Кіріспе

Персиваль Дэвис пен Дин Х. Кенионның креационистік қосымша оқулығы «Пандалар мен адамдар: Биологиялық шығу тегінің орталық мәселесі» – Персиваль Дэвис пен Дин Х. Кенион жазған, Чарльз Такстон редакциялаған және Техас штатындағы Ой және этика қоры (FTE) басып шығарған 1989 жылғы (екінші басылымы 1993 жылғы) мектеп деңгейіндегі қосымша оқулық. Оқулық «ақылды жобалау» деп аталатын ғылыми емес тұжырымдаманы қолдайды – бұл тұжырымдама тіршілік ақылды агент жобалаған деген дәлелдерді көрсетеді, бұл агент кітапта нақты айтылмаған, бірақ оның жақтаушылары христиан Құдайы деп түсінеді. Кіріспе бөлімін жас Жер креационисі Нэнси Пирси жазды. Олар эволюция теориясына қарсы түрлі аргументтер келтіреді. Басылымға дейін дайындалған алғашқы нұсқаларда «жаратушы» сөзінің туыс сөздері қолданылған. Бірақ «Эдвардс v. Агиллард» жоғарғы сотының шешімінен кейін, яғни креационизм дін емес, ғылым емес дегеннен соң, бұл терминдер «ақылды жобалау» деп өзгертілді. 1993 жылы жарық көрген екінші басылымына Майкл Бихидің үлесі енді. 2007 жылы «Өмірдің дизайны: Биологиялық жүйелердегі интеллект белгілерін ашу» деген атпен кітаптың үшінші басылымы жарық көрді. Кітапта жаңа организмдердің пайда болуы «материялық емес себепке байланысты: ақылды агент жасаған жоспарға, үлгіге, схемаға» дейді. Мәтін Жердің жасы туралы нақты пікір білдірмейді, кейбіреулер «Жердің тарихын мыңдаған жылдарға сығымдауға болады» деген пікірде, ал басқалары Жердің дәстүрлі геологиялық хронологиясын қабылдайды. Кітап эволюция теориясына қарсы бірқатар шағымдар келтіреді, мысалы, көбінесе аралық қазбалардың жетіспеуі, қазбалар тізіміндегі үзілістер және «қанаттары мен қабықтары бар балықтар, қауырсындары, тұмсықтары және қанаттары бар құстар» сияқты тіршіліктердің бірден пайда болуы. Кітапта «жоспар» метафорасындағы ақылды Жаратушының кім екені туралы нақты айтылмайды. 1989 жылы Ұлттық ғылым білімі орталығы кітапқа үш рецензия жариялады: Калифорния университетінің (Беркли) биологы Кевин Падиан оны «қазіргі заманғы биологияның толық бұрмалауы» деп атады. Философия және биология профессоры Майкл Руз кітапты «құндысыз және жалған» деп сипаттады. Осы рецензиялардың үшіншісінде Техас Технологиялық университетінің білім беру профессоры Джеральд Скоуг кітаптың креационистердің «эволюцияға қарсы шабуылына» назар аудару стратегиясын көрсететінін жазды, сондай-ақ «Эдвардс v. Агиллард» шешімін «ғылыми теориялардың әртүрлілігін оқытуға» рұхсат беретіндей түсіндірді, бірақ кітапта эволюцияға қарсы «тепе-теңдік» құруға ғылыми теория немесе модель жоқ, және ол «секталық сенімдерді тарату үшін, ғылым білімін жақсарту үшін емес» пайдаланылуда.

Басылымдар

Қазіргі уақытта кітаптың екі басылымы бар: 1989 жылғы бірінші басылымын химик Чарльз Такстон редакциялаған, ол Айова штатының университетінен физикалық химиядан докторлық диссертациясын қорғаған, ал 1993 жылғы екінші басылымына Марк Д. Хартвиг пен Стивен С. Мейердің "Оқытушыларға ескертуі" қосылды. Үшінші басылым "Тіршілік дизайны" деп қайта аталды. Ойлау және этика қорының президенті Джон Бьюэлл, Китцмиллер Д. Дувер ауданындағы мектеп округінің "ақылды дизайн діни болып табылады" деген шешімі оқулықты мемлекеттік мектептерде "қауіпті" етеді және (сол кездегі) қазіргі (екінші) басылымның және (сол кездегі) жаңадан шығатын үшінші басылымның сатылымын "қырқыс" қылады деп мәлімдеді, бұл шамамен 500 000 АҚШ долларына дейін шығынға әкелуі мүмкін екенін айтты. Кітаптың атауын өзгертуді кейбіреулер бұл жағдайды жұмсарту және кітапты бұрынғы даулардан алшақтату жолы деп қарастырады.

Шығарманың шығу тегі мен басылымы

Кітапты 1980 жылы Техас штатының Ричардсон қаласында тағайындалған пастор Джон Бьюэлл құрған "Ой және Этика" қоры (FTE) жариялаған, коммерциялық емес ұйым шығарды. Ұйымның жарғысында оның мақсаты "христиандық Ілхабарды жариялау, тарату, уағыздау [және] оқыту, сондай-ақ Киелі кітапты түсіну және оның бүгінгі күннің академиялық және әлеуметтік мәселелеріне түсіретін жарығын көрсету" деп белгіленген. Бьюэлл салықтан босату туралы бірінші өтінімінде осы қорды "христиандық ой-сана орталығы" деп сипаттап, ұйымның алғашқы жұмысы "жаратылыстың ғылыми дәлелдерін көрсететін" кітапты басып шығару болатынын мәлімдеді. Соавтор Персиваль Дэвис кейіннен кітаптың жазылуында діни факторлар басты рөл атқарғанын мойындады. 1994 жылғы қарашада The Wall Street Journal газетіне берген сұхбатында ол: "Әрине, менің ниетім діни болды. Бұл сөзсіз" деді.

Пандалар мен "cdesign жақтаушылары"

Луизиана штатының «Теңгерімді қарастыру туралы заң» ісі – Эдвардсқа қарсы Агиллард – 1987 жылы Жоғарғы сотта шешілді. Сот мемлекеттік мектептерде жаратылыс теориясын оқытудың АҚШ Конституциясының дін бостандығы туралы ережесін бұзатынын анықтады, бірақ балама ғылыми теорияларды оқытуға рұқсат берді. Шешім ғылым сабақтарында дәстүрлі «Жас Жер» жаратылыс теориясын оқытуға қайта оралу мүмкіндігін жоққа шығарды, бірақ жаратылыс ілімін ғылым тілімен қайта құруға ниеттілерге мүмкіндік берді. 1987 жылы кітаптың жаңа нұсқасы «Пандалар мен адамдар» деген жаңа атаумен жарық көрді, онда «жаратылыс – әртүрлі тіршілік формаларының кенеттен пайда болуы» деген анықтама сақталды, бірақ жаратылыс ғылымын қайта анықтауға жасалған бұл әрекет Эдвардс ісінде сәтті болмады. Екі автордың да бұрын биологиялық дизайнға қатысты «Жас Жер» жаратылыс теориясы бойынша жазбалары болған: Персиваль Дэвиспен бірлесіп жазылған 1967 жылғы кітапта «негізгі организмдердің жасалу жобасы» туралы айтылған, ал 1984 жылғы мақаласында және Эдвардсқа қарсы Агиллард ісіндегі куәлігінде Кенион «биомолекулалық жүйелерге интеллектуалды дизайн және инженерлік білім қажет» екенін айтып, жаратылыс ғылымын қорғады. 2005 жылдың желтоқсанында Discovery Institute ұйымы жариялаған мәліметке сәйкес, «Пандалар» кітабының редакторы Чарльз Такстон Жоғарғы сот ісінен кейін жаңа термин іздеген және оны «НАСА ғалымынан естіген – интеллектуалды дизайн» деген сөз тіркесінде тапқан. Ол былай деді: «Осыдан менің керегімді таптым, бұл жақсы инженерлік термин, маған ұнады. Мен Science журналының ескі нөмірлерін қарап, осы терминді кейде қолданылғанын таптым». Анықтама негізінен өзгермеді, тек «жаратылыс» термині «интеллектуалды дизайнмен» және «интеллектуалды жаратушы» термині «интеллектуалды агенттікпен» алмастырылды: цитата «Интеллектуалды дизайн – әртүрлі тіршілік формаларының интеллектуалды агенттік арқылы кенеттен пайда болуы, олардың ерекше белгілері бұрыннан дайын күйде болған». Жүзгіштер қабыршақтарымен, құстар қауырсындарымен, тұмсықтарымен, қанаттарымен және т.б. Барлық организмдердің негізгі метаболизмі (реакция тізбектері) бірдей. Бұл ортақ атадан таралуының нәтижесі ме, әлде тек осы жолдар (және олардың вариациялары) ғана өмірді сақтап тұра алады ма? Эволюционистер бірінші жауапты дұрыс деп санайды, ал дизайн жақтастары екінші жауапты қабылдайды. Алайда, интеллектуалды дизайнның жаратылыс теориясының жаңаша атауы болғаны Китцмиллер Д. Довер ауданындағы мектеп округі ісінде маңызды рөл атқарды, ал «дизайн жақтастары» «жаратылыс теориясы мен интеллектуалды дизайн арасындағы байланыс» деп сипатталды.

Жарияланым және жарнамалау

"Пандалар мен адамдар" 1989 жылы "Хаутон Publishing Co" баспасынан шықты. Бұл Техас штатының Мескит қаласындағы "Horticultural Printers, Inc." баспа фирмасының қолданылған аты еді, ол негізінен ауыл шаруашылығы саласына қызмет көрсетті және басқа кітаптары болған жоқ, сондай-ақ штатты жазушылары мен ғылыми кеңесшілері де болмады.

Өмірдің құрылымы

Discovery Institute аға ғылым қызметкерлері Уильям А. Дембски мен Джонатан Уэллс осы басылымның авторлары болып тізілген, бұл одан әрі дамыту ретінде ұсынылған. «Өмірдің дизайны» кітабына алғы сөзді «Өмірдің дизайны» кітабын басып шығарған «Ой және этика» қорының президенті Джон А. Бьюэлл жазған. Кітап жаңа салаларды қарастыруға тырысады. Мысалы, интеллектуалды жобалау кереметтерді немесе табиғаттан тыс күштерді қажет етпейді, бірақ «материалистік түсіндірмелерге» сүйенбейді. Кітапта: «Табиғаттан тыс түсіндірмелер кереметтерді шақырады, сондықтан ғылымның құрамдас бөлігі бола алмайды», және «интеллектуалды себептерге жүгінетін түсіндірмелер кереметтерді қажет етпейді, бірақ оларды материалистік түсіндірмелерге келтіруге болмайды» делінген. Жұмыс 2007 жылдың 17 желтоқсанында басталды.

Қабылдау

Дембски өзінің блогында, Uncommondescent-те, «Өмірдің дизайны» кітабына Amazon.com сайтында 9 бес жұлдызды рецензия болса, тек бір жұлдызды рецензия ғана болғанын жазды, бұл 2007 жылдың 5 желтоқсанында жарияланды. Калифорния мемлекеттік университетінің зейнеткер профессор Марк Перах Дембски мен Discovery институтындағы әріптестері Amazon.com-ның рецензиялар жүйесін алдап, өз жұмыстарын насихаттау және қарсыластарының жұмысын кемсірту үшін манипуляция жасап жатыр деп санайды. Discovery Institute блогы, Evolution News and Views, кітапқа оң баға берді. Evolution News and Views «Өмірдің дизайны» кітабында эволюцияның жирафтардың мойындарын қалай түсіндіре алмайтыны, жорғалаушылардан сүтқоректілерге қалай өту орын алғаны, киттердің құрлықтағы жануарлардан қалай пайда болғаны және бактериялық қамшы туралы эволюциялық түсініктердің неліктен бұрыс екені жайлы айтылады деп хабарлайды. Сонымен қатар, рецензияда бұл кітаптың абиогенез және ортақ ата тегіндегі маңызды кемшіліктерді ашатыны, сондай-ақ ақылды дизайнға қатысты SETI қарсылықтарын жоққа шығаратыны және көз дизайнының жетіспеушіліктерін талқылайтыны көрсетілген. Дембски кітапты оқуға қолайлы деп сипаттады, бірақ оның құрамына техникалық мәселелерге тереңдейтін CD және түсіндірмелер енгенін атап өтті. Дембски кітаптың ақылды дизайн туралы көптеген қате түсініктер мен бұрмаланған сипаттамаларды түзететінін айтты. Сондай-ақ, Дембски «ақылды дизайнердің» христиан құдайы екеніне сенеді. «Пандалар мен адамдар» кітабының ерте нұсқасын 1987 жылғы нұсқасымен салыстыру, жүздеген жағдайда «креационизм» сөзі «ақылды дизайнмен» және «креационист» сөзі «ақылды дизайнның жақтаушысымен» алмастырылғанын, ал «жаратқыш» сөзі «агенттік» немесе «дизайнермен» алмастырылғанын көрсетті. 2007 жылы жарық көрген «Монки Герл» кітабында Эдвард Хьюмс бұл өзгеріс Эдвардсқа қарсы Агиллард ісінен кейін жасалғанын сипаттайды, ол іс мемлекеттік мектептерде «Жаратылыс ғылымын» оқыту конституцияға қайшы екенін анықтады. Әртүрлі ғылыми және білім беру ұйымдары «Пандалар мен адамдар» кітабын қатты сынап, оны мектептерде қолдануға қарсы шықты. Ғылым пәнінің оқытушысы Джеральд Скоуг оны «ғылым білімін жақсартуға емес, секталық сенімдерді таратуға арналған құрал» деп сипаттап, «Бұл кітап ғылым білімін және студенттердің табиғатты түсінуін жақсартуға ешқандай мүмкіндік бермейді» деді. 1989 жылы National Center for Science Education's Bookwatch Reviews үшін Берклидегі Калифорния университетінің палеонтологы Кевин Падианның «Пандалар мен адамдар» кітабына жазған рецензиясында кітап «қазіргі биологияның толыққанды бұрмалануы» деп аталады және FTE авторлары кембрийлік жарылыс, құстардың тарихы және гомология тұжырымдамасы сияқты тақырыптарды дұрыс емес көрсеткенін айтады. Падиан «Пандалар мен адамдар» кітабында гомологияға қатысты көзқарасты «ұятты» деп сипаттады: Падианның қорытындысы: «Бұл кітаптағы ең жаман нәрсені анықтау қиын: оның мәтініндегі қате түсініктер, адал ғылымға деген төзбеушілік пе, әлде ғылымды ұсынудағы нашарлық па. Қалай болғанда да, мұғалімдерді осы кітапты пайдаланудан сақтандыру керек».

Тарих

FTE-нің белсенді ұстанымы АҚШ-тың бірнеше штатында қызу пікір қақтығыстарын тудырды, себебі христиан консерваторлары мен мектеп басқармалары негізгі ғылым өкілдерінің, білім берушілердің және азаматтық құқықтар ұйымдарының қарсылығына қарамастан, "Пандалар мен адамдар" кітабын мемлекеттік мектептерде пайдалануға тырысты. Бұл бірнеше елеулі дауға себеп болды, олардың ең ірісі Пенсильвания штатындағы Китцмиллерге қарсы Довер аймақтық мектеп округі ісі болды, онда кітаптың мазмұны мен оның тарихы зерттелді.

1989-1993 жылдар

Алабама штатында 11 800 адам мектеп оқулықтары комитетіне ұсынылған петицияға қол қойды, онда ақылды дизайн қолдалып, "Пандалар мен адамдар" кітабын сынып оқулығы ретінде қабылдауға шақырылды. 1990 жылға қарай, Айдахо штатында мемлекеттік мектептерде "Пандалар мен адамдар" кітабын қабылдау үшін үгіт науқаны ұйымдастырылды. Бірақ, кітап басқарма тарапынан қабылданбады. 1990 жылдың наурыз айында Флорида штатының Пинелас округі мектеп басқармасы зейнеткер дін қызметкерінің "жаратылыстанушылар көзқарасын ұсынатын "Пандалар мен адамдар" оқулығын қабылдау туралы" өтінішін қабылдамады. 1993 жылдың қаңтар айында Калифорния штатының Виста мектебі басқармасының консервативті мүшелері "Пандалар мен адамдар" кітабын мектеп ғылым бағдарламасына қосуға тырысты. Мұғалімдер комитеті бірауыздан кітаптың ғылыми мәні жоқ екенін айтып, оны қабылдаудан бас тартты. Басқарма ақырында ғылым сабақтарында жаратылыстануды оқыту жоспарларынан бас тарды.

1994-1998 жылдар

1994 жылдың қыркүйегінде Луисвилл (Огайо штаты) тұрғындары жергілікті мектеп басқармасын «Пандалар мен адамдар» кітабын қабылдауға шақыру үшін 121–2 дауыспен қолдады. 1994 жылдың қазан айында Флорида штатының Сент-Люси округіндегі мектеп қызметкерлері кітаптың даналарын округтегі барлық жоғары және бір орта мектепке мұғалімдер мен директорлар ғылым сабақтарына қосымша материал ретінде пайдалану үшін қарауға жіберді. Мұғалімдердің пікірі жағымсыз болды, бірақ округтік мектеп басшылары кітаптарды мектеп кітапханаларына таратуды жоспарлады, соның арқасында мұғалімдер мен оқушылар оны қосымша ресурс ретінде пайдалана алатын болды. Жергілікті азаматтық, бизнес және діни коалициясы мәлімдегендей, коалиция кітаптың даналарын Калифорния штатының Сан-Диего қаласындағы Жаратылысты зерттеу институтынан сатып алып, оны «жақсы, ғылыми негізделген, мектеп оқушыларына сай» деген желеумен мектеп әкімшіліктеріне жіберді. Коалиция жаратылыстану ғылымын насихаттау үшін әкімшілікпен бірнеше рет кездескен. Алайда, округтік мектеп басқармасы бұл мәселе туралы 1995 жылдың қаңтарында ғана білді. «The Wall Street Journal» газеті қараша айында Ой және этика қорының мәліметінше, кітаптың 22 500 данасы басылған, ал 48 штаттың мұғалімдері мен оқу бағдарламасын сатып алушылар оны сатып алған. Он бес мектеп округі сыныпта пайдалануға жеткілікті көлемде тапсырыс берген, бірақ «дауға тартылудан қорқып» олардың аты-жөні жарияланбады. Жергілікті тұрғындардың наразылығынан кейін аудандық мектеп басқармасы кітапты сатып алуға тыйым салды, наразылардың көпшілігі панда суретінің үстіне қызыл «X» белгісі салынған түймелер тағып кеңес отырысына қатысты. Кейіннен кітапты қолдаған екі адам Плано мектеп басқармасынан өкілдігінен айырылды. 1996 жылғы «Time» журналында «Вашингтон штаты мен Огайо штатындағы мектеп басқармалары» «Пандалар мен адамдар» кітабын мектеп оқулығы ретінде қабылдау мүмкіндігін қарастырып жатқаны хабарланды. 1997 жылдың сәуір айында Вирджиния штатының Чесапик қаласының мектеп басқармасы ауданның 15 жоғары және орта мектебінің кітапханалары үшін кітаптың даналарын сатып алды. Кітапты сатып алу шешімі мектеп директоры У. Рэндольф Николстің ұсынысы бойынша қабылданды, бірақ басқарма кітапты «ғылыми кітап ретінде емес, қосымша ресурс ретінде» пайдалануды көздегенін және креационизмді қолдамайтынын мәлімдеді.

1999-2003 жылдар

1999 жылдың маусым айында Вашингтон штатының Берлингтон қаласындағы мектеп округі, бір ғылым мұғалімінің "Пандалар мен адамдар" кітабынан үзінділерді сыныпта пайдалану туралы ұсынысын мақұлдады, «ол эволюция туралы оқытуды қолдайтын жеткілікті материалмен теңестіретін болса». Бұл мұғалім Роджер ДеХарт өзінің курстарында әрдайым қамтыған, бірақ оның күмәні бар екенін айтқан – әсіресе адамзат тегінің пайда болуы тұрғысынан. Бұл шешімге дейін Америка Азаматтық Бостандықтар Одағы мұғалім Роджер ДеХарттың сыныптарындағы "ақылды дизайнды" көп жылдар бойы оқытуын тоқтатуды талап еткен еді. Ол Берлингтон мектептерінде қолданылатын стандартты оқулықтардағы "ең жақсы жағдайда қате, ең нашар жағдайда жалған" ақпаратты теңгерту қажеттігін мәлімдеді. Сол жылы Айдахо штатының мектептеріне "Пандалар мен адамдар" кітабын енгізуге жасалған тағы бір әрекет мемлекеттік оқулық комиссиясы тарапынан қабылданбады. 2000 жылдың наурыз айында Батыс Вирджиния штатының Канахва округі мектептерінің ғылым бағдарламасы директоры "Пандалар мен адамдар" кітабын "Дарвиннің эволюция теориясын факт емес, теория ретінде ұсынатын" оқулық ретінде таңдады. Бұл шешімге жергілікті қоғам мен мұғалімдер тарапынан қысым көрсетілгеннен кейін қолдау таба алды. Ғылым мұғалімдерінің комиссиясы бір ауыздан кітапты сатып алуға дауыс берді, бірақ сот процесінен қорқу себебінен аталған идеядан бас тартты. Христиан консервативті заңгерлер тобы – Томас Мор құқық орталығы, егер сот дауы келсе округті тегін қорғауға уәде берді, бірақ олардың ұсынысы қабылданбады. Мектеп кітапханалары үшін кітап сатып алу туралы ұсыныс мектеп кеңесі тарапынан қабылданбады, алайда кеңестің консервативті мүшесі кем дегенде 14 дананы өз қаражатынан төлеуге уәде берді. 1999 жылдың тамызында Канзас штатының Пратт қаласындағы жергілікті мектеп кеңесі ғылым оқу бағдарламасынан макроэволюция, Жердің жасы және Ғаламның пайда болуы туралы барлық сілтемелерді алып тастауға дауыс берді, бірақ білім беру мақсатында "Пандалар мен адамдар" кітабын қабылдау туралы ұсынысты қабылдамады.

Ақылды жобалауды жақтаушылар

Пол Нельсонның «Пандалар мен адамдар» оқулығы бойынша ASA конференциясындағы пікірталас туралы баяндама, Access Research Network.