Кіріспе

338–331 жылдар аралығында Спарта патшасы Агис III (грекше: Ἄγις, б.з.б. 331 жылы қайтыс болды) – Архидам III-нің үлкен ұлы және Спартаның 21-ші Эврипонтид патшасы. Ол Грекиядағы македондық гегемонияға қарсы көтеріліс ұйымдастыруға тырысты, бірақ Ұлы Александрдың Грекиядағы регенті Антипатрдан б.з.б. 331 жылы Мегалополис шайқасында жеңіліп, сол жерде қаза тапты.

Өмір

Агис – Спартаның екі патшалық әулетінің бірі (екіншісі Агиадтар) Еврипонтид әулетіне жататын Архидамус III (б.з.д.) патшаның ұлы және Агесила II (б.з.д.) патшаның немересі. Б.з.д. 371 жылы Леуктра шайқасында Фиваға жеңілгеннен кейін Спарта грек әлеміндегі үлкен держава мәртебесін, сондай-ақ бірқатар аумақтарды жоғалтты. Б.з.д. 351 жылы Архидамус пен Агис Пелопоннес аймағында осы аумақтарды қайтару үшін соғыс жүргізді, әсіресе Спартаға тұрақты қауіп төндіру үшін фивалықтар солтүстік-батыс шекарасында құрған Мегалополис қаласына қарсы. Теба әскерлерінің қолдауымен Аргосқа қарсы да әрекеттер жасалды. Фокистен келген 3000 жалдамалы сарбаздың көмегіне қарамастан, жорық сәтсіз аяқталды. Б.з.д. 338 жылдың басында Архидамус III Грекияны тастап, Магна Грециядағы Спарта құрған Тарас қаласына жалдамалы әскербасшы болып кетті. Сол кезде бірнеше мемлекет Грекия үстемдігі үшін күресіп жатты: Македония патшалығы және Афина мен Фива жетекшілігіндегі қала-мемлекеттер. Архидамустың шешуші шайқасқа дейін кетіп қалғаны гректердің жеңіске жету мүмкіндігі жоқ деп ойлағанын көрсетеді. Архидамус III гректермен шайқасып, екінші Хайронея шайқасы күні, б.з.д. 2 тамызда қайтыс болды. Әкесінің жоқтығында регент болған Агис, оның өлімі белгілі болғаннан кейін, шамамен тамыздың соңында патша болды. Хайронеядағы жеңісінен кейін Филипп II Македония мен барлық грек қала-мемлекеттерінің бірігуінен құралған Коринф лигасының негізін қалады. Агис Спартаның Коринф лигасына қосылудан бас тарту шешіміне ықпал еткен болуы мүмкін, бұл Филиппті б.з.д. 338 жылдың күзінде Лаконияға жорық жасауға итермеледі. Полибий Филиппті Мессендіктер мен Аркадиялықтар Пелопоннеске алып келгенін айтады, бірақ оқиғалардың нақты тізбегі белгісіз. Сондықтан Филипп Спартаға тиесілі бірнеше аумақты көршілері мен жауларына берді: Денталиатты Мессенеге, Айгитис пен Белминатисті Мегалополиске, Скиритисті Тегеяға, Тиреатисті Аргосқа. Ол жер беруді бекіту үшін гректердің жалпы трибуналын, мүмкін, Коринф лигасының өзін пайдаланған сияқты. Архидамустың жорығының сәтсіздігі мен Филипптің жазалау операциясының нәтижесінде Агис III Македонияға тікелей қарсы тұрудың орнына Спартаның жоғалтуларын қалпына келтіруге және қолайлы мүмкіндікті күтуге уақыт беруді жөн көрді. Осылайша Спарта Хайронеядан кейін бес жыл бойы толық тыныштықта болды. Б.з.д. 335 жылы Македонияның жаңа патшасы Александр III-ге қарсы Фиваның көтерілісіне қосылмады. Агистің алғашқы әрекеті б.з.д. 333 жылы болды, Персия патшасы Дарий III Александр Азияға Персияны бағындыру үшін барғаннан кейін қарсы шабуылға көшті. Ол Еутикл есімді спарталықты Дарийдің Сузадағы сарайына жіберді. Бұл адамның осы қалада байланыстары болды; ол 367 жылы Сузада парсы патшасының тағы бір елшісімен туыс немесе мүмкін сол адам болған, оның есімі Евтихл еді. Б.з.д. 333 жылы Агис жеке триремамен Эгей теңізіндегі парсы қолбасшылары Фарнабаз III және Автофрадатқа Грециядағы Ұлы Александрға қарсы жаулық әрекеттерді жүргізу үшін ақша мен қару-жарақ сұрап келді. Сатраптар Агисті қолдауға келісті, бірақ оған тек 30 талант пен 10 кеме бере алды. Алайда б.з.д. 333 жылы болған Исс шайқасы туралы жаңалық олардың жоспарларын тоқтатты. Ол өзінің ағасы Агесиласты олармен бірге жүзуге және Спарта мүддесін қорғау үшін аралды бағындыруға жіберді. Бұл мәселеде ол үлкен жетістікке жеткен сияқты.