Кіріспе

Чикаго және Деплэйнс өзендерін байланыстыратын каналдар жүйесі.

Чикаго санитарлық және кемелік каналы, тарихи тұрғыдан Чикаго су бұру каналы деп белгілі, Чикаго өзенін Деплэйнс өзенімен байланыстыратын 45 шақырымдық (28 миль) каналдар жүйесі. Ол Чикаго өзенінің негізгі арнасы мен оңтүстік тармағының ағыс бағытын өзгертеді, олар енді Мичиган көліне емес, одан ағып шығады. Байланысты Калумет Саганашки каналы Калумет өзені үшін де осылай қызмет етеді, оңтүстікке қарай қысқа қашықтықта Чикаго каналына қосылып, Деплэйнс өзеніне баратын жолының ортасында орналасқан. Екеуі де Ұлы көлдер су жолы мен Миссисипи өзені жүйесі арасында кемелер үшін жалғыз навигациялық мүмкіндікті ұсынады. Каналдың бір бөлігі канализация тазарту схемасы ретінде салынған. 1900 жылы ашылғанға дейін Чикаго қаласының канализациясы Чикаго өзеніне құйылып, Мичиган көліне ағып түсетін. Қаланың сумен жабдықтауы (және қазір де солай) жағалауда орналасқан, және канализация сіңіріліп, ауыр аурулардың пайда болуына әкелуі мүмкін деген қауіп болды. Канализация жүйелері өзенге құйылып жатқандықтан, өзеннің ағысын кері бұру туралы шешім қабылданды, осылайша барлық канализацияны ішкі жерге жіберіп, Деплэйнс өзеніне құюдан бұрын сұйытуға болады. Құрылыстың тағы бір мақсаты – 1848 жылдан бастап Мичиган көлін Миссисипи өзенімен байланыстырған Иллинойс және Мичиган каналын (I&M) алмастыру болды. Жаңа каналды салу барысында, барлық маршрут одан әлдеқайда ірі кемелердің жүзуіне мүмкіндік беру үшін салынды. Ол I&M-нен үш есе кең және терең. I&M жаңа канал ашылғаннан кейін екінші дәрежелі маршрутқа айналды және 1933 жылы Иллинойс су жолы желісі құрылғаннан кейін толығымен жабылды. Чикаго каналын салу Панама каналын салған инженерлер үшін интенсивті және тәжірибелік оқуға мүмкіндік берді. Каналды Үлкен Чикагоның Метрополитендік суды қалпына келтіру ауданы басқарады. 1999 жылы жүйе Америка инженерлік қоғамы (ASCE) тарапынан мыңжылдықтың азаматтық инженерлік ескерткіші деп танылды. Канал 2011 жылдың 20 желтоқсанында Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілді.

Құрылыс себептері

Чикагоның алғашқы канализациялық жүйелері тікелей Мичиган көліне немесе Чикаго өзеніне құйылып, ол өзен көлге ағып кіретін. Қаланың сумен қамтамасыз етілуі де көлден, жағалаудан 2 миль (3 км) қашықтықта орналасқан су қабылдау құрылыстары арқылы жүзеге асырылды. Су құбырына канализациялық сулар сіңіп, тайф, холера және дизентерия сияқты ауруларға әкелуі мүмкін деген қауіп туды. 1885 жылы болған күшті дауыл кезінде жаңбыр өзендегі қоқысты көлге жуып жіберді (бірақ 1885 жылы холера эпидемиясы болды деген хабарлар рас емес), бұл болашақта осындай дауыл Чикагода үлкен эпидемияға себеп болады деген қорқынышқа ұшырады. Дауылдың мұндай апатқа әкелмеуінің жалғыз себебі ауа райының қалыптыдан салқын болғаны еді. Чикаго санитарлық округі (қазіргі Митрополиттік суды қайта қалпына келтіру округі) 1889 жылы Иллинойс штатының заң шығарушы органы осы қауіптің алдын алу мақсатында құрылды. Бұдан өзге, Миссисипи өзені жүйесіне арна ретінде ескі және кішкентай Иллинойс және Мичиган каналын (1848 жылы салынған) толықтыру және ақырында ауыстыру үшін канал салынды. 1871 жылы ескі канал өзенді кері бұрып, кеме қатынасын жақсарту үшін тереңдетілді, бірақ өзеннің кері ағысы бір маусымға ғана созылды. I&M каналы да қалалық канализация мен Union Stock Yards сияқты өнеркәсіптердің шексіз төгілуі салдарынан қатты ластанған.

Жоспарлау және құрылыс, 18871922

1887 жылы Чикаго өзенінің ағысын азаматтық инженерия арқылы кері бұруға шешім қабылданды. Инженер Ишам Рэндольф көл жағалауынан шамамен 19 километр қашықтықтағы қыраттың Миссисипи өзенінің су жинау алабын Ұлы көлдердің су жинау алабынан бөліп тұрғанын атап өтті. Бұл төмен жатқан бөлік Колумбқа дейінгі дәуірдегі жергілікті американдықтарға белгілі болған, олар Чикаго өзенінен Де Плейнс өзенінің алабына өту үшін оны Чикаго портежі ретінде пайдаланған. 1840 жылдары Иллинойс және Мичиган каналы осы қырат арқылы қазылды. Чикаго өзеніндегі кәріз суларын және ластануды жақсырақ кетіру мақсатында, өзен ағыны 1871 жылы Иллинойс және Мичиган каналы бір маусымға өзен ағынын кері бұруға жеткілікті тереңдетілген кезде кері бұрылған болатын. 9-ы күні наразылар ауыстырылған жұмысшылармен және жергілікті құқық қорғау органдарымен қақтығысты, содан кейін губернатор Альтгельд Иллинойс Ұлттық гвардиясының бірінші және екінші полктерін шақыртты. Оннан астам адам жарақаттанды және кем дегенде бесеуі қаза тапты: наразылар Грегор Килка, Якоб (немесе Игнац) Аст, Томас Мурски, Майк Бергер. 15-і күні дейін наразылық тоқтатылды. Жаңа Чикаго санитарлық және кеме каналы, Чикаго өзенінің оңтүстік саласын Локпорттағы Де Плейнс өзенімен байланыстырады және Миссури Бас прокуратурасының ашуға қарсы бұйрыққа қатысты өтінішінен бұрын 1900 жылдың 2 қаңтарында ашылды. Алайда, судың толық ағыны 17 қаңтарда ғана босатылды. 1903 жылдан 1907 жылға дейінгі қосымша құрылыс каналды Джолиетке дейін ұзартты, себебі SDC бұрын салынған Иллинойс және Мичиган каналын Чикаго санитарлық және кеме каналымен алмастыруды жоспарлаған. Ағын жылдамдығы Локпорт электр станциясы, Чикаго портындағы шлюздер және Калумет өзеніндегі О'Брайен шлюзы, сондай-ақ Уилмет портындағы сорғылар арқылы бақыланады. Кейіннен жүйеге екі қосымша канал салынды: 1910 жылы Солтүстік жағалау каналы және 1922 жылы Калумет Саганашки каналы. Кеме және санитарлық каналдың құрылысы сол кезге дейін Солтүстік Америкада жүзеге асырылған ең ірі топырақ жұмысы болды. Бұл сонымен қатар инженерлердің бір буынға оқытуымен ерекшеленді, олардың көптегені кейін Панама каналында жұмыс істеді. 1989 жылы Чикаго санитарлық округі Үлкен Чикаго қалалық суды қалпына келтіру округі болып қайта аталды.

Ұлы көлдердегі суды басқа жаққа бұру

Чикаго санитарлық және кеме каналы Мичиган көлінен су алып, Миссисипи өзенінің су алабына құяды. Құрылыс кезінде белгілі бір мөлшерде суды бұруға Америка Құрама Штаттарының Армиялық инженерлер корпусы (USACE) және Соғыс министрі әртүрлі өзендер мен порттар туралы заңдарға сәйкес рұқсат берді; алайда, жылдар бойы бұл шектеу сақталмады және тиісті реттелмеді. Су ағынының артуы тазартылмаған сарқынды суларды жылдамдатып ағызды, бірақ сонымен қатар кеме жүзуге қауіп тудырды, бұл USACE үшін Ұлы көлдер мен Сент-Лоуренс өзенінің деңгейіне қатысты алаңдаушылық тудырды, себебі олардан су бұрылып жатты. 1907 жылдан бастап сот процесі басталды, нәтижесінде каналдың төменгі ағысындағы штаттар санитарлық округті қолдады, ал Мичиган көлінің жоғары ағысындағы штаттар Канадамен бірге округке қарсы шықты. Сот процесі ақырында 1925 жылы Жоғарғы Сотта «Чикаго санитарлық округі АҚШ-қа қарсы» және 1929 жылы «Висконсин штаты Иллинойс штатына қарсы» ісі бойынша шешілді. 1930 жылы каналдың басқаруы АҚШ Армиясының Инженерлік корпусына берілді. Инженерлік корпус Мичиган көлінен каналға су ағынын азайтты, бірақ оны кеме жүзу мақсатында ашық қалдырды. Адам жасаған канал арқылы. 1970 жылдары Арканзастағы шапан балық шаруашылықтарынан балдырларды жою үшін Экологиялық қорғау агенттігінің (EPA) келісімімен АҚШ-қа шапан балығы әкелінді. Олар шаруашылықтан қашып кетті. 2009 жылдың 2 желтоқсанында Чикаго санитарлық және кеме каналы EPA және Иллинойс табиғи ресурстар департаменті (IDNR) Локпорттың солтүстігінде азиялық шапан балығын өлтіру үшін балық уытын – ротенонды қолдана бастаған кезде жабылды. Екі айлық коммерциялық және электрлік балық аулау кезінде азиялық шапан балығы табылған жоқ, бірақ балықтардың көптеп қырылуы бір шапан балығын анықтады. 2009 жылдың 21 желтоқсанында Мичиган штатының бас прокуроры Майк Кокс Мичиган көліне азиялық шапан балығының енуіне жол бермеу үшін Чикаго санитарлық және кеме каналын дереу жабуды талап етіп, Жоғарғы Сотқа шағымдануға өтініш берді. Иллинойс штаты мен каналды салған Инженерлік корпус сот процесінде бірлесіп жауапкер болып табылады. Мичиган штатының шағымына жауап ретінде 2010 жылдың 5 қаңтарында Иллинойс штатының бас прокуроры Лиза Мадиган Мичиганның талаптарын қабылдамауды сұрап, Жоғарғы Сотқа қарсы шағымдануға өтініш берді. Иллинойс штатын қолдап, Иллинойс сауда палатасы мен Америка су жолдары операторлары Чикаго санитарлық және кеме каналын жабу темір кенінің, көмірдің, астықтың және басқа да жүктің миллиондаған тонналарын жыл сайын 1,5 миллиард доллардан астам сомаға тасымалдауды тоқтатады және жүздеген, тіпті мыңдаған жұмыс орындарының жоғалуына әкеледі деп мәлімдеді. Алайда, Мичиган және басқа бірнеше Ұлы көлдер штаттары спорттық және коммерциялық балық аулау және бүкіл Ұлы көлдер аймағының балық аулаумен байланысты туризмнің жылдық құны 7 миллиард долларға жетеді және барлық Ұлы көлдер штаттарының және Канаданың экономикасына әсер етеді деп мәлімдеді. 2010 жылдың 19 қаңтарында АҚШ Жоғарғы Соты каналды жабу туралы алдын ала тыйым салу туралы өтінішті қабылдамады. 2011 жылдың тамызында АҚШ-тың апелляциялық соты да алдын ала тыйым салуды қабылдамады.