Ypres and others, and lacked the support of the major barons who might have been able to provide him with significant additional forces; after the events of 1141, Stephen made little use of his network of earls. After 1143 the war ground on, but progressing slightly better for Stephen. Miles of Gloucester, one of the most talented Angevin commanders, had died whilst hunting over the previous Christmas, relieving some of the pressure in the west. Geoffrey de Mandeville's rebellion continued until September 1144, when he died during an attack on Burwell. The war in the west progressed better in 1145, with the king recapturing Faringdon Castle in Oxfordshire.

Соғыстың соңғы кезеңдері (1147 52)

Англиядағы қақтығыстың сипаты біртіндеп өзгеріске ұшырай бастады; тарихшы Франк Барлоу 1140-шы жылдардың аяғында "азаматтық соғыс аяқталды" деп болжайды, тек кейде шайқастар болатын. 1147 жылы Глостердің Роберті бейбіт қайтыс болды, ал келесі жылы императрица Матильда Девиз қамалының иелігі үшін шіркеумен туған дауды шешіп, Нормандияға оралды, соның салдарынан соғыстың қарқыны төмендеді. Екінші крест жорығы жарияланды, және көптеген Анжулық қолдаушылар, соның ішінде Бомонттың Валераны да, оған қосылып, аймақты бірнеше жылға тастап кетті. 1147 жылы Джеффри мен Матильданың ұлы, болашақ король Генрих II, Англияға шағын жалдамалы әскермен шабуыл жасады, бірақ экспедиция сәтсіз аяқталды, себебі Генрихтің әскеріне жалақы төлеуге жеткілікті қаражаты болмады. Көптеген қуатты ақсүйектер өзара бітім жасасып, қарусыздану туралы келісімдерге келді, олар екіжақты жағдайды тоқтатуға, жаңа қамалдар салуды шектеуге немесе бір-біріне қарсы жіберілген әскерлердің санын белгілеуге уәде берді. Әдетте, мұндай келісімдерге ақсүйектердің, әрине, өз билеушілерінің бұйрығымен бір-бірімен соғысуға мәжбүр болуы мүмкін екендігін мойындау туралы баптар енгізілді. 1150-ші жылдарға қарай келісімдер желісі пайда болды, бұл Англиядағы жергілікті шайқастарды азайтты, бірақ тоқтатпады. Матильда соғыстың қалған уақытында Нормандияда қалып, герцогтікті тұрақтандыруға және ұлының Англия тағына құқығын нығайтуға күш салды. Жас Генрих Фиц-Императрица 1149 жылы Англияға қайта оралды, бұл жолы Честердің Ранульфымен солтүстік одақ құруды жоспарлады. Анжулықтардың жоспары бойынша, Ранульф шотландтардың бақылауындағы Карлайлға деген талабынан бас тартуға келіседі, ал оның орнына Ланкастердің құрметіне толық құқық алады; Ранульф Дэвидке де, Генрих Фиц-Императрицаға да құрмет көрсетуге міндеттенеді, Генрих үстемдік құқығына ие болады. Осы бейбіт келісімнен кейін Генрих пен Ранульф, шотландтардың көмегімен, Йоркке шабуыл жасауға келісті. Стивен тез арада солтүстікке қарай аттанды, бірақ жоспарланған шабуыл сәтсіз аяқталды, Генрих Нормандияға оралды, онда әкесі оны герцог деп жариялады. Эдмунд Кинг шабуыл Йоркке жақын болмағанын айтады; ал Р. Дэвис шабуылға Стивеннің күштері кедергі келтіргенін және оны тоқтатқанын сендіреді. Соғыстың соңғы жылдарында Стивен де өзінің отбасының мәселесіне және мұрагерлікке көңіл бөлді. 1147 жылы Стивен өзінің үлкен ұлы Евстафийге Булонь графының титулын берді, бірақ Евстафийдің Англияны мұраға алатыны белгісіз болды. Стивеннің таңдауы Евстафийді Франциядағы дәстүр бойынша, тірі кезінде таққа отырғызу болды, бірақ Англияда мұндай әдет болған жоқ, және Селестин II 1143-1144 жылдар аралығындағы қысқа мерзімді паптығында осы тәжірибеге кез келген өзгеріс енгізуге тыйым салды. Стивеннің жағдайы шіркеу мүшелерімен құқықтар мен артықшылықтар туралы туған даулармен нашарлады. 1152 жылы Пасхада Стивен Евстафийді таққа отырғызуға тағы бір әрекет жасады, өзінің ақсүйектерін Евстафийге адалдық ант беруге шақырды, содан кейін Теобальд пен оның епископтарынан оны король деп майлауды талап етті. Теобальд тағы да бас тартқандықтан, Стивен мен Евстафий оны да, епископтарды да түрмеге қамап, Евстафийді тағайындауға келіспесе, босатудан бас тартты. Генрихтің әскерлері Мальмесберидегі Стивеннің қамалын қоршауға алды, ал король оны жеңілдету үшін батысқа қарай әскерімен аттанды. Стивен Генрихтің кішкентай әскерін Авон өзенінің бойында шешуші шайқасқа мәжбүрлеуге тырысты, бірақ сәтсіз аяқталды. Пасхаға дейін Стокбриджде Генрих пен оның кеңесшілерімен Англияның жоғары лауазымды дін қызметкерлерінің делегациясы кездесті. Олардың талқылауларының көптеген егжей-тегжейі белгісіз, бірақ шіркеушілер Стивенді король ретінде қолдаса да, келіссөздер арқылы бейбітшілікке қол жеткізуге тырысқанын көрсеткен көрінеді; Генрих ағылшын кафедральдық шіркеулерінен аулақ болатынын және епископтардың сотына қатысуын күтпейтінін растады. Стивен Валлингфорд қамалының ұзаққа созылған қоршауын күшейтті, бұл Анжулық бекінісін алуға жасалған соңғы әрекет болды. Валлингфордтың құлауы жақын болды, Генрих қоршауды жеңілдету үшін оңтүстікке қарай аттанды, кішкентай әскермен келді және Стивеннің қоршау әскерін өз қоршауына алды. Бұл туралы естіген Стивен үлкен күш жинап, Оксфордтан аттанды, екі жақ шілдеде Уолингфордта Темза өзенінің арғы жағында кездесті. Нәтижесінде, соғыс орнына шіркеу мүшелері Стивен мен Генрихтің наразылығына қарамастан, бітімге келді. Евстафийдің өлімі таққа үміткерді алып тастады және Англиядағы тұрақты бейбітшілікті іздеушілер үшін саяси жағдайды жеңілдетті. Стивеннің Евстафийдің талабынан бас тартуды ойластырғаны мүмкін; тарихшы Эдмунд Кинг Уолингфордтағы талқылауларда Евстафийдің таққа талабы айтылмағанын, бұл оның ұлының ашуын қоздырғанын атап өтеді. Валлингфордтан кейін де шайқастар жалғасты, бірақ олар ықылассыз болды. Стивен Генрихтің шабуылдарынан сақтап қалған Оксфорд пен Стамфорд қалаларын жоғалтты, бірақ оның інісі Хью Бигодпен күресіп жатқанда Ноттингем қамалы Анжулықтардың басып алу әрекетінен аман қалды. Темірқасық, Стивеннің інісі Генрих Блуа және Кентербері архиепископы Теобальд екі тарап арасындағы тұрақты бейбітшілікті орнату үшін бірінші рет бірікті, Стивенді келісімге келуге қысым жасады. Стивен мен Генрих Фиц-Императрицаның әскерлері қараша айында Уинчестерде тағы бір рет кездесті, онда екі көшбасшы тұрақты бейбітшілік шарттарын бекітті. Стивен Уинчестер соборында Уинчестер шарты туралы жариялады: ол Генрих Фиц-Императрицаны өзінің қабылдаған ұлы және мұрагері деп мойындады, Генрих оған адалдық ант берді; Стивен Генрихтің кеңесін тыңдауға уәде берді, бірақ барлық корольдік билігін сақтап қалды; Стивеннің қалған ұлы Уильям Генрихке адалдық ант берді және жерлерінің қауіпсіздігі туралы уәделерге ие болды, оның орнына таққа талабынан бас тартты; маңызды корольдік қамалдар Стивеннің келісіммен Генрих атынан сақшыларға берілді, ал Стивен Генрихтің қамалдарына қол жеткізе алатын болды; және көптеген шетелдік жалдамалы әскерлер таратылып, үйлеріне қайтарылды. Стивен мен Генрих соборда бейбітшілік сүйісімен шартына қол қойды.

The character of the conflict in England gradually began to shift; as historian Frank Barlow suggests, by the late 1140s "the civil war was over", barring the occasional outbreak of fighting. In 1147 Robert of Gloucester died peacefully, and the next year the Empress Matilda defused an argument with the Church over the ownership of Devizes Castle by returning to Normandy, contributing to reducing the tempo of the war. The Second Crusade was announced, and many Angevin supporters, including Waleran of Beaumont, joined it, leaving the region for several years. Geoffrey and Matilda's son, the future King Henry II, mounted a small mercenary invasion of England in 1147 but the expedition failed, not least because Henry lacked the funds to pay his men. Many of the most powerful nobles began to make their own truces and disarmament agreements, signing treaties between one another that typically promised an end to bilateral hostilities, limited the building of new castles, or agreed limits to the size of armies sent against one another. Typically these treaties included clauses that recognised that the nobles might, of course, be forced to fight each other by instruction of their rulers. A network of treaties had emerged by the 1150s, reducing – but not eliminating – the degree of local fighting in England. Matilda remained in Normandy for the rest of the war, focusing on stabilising the duchy and promoting her son's rights to the English throne. The young Henry FitzEmpress returned to England again in 1149, this time planning to form a northern alliance with Ranulf of Chester. The Angevin plan involved Ranulf agreeing to give up his claim to Carlisle, held by the Scots, in return for being given the rights to the whole of the Honour of Lancaster; Ranulf would give homage to both David and Henry FitzEmpress, with Henry having seniority. Following this peace agreement, Henry and Ranulf agreed to attack York, probably with help from the Scots. Stephen marched rapidly north to York and the planned attack disintegrated, leaving Henry to return to Normandy, where he was declared Duke by his father.#tag:ref|Edmund King believes the attack never got close to York; R. Davis believes that it did and was deterred by the presence of Stephen's forces. In the final years of the war, Stephen too began to focus on the issue of his family and the succession. Stephen had given his eldest son Eustace the County of Boulogne in 1147, but it remained unclear whether Eustace would inherit England. Stephen's preferred option was to have Eustace crowned while he himself was still alive, as was the custom in France, but this was not the normal practice in England, and Celestine II, during his brief tenure as pope between 1143 and 1144, had banned any change to this practice. Stephen's situation was made worse by various arguments with members of the Church over rights and privileges. Stephen made a fresh attempt to have Eustace crowned at Easter 1152, gathering his nobles to swear fealty to Eustace, and then insisting that Theobald and his bishops anoint him king. When Theobald refused yet again, Stephen and Eustace imprisoned both him and the bishops and refused to release them unless they agreed to crown Eustace. Stephen's castle at Malmesbury was besieged by Henry's forces and the king responded by marching west with an army to relieve it. Stephen unsuccessfully attempted to force Henry's smaller army to fight a decisive battle along the River Avon. A delegation of senior English clergy met with Henry and his advisers at Stockbridge shortly before Easter. Many of the details of their discussions are unclear, but it appears that the churchmen emphasised that while they supported Stephen as king, they sought a negotiated peace; Henry reaffirmed that he would avoid the English cathedrals and would not expect the bishops to attend his court. Stephen intensified the long running siege of Wallingford Castle in a final attempt to take this major Angevin stronghold. The fall of Wallingford appeared imminent and Henry marched south in an attempt to relieve the siege, arriving with a small army and placing Stephen's besieging forces under siege themselves. Upon news of this, Stephen gathered up a large force and marched from Oxford, and the two sides confronted each other across the River Thames at Wallingford in July. As a result, instead of a battle ensuing, members of the church brokered a truce, to the annoyance of both Stephen and Henry. Eustace's death removed an obvious claimant to the throne and was politically convenient for those seeking a permanent peace in England. It is possible that Stephen had already begun to consider passing over Eustace's claim; historian Edmund King observes that Eustace's claim to the throne was not mentioned in the discussions at Wallingford, for example, and this may have added to Stephen's son's anger. Fighting continued after Wallingford, but in a rather half hearted fashion. Stephen lost the towns of Oxford and Stamford to Henry while the king was diverted fighting Hugh Bigod in the east of England, but Nottingham Castle survived an Angevin attempt to capture it. Meanwhile, Stephen's brother Henry of Blois and Archbishop Theobald of Canterbury were for once unified in an effort to broker a permanent peace between the two sides, putting pressure on Stephen to accept a deal. Stephen and Henry FitzEmpress's armies met again at Winchester, where the two leaders would ratify the terms of a permanent peace in November. Stephen announced the Treaty of Winchester in Winchester Cathedral: he recognised Henry FitzEmpress as his adopted son and successor, in return for Henry doing homage to him; Stephen promised to listen to Henry's advice, but retained all his royal powers; Stephen's remaining son, William, would do homage to Henry and renounce his claim to the throne, in exchange for promises of the security of his lands; key royal castles would be held on Henry's behalf by guarantors whilst Stephen would have access to Henry's castles; and the numerous foreign mercenaries would be demobilised and sent home. Stephen and Henry sealed the treaty with a kiss of peace in the cathedral.

Өтпелі кезең және қайта құру (115465)

Стивеннің Генриді өзінің мұрагері ретінде тану шешімі сол кезде азаматтық соғыстың соңғы шешімі болған жоқ. Жаңа валюта мен әкімшілік реформалар енгізілгеніне қарамастан, Стивен тағы көп жылдар өмір сүруі мүмкін еді, ал Генридің континенттегі орны қауіпсіз емес еді. Тарихшы Грэм Уайт Винчестер келісімін «қауіпті бейбітшілік» деп сипаттап, 1153 жылдың соңындағы жағдай әлі де белгісіз және болжауға болмайтын екенін, қазіргі тарихшылардың пікірін білдіреді. Дегенмен, 1154 жылдың басында Стивен патшалық бойынша кеңінен саяхаттап, белсенділік таныта бастады. Ол Англияның оңтүстік-батысына тағы бір рет корольдік жарлықтар шығара бастады және Йоркке сапар шекті, онда корольдік биліктің қайта орнатылып жатқанын солтүстік барондарына түсіндіру үшін маңызды сот отырысын өткізді. Стивен асқазан ауруына шалдығып, 25 қазанда қайтыс болды. 1155 жылдың сәуір айында корольдік соты жиналды, онда барондар патшаға және оның ұлдарына адал болуға ант берді. Стивен соғыс кезінде Генрих І-нің басқару әдісін жалғастыруға тырысқанмен, жаңа үкімет Стивеннің 19 жылдық билігін хаостық және қиын кезең ретінде сипаттады, және осы проблемалардың бәрі Стивеннің тақты басып алуынан туындады. Генрих өзінің анасы императрицадан айырмашылығын, басқалардың кеңесі мен ой-пікірлерін тыңдайтынын көрсетті. Бірқатар шаралар бірден іске асырылды, бірақ Генрих өзінің билігінің алғашқы сегіз жылының алты жарым жылын Францияда өткізгендіктен, көптеген жұмыстар қашықтан атқарылуға тиіс болды. Англия соғыс кезінде қатты қиындықтарға тап болды. «Англосаксон жылнамасында» «барлық жерде тек қана алақорлық, зұлымдық және қарақшылық болды» деп жазылған. Әрине, елдің көптеген аймақтарында, мысалы, оңтүстік-батыс, Темза өзенінің жағалауы және Шығыс Англияда, шайқастар мен шабуылдар ауыр зардаптарға әкелді. Бұрынғы орталықтандырылған корольдік монета жүйесі бөлшектелді, Стивен, императрица және жергілікті билеушілер өз монеталарын соғып отырды. Дегенмен, елдің кейбір бөліктері қақтығыстан көп зардап көрмеді. Мысалы, оңтүстік-шығыстағы Стивеннің иеліктері мен Глостер және Бристоль маңындағы Анжулік жерлер көбінесе зардап шекпеді, ал Дэвид I Англияның солтүстігіндегі өзінің иеліктерін тиімді басқарды. Стивен көбінесе оңтүстік-шығыста орналасқандықтан, Вестминстер, ескі Винчестер орнынан гөрі, корольдік үкіметтің орталығы ретінде пайдалана бастады. Генрихтің алғашқы шараларының бірі – қалған шетелдік жалдамалы әскерлерді қуу және рұқсатсыз қамалдарды бұзу процесін жалғастыру болды. #tag:refіЗерттеулер көрсеткендей, Стивен өлімінен бұрын қамалдарды бұзу бағдарламасын бастаған, ал Генрихтің үлесі бұрынғыдай үлкен болмаған, бірақ Генрих осы жұмыстың көп бөлігін өзіне жатқызды. 1160 жылдарға қарай, қаржылық жағдайды жақсарту процесі толығымен аяқталды. Соғыстан кейінгі кезеңде Англия шекарасында да белсенділік күшейді. Шотландия королі мен Уэльстің жергілікті билеушілері Англиядағы ұзақ азаматтық соғыстың әсерін пайдаланып, даулы жерлерді басып алды; Генрих бұл тенденцияны кері қайтаруға кірісті. 1157 жылы Генрихтің қысымымен Шотландияның жас Малкольм IV соғыс кезінде басып алған Англияның солтүстігіндегі жерлерін қайтарды; Генрих дереу солтүстік шекараны нығайта бастады. Уэльсте англо-нормандық үстемдікті қалпына келтіру қиынға соқты, және Генрих 1157 және 1158 жылдары Уэльстің солтүстігінде және оңтүстігінде екі жорыққа қатысты, содан кейін Уэльс князьдері Оуэйн Гвинед және Рис ап Груффид оның билігіне мойынсұнып, азаматтық соғысқа дейінгі жерлерді бөлуге келісті.

Stephen's decision to recognise Henry as his heir was, at the time, not necessarily a final solution to the civil war. Despite the issuing of new currency and administrative reforms, Stephen might potentially have lived for many more years, whilst Henry's position on the continent was far from secure. Historian Graham White describes the treaty of Winchester as a "precarious peace", capturing the judgement of most modern historians that the situation in late 1153 was still uncertain and unpredictable. Nonetheless, Stephen burst into activity in early 1154, travelling around the kingdom extensively. He began issuing royal writs for the south west of England once again and travelled to York where he held a major court in an attempt to impress upon the northern barons that royal authority was being reasserted. Stephen fell ill with a stomach disorder and died on 25 October. The royal court was gathered in April 1155, where the barons swore fealty to the king and his sons. Although Stephen had tried to continue Henry I's method of government during the war, the new government characterised the 19 years of Stephen's reign as a chaotic and troubled period, with all these problems resulting from Stephen's usurpation of the throne. Henry was also careful to show that, unlike his mother the Empress, he would listen to the advice and counsel of others. Various measures were immediately carried out, although, since Henry spent six and a half of the first eight years of his reign in France, much work had to be done at a distance. England had suffered extensively during the war. The Anglo Saxon Chronicle recorded how "there was nothing but disturbance and wickedness and robbery". Certainly in many parts of the country, such as the South West, the Thames Valley and East Anglia, the fighting and raiding had caused serious devastation. The previously centralised royal coinage system was fragmented, with Stephen, the Empress and local lords all minting their own coins. Some parts of the country, though, were barely touched by the conflict—for example, Stephen's lands in the south east and the Angevin heartlands around Gloucester and Bristol were largely unaffected, and David I ruled his territories in the north of England effectively. With Stephen often based in the south east, increasingly Westminster, rather than the older site of Winchester, was used as the centre of royal government. Among Henry's first measures was to expel the remaining foreign mercenaries and continue the process of demolishing the unauthorised castles.#tag:ref|Recent research has shown that Stephen had begun the programme of castle destruction before his death and that Henry's contribution was less substantial than once thought, although Henry did take much of the credit for this programme of work. By the 1160s, this process of financial recovery was essentially complete. The post war period also saw a surge of activity around the English borders. The king of Scotland and local Welsh rulers had taken advantage of the long civil war in England to seize disputed lands; Henry set about reversing this trend. In 1157 pressure from Henry resulted in the young Malcolm IV of Scotland returning the lands in the north of England he had taken during the war; Henry promptly began to refortify the northern frontier. Restoring Anglo Norman supremacy in Wales proved harder, and Henry had to fight two campaigns in north and south Wales in 1157 and 1158 before the Welsh princes Owain Gwynedd and Rhys ap Gruffydd submitted to his rule, agreeing to the pre civil war division of lands.

Тарихнама

Анархияның азамат соғысының қазіргі заманғы тарихының көп бөлігі 12 ғасырдың ортасында немесе оған жақын өмір сүрген жылнамашылардың есептеріне негізделген, бұл кезеңнің салыстырмалы түрде толыққанды суреттемесін құрайды. Барлық негізгі жылнамалық жазбаларда оқиғаларды бейнелеуде маңызды аймақтық көзқарастар бар. Негізгі жылнамалардың бірнешеуі Англияның оңтүстік-батысында жазылған, соның ішінде Gesta Stephani, яки «Стефанның істері», және Вильгельм Малмсберидің Historia Novella, яки «Жаңа тарихы». Нормандияда Ордерик Виталис 1141 жылға дейінгі кезеңді қамтитын «Шіркеу тарихын» жазды, ал Роберт Ториньи соңғы жылдардың тарихын жазды. Аңгло-саксон жылнамасы соғыс кезінде өзінің гүлдену шағынан өтті, бірақ Питерборо аббаттығында сақталған нұсқа (қазір Питерборо жылнамасы деп аталады) Анархия кезіндегі жағдайды көрнекті түрде баяндауымен есте қалады, әсіресе «адамдар Мәсіх пен оның қасиеттілері ұйықтап жатыр деп ашық айтты» деген сипаттамасы үшін. Көптеген жылнамалар осы қақтығыстағы негізгі саяси тұлғаларға қатысты белгілі бір көзқарас білдіреді. «Анархия» терминінің азамат соғысын сипаттау үшін қолданылуы көп пікірталас тудырды. Бұл тіркес Виктория дәуірінің соңында пайда болды. Сол кездегі көптеген тарихшылар Англияның ортағасырлық дәуіріндегі саяси және экономикалық дамудың прогрессивті және жалпыға ортақ бағытын іздеді. Уильям Стаббс осы «виггерлік» дәстүрді жалғастыра отырып, 1874 жылы жарық көрген «Англияның конституциялық тарихы» атты еңбегінде кезеңнің саяси аспектілерін талдады. Бұл жұмыс 1140 жылдары ағылшын конституциясының дамуындағы айқын үзілісті көрсетті және оның шәкірті Джон Раундқа осы кезеңді сипаттау үшін «Анархия» терминін енгізуге себеп болды. Кейінгі тарихшылар бұл терминді сынады, себебі кезеңге қатысты қаржылық жазбалар мен басқа да құжаттарды талдау көрсеткендей, қақтығыс кезіндегі құқық пен тәртіптің бұзылуы жылнамашылардың есептерінде айтылғандай, одан да күрделі және жергілікті сипатта болған. 1990 жылдардағы қосымша зерттеулер Генридің соғыстан кейінгі қайта құру кезеңіндегі күш-жігерін қайта қарастырды, бұл Стивеннің соғыс кезіндегі үкіметімен бұрынғыдан гөрі үлкен байланыс бар екенін көрсетті. «Анархия» термині қазіргі тарихшылар тарапынан әлі де қолданылады, бірақ көбінесе нақтылаусыз.

Much of the modern history of the civil war of the Anarchy is based on accounts of chroniclers who lived in, or close to, the middle of the 12th century, forming a relatively rich account of the period. All of the main chronicler accounts carry significant regional biases in how they portray the disparate events. Several of the key chronicles were written in the south west of England, including the Gesta Stephani, or "Acts of Stephen", and William of Malmesbury's Historia Novella, or "New History". In Normandy, Orderic Vitalis wrote his Ecclesiastical History, covering the period until 1141, and Robert of Torigni wrote a later history of the rest of the later years. The Anglo Saxon Chronicle was past its prime by the time of the war, but the version maintained at Peterborough Abbey (today known as the Peterborough Chronicle) is remembered for its striking account of conditions during the Anarchy, in particular its description that "men said openly that Christ and his saints were asleep". Most of the chronicles carry some bias for or against the key political figures in the conflict. The use of the term "the Anarchy" to describe the civil war has been subject to much critical discussion. The phrase itself originates in the late Victorian period. Many historians of the time traced a progressive and universalist course of political and economic development in England over the medieval period. William Stubbs, following in this "Whiggish" tradition, analysed the political aspects of the period in his 1874 volume the Constitutional History of England. This work highlighted an apparent break in the development of the English constitution in the 1140s, and caused his student John Round to coin the term "the Anarchy" to describe the period. Later historians critiqued the term, as analysis of the financial records and other documents from the period suggested that the breakdown in law and order during the conflict had been more nuanced and localised than chronicler accounts alone might have suggested. Further work in the 1990s reinterpreted Henry's efforts in the post war reconstruction period, suggesting a greater level of continuity with Stephen's wartime government than had previously been supposed. The label of "the Anarchy" remains in use by modern historians, but rarely without qualification.

Халықтық бейнелер

Анархияның азамат соғысы жылдары кейде тарихи көркем әдебиетте қолданылады. Стивен, Матильда және олардың жақтастары Эллис Петерстің 1137 және 1145 жылдар аралығында өтетін Бауырлас Кадфаел туралы тарихи детективтік сериясында бейнеленеді. Петерстің азамат соғысын бейнелеуі негізінен Шрусбери және оның төңірегіне шоғырланған жергілікті оқиға болып табылады. Керісінше, Кен Фоллеттің "Жердің тіректері" тарихи романы және оның негізінде түсірілген телесериалда Стефан қабілетсіз билеуші ретінде көрсетілген. Фоллетт кітабын Остин Пулдің "Ақ кеме" батып кетуі туралы баяндамасымен бастап, келесі оқиғалар үшін тарихи фон жасайды, бірақ көп жағдайда Фоллетт соғысты негізінен қазіргі заманғы тұлғалар мен мәселелер туралы әңгіме үшін орын ретінде пайдаланады, бұл ерекшелік костюмдік телеадаптацияда да көрінеді.