Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Спартаның патшасы б.з.д. 244-241 жылдары Агис IV (; б.з.д. 265 – б.з.д. 241), Евдамид II-нің үлкен ұлы, Спартаның эвріпонтид әулетінің 25-ші патшасы болды. Тарих оны идеалистік, бірақ іс жүзінде тиімсіз монарх деп санайды.
King of Sparta from 244 to 241 BC
Agis IV (; c. 265 BC – 241 BC), the elder son of Eudamidas II, was the 25th king of the Eurypontid dynasty of Sparta. Posterity has reckoned him an idealistic but impractical monarch.
Отбасылық тарихы және қосылу
Агис – Евдамид II-нің ұлы және Архидам IV-тің немересі болды. Ол Эвріпонтид әулетіне жататын, Спартаның екі патшалық әулетінің бірі (екіншісі – Агиадтар). Агистің билеу кезеңі Эвріпонтидтердің қайта оянуын білдіреді, олар 294 жылы Архидам IV-тің Деметрий Полиоркетке қарсы жеңілісінен кейін тарихтан жоғалып кеткен. Оның әкесі, шындығында, барлық спарталық патшалардың арасында ең беймәлім, мүмкін, психикалық немесе физикалық кемістігі болғандықтан. Сондықтан Евдамид II-нің билеу мерзімі туралы мәліметтер жорамалдауға жақын. Оның қайтыс болған жылы шамамен 245 жыл деп есептеледі, бірақ ол одан ертерек қайтыс болған болуы мүмкін (263 жылға дейін), сонда Агис кәмілетке толмаған кезінде регент тағайындалған, өйткені ол шамамен 265 жылы дүниеге келген. Ең мүмкін үміткер – оның ағасы Агесилаос, ол Агистің билеу кезеңінде маңызды рөл атқарған. Агистің анасы – Архидамияның қызы Агесистрата (сонымен қатар Агесилаостың анасы), ол 272 жылы Пиррдің Спартаны қоршауы кезінде маңызды рөл атқарды. Плутарх олардың Спартадағы ең бай адамдар болғанын айтады. Агистің Архидам есімді кіші әйелі де болған.
Agis was the son of Eudamidas II and grandson of Archidamus IV , who belonged to the Eurypontid dynasty, one of the two royal families of Sparta (the other being the Agiads). The reign of Agis marks a re emergence of the Eurypontids, who had disappeared from the records since the defeat of Archidamus IV against Demetrios Poliorketes in 294. His father is indeed the most obscure of all the Spartan kings, perhaps due to a mental or physical disability. Eudamidas II's dates of reign are therefore very conjectural. The traditional year of his death is c.245, but he may have died earlier (up to 263), in which case a regent was appointed during Agis' minority, as he was born c.265. The most likely candidate is his uncle Agesilaus, who played an important role during Agis' reign. Agis' mother was Agesistrata, daughter of Archidamia (also mother of Agesilaus) who played an important role during the siege of Sparta by Pyrrhus in 272. Plutarch tells that they were the richest people in Sparta. Agis also had a younger brother named Archidamus.
Реформалар
Агис б.з.д. 245 жылы, шамамен 20 жасында әкесінен кейін патшалыққа отырып, төрт жыл патшалық құрды. Дегенмен, оның билеуінің маңыздылығы Спартадағы сол кездегі ішкі дағдарысқа байланысты болды. Жерді қайта бөлу жүзеге асырылды: азаматтық жерлер Спарта азаматтары, сисситияны төлей алмағандықтан мәртебесінен айырылған бұрынғы азаматтар, периоиктер және тіпті Лаконияда тұратын шетелдіктер – жалдамалы әскерлер арасында тең үлесте бөлінді. Барлығында Агис жаңа азаматтық құрамы үшін 4500 жаңа жер учаскесі құрды: 700 – қалған азаматтарға, шамамен 2000 – мәртебесі төмендетілген азаматтарға, ал қалғаны периоиктер мен жалдамалы әскерлер арасында бөлінді. Спартадағы қатаң әскери білім беру жүйесі – агоге, б.з.д. 270 жылдардың соңында жоғалып кеткеннен кейін қайта жаңартылды. Ұжымдық тамақтану орындары – сиссития да қалпына келтірілді, олар ысырапты тойларға айналып кеткен еді. Жастығынан бері ежелгі салт-дәстүрлерге адал болған Агис осы кемшіліктерді жоюға және Ликургтың институттарын қайта орнатуға кірісті. Осы мақсатта ол барлық қарыздарды жоюды және жерді жаңадан бөлуді ұсынды. Оның жоспарының тағы бір бөлігі – қару-жарақ алып жүруге қабілетті периоиктерге және «сұлу келбетімен және жастығымен» ерекшеленетін метик әйелдеріне жер иелігін беру болды. Оның жоспарларын кедейлер мен жастар ынтамен қолдады, ал байлар қарсылық көрсетті. Алайда ол үш өте ықпалды адамды өз жағына тарта алды: өзінің інісі Агисилаос (көп мүліктің иесі, бірақ қарызға батқан, Агистің жаңалықтарынан пайда табуды үміттенеді), Лисандр (Эгоспотамдардағы жеңімпаздың ұрпағы) және Мандроклид. Лисандрдың алты ефордың бірі болып сайлануын қамтамасыз еткеннен кейін, ол жоспарларын сенаттың қарауына ұсынды. Ол Спарта аумағын екі бөлікке бөлуді ұсынды: біреуі 4500 тең бөліктен тұрады, олар Спарта азаматтары арасында бөлінеді, олардың қатары ең сыйлы периоиктер мен тұрғын шетелдіктердің қабылдауымен толықтырылады; екіншісі – қалған периоиктер арасында бөлінетін 15000 тең бөліктен тұрады. Оның жесірі Агиатис Леонидтың бұйрығымен ұлы Клеомен III-ке күштеп үйлендірілді, бірақ олар бір-біріне өзара сыйластық пен құрметпен қарады. Көптеген жазушылар оны оған тап болған қиындықтармен күресуге әлсіз және жақсы мінезді деп есептеді, Агис мақсатқа деген адалдығымен және жастық шақтағы қарапайымдылығымен патшалық беделдің үйлесімділігімен ерекшеленді, бұл оны Спарта тарихының ең тартымды тұлғасы етеді. Оның өмірі мен өлімі туралы ежелгі жазушылар көптеген ойлар айтқан. Ол Филархтың жоғалған өмірбаянының тақырыбы болды, оған Плутарх патшаның өмірбаянын жазғанда көп сүйенген. Агистен кейін оның ұлы Евдамид III патшалыққа отырды.
Agis succeeded his father as king in 245 BC, at around the age of 20, and reigned four years. The interest of his reign, however, derived from the domestic crisis of Sparta at the time of his succession. redistribution of land: civic lands were redistributed in equal shares between Spartan citizens, former citizens who had lost their status because they could not afford the syssitia, periokoi, and even foreigners—probably mercenaries living in Laconia. In total, Agis created 4500 new lots of land for his new civic body: 700 for the remaining citizens, about 2000 for the degraded citizens, and the rest between periokoi and mercenaries. restoration of the agoge, the rigorous military education in Sparta, which had disappeared after the late 270s. restoration of the original syssitia, the collective messes, which had evolved into lavish banquets. Agis, who from his earliest youth had shown his attachment to the ancient discipline, undertook to reform these abuses, and re establish the institutions of Lycurgus. To this end he proposed the abolition of all debts and a new partition of the lands. Another part of his plan was to give landed estates to the Perioikoi capable of bearing the arms, and to the Metic women, "who had a beautiful appearance and were in prime of their life". His schemes were warmly seconded by the poorer classes and the young men, and as strenuously opposed by the wealthy. He succeeded, however, in gaining over three very influential persons: his uncle Agesilaus (a man of large property, but who, being deeply involved in debt, hoped to profit by the innovations of Agis), Lysander (a descendant of the victor of Aegospotami) and Mandrocleides. Having arranged for Lysander to be elected one of the six ephors, he laid his plans before the senate. He proposed that the Spartan territory should be divided into two portions, one to consist of 4500 equal lots, to be divided amongst the Spartans, whose ranks were to be filled up by the admission of the most respectable of the Perioikoi and resident aliens; the other to contain 15,000 equal lots, to be divided amongst the remaining Perioikoi. His widow Agiatis was forcibly married by Leonidas to his son Cleomenes III, but nevertheless the two developed for each other a mutual affection and esteem. Considered by many writers too weak and good natured to cope with the problems which confronted him, Agis was characterized by a sincerity of purpose and a blend of youthful modesty with royal dignity, which render him perhaps the most attractive figure in the whole of Spartan history. His life and death caught the romantic imagination of several ancient writers. He is the subject of a lost biography by Phylarchus, which was apparently very heavily relied upon by Plutarch when he wrote his own biography of the king. Agis was succeeded by his son Eudamidas III.
Фикциядағы Агис IV
Агис – поляк жазушысы Халина Рудничканың "Крол Агис" (King Agis) кітабының басты кейіпкері. Ол Халина Рудничканың тағы екі кітабында да еске алынады: "Syn Heraklesa" (Гераклдің ұлы) және "Heros w okowach" (Шекермен байланыстырылған батыр). Сонымен қатар, ол грек жазушысы Лили Маврокефалудың "Αγις" (Агис) кітабының басты кейіпкері. Агис шотланд драматургы Джон Хоумның "Агис" пьесасында да пайда болады.
Agis is the main character in the book Król Agis (King Agis) by the Polish writer Halina Rudnicka. He is also mentioned in the two other books by Halina Rudnicka: Syn Heraklesa (Heracles' son) and Heros w okowach (Hero in manacles). Moreover, he is the main character in the book Αγις (Agis) by the Greek writer Lili Mavrokefalou. Agis also appears in the play Agis, a blank verse tragedy by the Scottish dramatist John Home.