Кіріспе
Тенгризмнің көктем фестивалі
Жылғая (түрікше: Yılgayak немесе İlkyaz, әзірбайжанша: İlqayax; «Жыл өту» деген мағына береді) немесе Улуғ Күн («Ұлы күн» ежелгі және орта түрік тілінде) – Тенгризмнің көктем фестивалі болған. Ол 22 наурызға қарай немесе оған шамамен жақын күндері тойланды және түрік айы Ошлақ айының басталуын белгіледі. Мереке той-думандармен және, мүмкін, құрбандық шалу рәсімдерімен аталып өтілді. Мерекенің атауы 1070 жылдары жазылған Махмуд Кашғаридің ортағасырлық «Divan i Lughat it Turk» сөздігінде кездеседі.
Yılgayah (Turkish: Yılgayak or İlkyaz, Azerbaijanese: İlqayax; means "Year Passing") or Ulugh Kun ("Great Day" in Old and Middle Turkic) was the spring festival of Tengrism. It was celebrated on or about March 22, and marked the first day of the Turkic month of Oshlaq ay. The holiday was celebrated with feasting and probably with sacrificial rites. The name of the holiday appears in the medieval dictionary Divan i Lughat it Turk by Mahmud Kashgari, written in the 1070s.
Әлемнің ұйқысы
Йылғая – жаңа жылды және көктемнің басталуын тойлайтын дәстүрлі түркі мерекесі. Сол түні, сол сәтте әлемнің бәрі бір сәтте ұйықтап қалады. Содан кейін ғалам жаңарып оянады. Йылғая – отбасылық мереке. Мереке күні алдында бүкіл отбасы түрлі тағамдар дайындалған той дастарқанына жиналып, келе жатқан жаңа жылды молдыққа жеткізу үшін тілек тілейді. Мереке бірнеше күнге созылып, мерекелік халық билерімен, ән-күйлермен, сондай-ақ ұлттық спорт түрлерінен жарыстармен аяқталады.
Әзірбайжан мәдениетінде
Әдетте, Йылгаяға дайындық мерекеден бір ай бұрын басталады. Ауылдық жерлерде егін жинау мерекелері тойланады. Алдағы 4 аптаның әрқайсысы төрт элементтің біріне арналады және Әзірбайжанда осыған сәйкес аталады. Әр сейсенбіде адамдар су, от, жер және желдің бірін тойлайды. Халық үйлерін тазартады, ағаш отырғызады, жаңа киім тігеді, жұмыртқа бояйды, шакарбура, баклава сияқты ұлттық тәттілер пісіреді және "ұлттық тағамдардың" алуан түрлерін дайындайды. Бидайды кішміш (тұтқыр тұқым) және жаңғақ (говурга) қосып қуырады. Отқа табынуды құрметтеу үшін мерекеге дейінгі төрт сейсенбіде балалар кішкентай оттардың үстінен секіріп өтеді және шамдар жағады. Мереке күні қарсаңында туыстардың қабірлеріне барып, оларды күтіп тазартады.