Доминик Корея: Шри-Ланка тарихындағы патша және батыр

Кіріспе

Доминик Кореа (сингаль тіліндегі отбасылық аты Эдирилл Бандара), Домингос Кореа және Эдирилл Рала деп те белгілі, Дон Джеронимо Кореа мен Анна Кореаның ұлы. Дон Джеронимо Кореа король Майадунненің әскерінің бас қолбасшысы Мудалияр Викрамасинья ретінде де танымал. Жеронимо Кореаны Майадунне патшасының ұлы Раджасинге өлтірді. Доминик Кореа 1565 жылы Коломбода дүниеге келді. Сол кезде Цейлонды португалдар жаулап алған, ал оның ата-анасы католицизмге көшкен. Дон Джеронимо Кореаның қазасынан кейін оның екі ұлы, Доминик пен Симон, Котте Корольдігінде Дхармапала патшалық құрған кезде қауіпсіздік үшін Коломбоға жіберілді. Доминик пен Симон католик дініне шомылдырылып, жас ханзада Конаппу Бандарамен бірге өсті – кейін ол Кандия Корольдігінің патшасы Вимала Дхарма Сурия болып билік етті. Доминик Кореа туралы жазған португалдық тарихшы Де Квейроз "Ол жақсы тәрбиеленген адам сияқты оқи да, жаза да білді" деп айтты. Ол бала кезінен соғыс өнеріне үйретілді, қару-жарақпен шебер болды және өз заманындағы ең шебер семсершілердің бірі ретінде қадірлі болды.

Котте мен Ситаваканың патшасы

Доминик Корея 1596 жылы Котте патшасы болды. Шамамен 1596 жылы Канди патшасы Вимала Дхарма оған Котте және Ситавака патшалықтарын сыйлады. Джон М. Сенавератна өзінің «Тарихтың ұлы сингаль ерлері мен әйелдері» (3-том) атты кітабында былай деп жазды: «Ол (Патша Вимала Дхарма) оған (Доминик Кореяға) патша дәрежесін берді және екеуінің арасындағы достықты нығайту мақсатында оған патшалық ханшайымын – Субадра Девиді сыйлады. (Ол Жеті Қорал княздығының билеушісі Ведия Бандараның қызы болған.) Вимала Дхарма өзінің астанасы бойынша жариялады: ертең «Эдириманне Сурия Бандараның» неке тойы мен тәж кигізілуі тойланады. Бұл Кореяның патшалық мәртебесіне ие болу үшін қабылдаған аты (Бұл оның әйелінің туысқан аты) және патшалықтың барлық салтанатты тұлғалары мерекелік киіммен қатысуы тиіс. Жаңадан патша болған Эдириманне Сурия Бандара басына алтын тәж киіп, ортадағы пілдің арқасына отырды; ал екі ықпалды басшы – (Кандиялық) соттың ең ескі мудалиярлары – әрқайсысы пілге отырып, бір-бірінің қасында болды». «Махавамса» – Шри-Ланка тарихының жазылған жылнамасы (б.з.д. 3 ғасымнан бастап) Эдирилле Раланы «соғыс батыры» деп сипаттайды. «Махавамса» Кандия патшалығының әскерін басқарған Эдирилле Рала мен командир Ведия Бандараның кездесуін еске алады. Эдирилле Рала Котте мен Ситавака патшасы болып тәж киген кезде оның қызына үйленді. «Махавамса» мәлімдейді: «Ол (Ведия Бандара) Жеті Қоралға келді. Сол кездегі билеуші – соғыс батыры. Ол Эдириманне Сурия, көбінесе Эдирилле Рала деп танылған. Ол Курунегалаға жақын орналасқан Мудукондапала қаласын өзінің астанасы етіп белгіледі. Командир Ведия Бандараны көргенде, ол қуанып, оны барлық сүйіспеншілік пен құрметпен қарсы алды. Оған жақсы қарады. Содан кейін екеуі әңгімелесіп, пікір алмасты. Эдирилле Рала, Ведия Бандара сияқты, португалдардың бұрынғы жауы болған. Сондықтан олардың кездесуі ерекше маңызға ие болды. Екеуі де Ситавака патшасының жауы болды. Бұл ортақ жайт оларды қуантты». «Sabaragamuwe Vamsa Kathawa» («Сабарагамува – аңыз және тарих»), Сабарагамува провинциялық кеңесі басып шығарған кітапта Эдирилле Рала туралы былай делінген: «Біздің тарихымыздағы ең батыл және жарқын тұлғалардың кейбірі – Сабарагамуваның ұлдары: Дедигамада туған Паракрамабаху I, соғысшы патша Раджасинге I, сондай-ақ Ситавака Раджасинха, Коломбода туған және Доминго Корея деп крещение алған Эдирилле Рала, ол Ситавакаға жақын жердегі ата-бабасының ауылы Атулугамаға оралып, португалдарға қарсы шықты». Өмірі бойы ол осы кезеңдегі барлық күштер үшін күресті, көбінесе адалдығын өзгертті.

Dominicus Corea was crowned King of Kotte in 1596. He was given the kingdoms of Kotte and Sitawaka by King Vimala Dharma of Kandy around 1596. John M. Senaveratna, in his book 'Great Sinhalese Men and Women of History' (Volume 3) wrote: 'He (King Vimala Dharma) according him (Dominicus Corea) the precedence of a King, and, in order to cement the friendship between the two, gave him a Royal Princess – Subadra Devi.' (She was the daughter of sub King Veediya Bandara, ruler of the Principality of the Seven Korales.) Vimala Dharma made a proclamation throughout his capital, that on the following day would be celebrated the marriage and coronation of 'Edirimanne Suriya Bandara' – which was the name (It was his wife's family name) adopted by Corea for his investiture with Royal rank – and ordering that all the grandees of the kingdom should be present in gala dress. Edirimanne Suriya Bandara, the new made King, wearing a crown of gold on his head, was then accommodated on the seat of the back of the middle elephant; while two influential chiefs – the oldest Mudaliyars of the (Kandyan) Court – rode each on an elephant by the side.' The 'Mahavamsa', the recorded chronicles of Sri Lankan history (starting from the 3rd century BCE), refers to Edirille Rala as a 'war hero.' The Mahavamsa recalls the meeting of Edirille Rala and Commander Veediya Bandara who led the armies of the Kandyan kingdom. Edirille Rala married his daughter when he was crowned King of Kotte and Sitawaka. According to the Mahavamsa, 'He (Veediya Bandara), went and stopped at the Seven Korale. By this time, the ruler there was a war hero. He was Edirimanne Suriya, better known as Edirille Rala. He had made Mudukondapala, a place close to Kurunegala, his capital city. When he saw Commander Veediya Bandara, he was delighted and welcomed him with all love and respect. He was well treated. Then both of them broke into conversation. Edirille Rala, just like Veediya Bandara, was an erstwhile enemy of the Portuguese. As such, this meeting of theirs was extra special. Both of them were enemies of the King of Sitawaka as well. This common feature was something to be happy about.' 'Sabaragamuwe Vamsa Kathawa,' ('Sabaragamuwa – in Legend and History'), a book published by the Sabaragamuwa Provincial Council, mentions Edirille Rala: 'Some of the very heroic and colourful figures in our history are sons of Sabaragamuwa – Parakramabahu I, born in Dedigama, the warrior King Rajasinghe I also known as Sitawaka Rajasingha, Edirille Rala born in Colombo and baptised Domingo Corea, who returned to the village of his ancestors Atulugama near Sitawaka and turned against the Portuguese.'. In his lifetime he fought for all the contending forces of the period, often changing his allegiance.

Өлім

Корея португалдарға қарсы көтеріліс жасап, 1594 және 1596 жылдар аралығында оларға ауыр жеңілістерді сыйлады. Профессор К. М. де Силва өзінің "Шри-Ланка тарихы" атты кітабында Эдирилла Раланың португалдарға қарсы көтерілісі туралы былай деп жазады: "Дегенмен, Котте португалдардың үстемдігіне қарсылық бастан-ақ болды. Дхармапала тірі кезінде екі ірі көтеріліс болды, біреуі 1594 жылы Акарагама Аппухами бастаған, екіншісі 1594–96 жылдары Эдирилла Рала бастаған." Король Доминик Кореа португалдықтар тарапынан тұтқындалып, 1596 жылдың 14 шілдесінде 31 жасында Коломбода өлім жазасына кесілді. "Осылайша Домингос Кореа, Эдиримана Сурия Бандара, өз заманындағы ең ұлы сингал азаматының өмірі трагедиямен аяқталды", - деді Шри-Ланка тарихшысы Джон М. Сеневиратна. "Маядунне, Ведия Бандара, Сетхавака Раджасинге, Вималадхармасурия I, Сенарат, Раджасинге II, Никапити Бандара және Эдирилле Рала сияқты ұлы батырлар аумақтық тұтастығымызды сақтау үшін португалдармен күресіп, барлық қиындықтарға қарамастан оларды тоқтатып тұрды", - деп жазды Жанака Перера Азия трибунасында.

Король Доминик Кореяның ұрпақтары

Шри-Ланкалық автор Кумари Джаявардена Кореалар туралы былай деп жазды: "Арақау саудасымен байланысы жоқ, бірақ плантацияларда ақша табатын Чилаудың Кореа отбасы, португалдықтардың билігі кезінде Сингала патшаларының жауынгерлері болған кездегі тарихы бар ықпалды гойгама тобы болды. Голландия және британдық билік кезінде отбасы мүшелері түрлі қызметтерде мемлекеттік қызметкерлер болып жұмыс істеді және атақтармен марапатталды. Отбасының кейбір мүшелері заңгерлік және медициналық мамандықтарды таңдады, ең белгілісі – Чарльз Эдвард Кореаның (солицитор) ұлдары, олар жергілікті саясатта және британдық жер саясатына, әсіресе, бос жатқан жерлер туралы заңға қарсы күресті, сондай-ақ саяси реформаларға белсенді түрде қатысты. Кореаның ұлдарының ең белсендісі – Чарльз Эдгар, ол шаруалардың құқықтарын қорғап, үкіметке қарсы тұрып, принципті ұстаным танытты. 1924 жылы Цейлон Ұлттық Конгресінің президенті болды. Чарльз Эдгар Кореаның ағасы Альфред Эрнест дәрігер, ал ең кішісі Виктор Кореа 1922 жылы барлық еркектерге салынатын салыққа наразылық білдірген науқанға жетекшілік етіп, түрмеге түсті. Ол А.Е. Гунесинха басқарған Цейлон еңбек одағының бірінші президенті болды және Цейлон еңбек партиясында белсенділік танытты. Кәсіпкерлер мен саяси белсенділер болғандықтан, Кореалар сонымен қатар маңызды жер иелері де болды. Эдирилл Раланың ұрпақтары, король Доминик Кореа Шри-Ланка мен әлемнің әртүрлі салаларында жетекші рөлдерді атқаруда. Олардың қоғамға қосқан маңызды үлестерінің арасында Цейлон Ұлттық Конгресінің және Цейлонның Заң шығару кеңесінің негізін қалаушылары Чарльз Эдгар Кореа мен оның ағасы Виктор Кореаның есімдері бар. Чарльз Эдгар Кореа 1924 жылы Цейлон Ұлттық Конгресінің президенті болып сайланды. Екеуі де көрнекті тәуелсіздік күрескерлері және Цейлонның тәуелсіздік қозғалысының белгілі тұлғалары болды. Джеймс Альфред Эрнест Кореа, Чарльз Эдгар Кореа мен Виктор Кореаның інісі, 1870 жылы дүниеге келді және Цейлонның медициналық қызметіне қатысты. Ол өте білімді дәрігер болды және оның ерекшелігі – кедейлерден қызметі үшін ақы алмайтындығында еді. Гейт Мудалияр Джеймс Эдвард Кореа Питигал-Кораледегі ауылдық полиция бөлімін басқарды. Сэр Клод Кореа Цейлонның Ұлыбританиядағы жоғарғы комиссары болды және 1948 жылы АҚШ-тағы елші болып тағайындалды. 1960 жылы мамыр айында Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесінің төрағасы болып сайланды және "Life" журналында жарияланды. Оның ұлы Хариндра Кореа 1990 жылдары Шри-Ланка үкіметінің Сыртқы істер министрінің орынбасары болып тағайындалды және Чилаудан парламент депутаты болды. Шрикурадас Чарльз Ширли Кореа – танымал парламентарий, Чилаудан депутат және 1967 жылдан 1970 жылға дейін Цейлонның Өкілдер палатасының спикері болды. Ж.К.А. Кореа Коломбодағы Корольдік колледждің алғашқы шри-ланкалық директоры болды. Қасиетті Иван Кореа Цейлон шіркеуінің Коломбо епископының ауылдық деканы және капелланы болды. Оның ұлдары бұқаралық ақпарат құралдарында және дипломатиялық корпуста маңызды рөлдер атқарды. Вернон Кореа Сейлон радиосының (SLBC) ізашарлық хабаршысы болды және 1970 жылдардың соңында BBC-ге этникалық азшылықтар жөніндегі кеңесші болып тағайындалды. Эрнест Кореа, "Daily News" газетінің бұрынғы редакторы, 1980 жылдары Канададағы Шри-Ланканың жоғарғы комиссары және АҚШ-тағы елшісі болып тағайындалды. Доктор Ц.В.С. Кореа Цейлонның гомеопатиялық қауымдастығының президенті болды. Бұл қауымдастық 1951 жылы доктор Ц.В.С. Кореаның күш-жігерімен құрылды, ол 1970 жылғы гомеопатия туралы заңға және Шри-Ланкада Гомеопатиялық медициналық кеңестің құрылуына жол ашты. Ол сонымен қатар 1928 жылы Цейлон театрларының негізін қалаушылардың бірі болды. Оның ұлы, Шри-Ланка экономисі доктор Гамани Кореа Біріккен Ұлттар Ұйымының Сауда және даму жөніндегі конференциясының (ЮНКТАД) Бас хатшысы және Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас хатшысының орынбасары болып тағайындалды. Тағы бір ұлы, доктор Виджая Кореа Коломбодағы Шри-Ланка радио хабар тарату корпорациясының бас директоры болды. Норман Кореа, Ц.В.С. Кореаның інісі, Шри-Ланканың белгілі музыканты және композиторы болды. Оның музыкасы 2003 жылы Ұлыбританияның Лондон қаласында өткен тұңғыш "Serendipity" фестивалінде орындалды. Бұл фестивальде Лондонның Блумсбери ауданындағы Октябрь галереясымен бірлесіп, Шри-Ланканың сурет өнері, инсталляциясы, мүсіндері, аралас медиа жұмыстары, поэзиясы, биі және музыкасы көрсетілді. Бұл 43-ші топтың Лондонда көрмеге қатысқаннан бері Шри-Ланка өнерінің жағалаудан тыс алғашқы ірі көрмесі болды. Чарльз Альфред Эрнест Кореа (Эрни) Шри-Ланкадағы жетекші заңгер болды. Оның ұлы, доктор Эуджин Кореа қазір Коломбодағы Эдириманне Кореа отбасы одағын басқарады. Шри Сангабо Кореа – жаңашыл жарнама шебері, ол Шри-Ланканың "поп корольін" Кларенс Вижеварденаны және Шри-Ланка жұлдызы Аннесли Малавананы "ашты". Генри Кореа Шри-Ланка полициясының аға комиссары болды, оның ұлы профессор Джеймс Радунна Кореа Даммамдағы король Фахд оқыту ауруханасында жұмыс істеді, онда ол травматолог-хирургтарды даярлады. Тағы бір ұлы, Дева Кореа да Шри-Ланка полициясының аға комиссары болды. Кореа отбасының жас буыны да әлем бойынша қоғамдық өмірде өз үлесін қосуда.

The Sri Lankan author Kumari Jayawardena, writing about the Coreas observed: 'Unconnected to the liquor trade but making their money on plantation ventures was the Corea Family of Chilaw, an influential goyigama group with a history going back to Portuguese rule when they were warriors to Sinhala kings. During Dutch and British rule, members of the family were officials serving the state in various ways and rewarded with titles. Some members of the family took to the legal and medical professions, most notably the sons of Charles Edward Corea (a solicitor), who were active in local politics and in the Chilaw Association which campaigned against British land policies – especially the Waste Lands Ordinance, and for political reforms. The most active of Corea's sons was C. E.(Charles Edgar) who spoke up for peasant rights and was militant in his stand against the government. He was President of the Ceylon National Congress in 1924. C. E. Corea's brother, Alfred Ernest, was a doctor and the youngest Victor Corea was a lawyer who achieved fame for leading a campaign (and going to jail) in 1922 to protest the Poll Tax on all males; he was the first President of the Ceylon Labour Union led by A. E. Goonesinha and was active in the Ceylon Labour Party. While being professionals and political activists, the Coreas were also important landowners. ' The descendants of Edirille Rala, King Dominicus Corea, still play leading roles in various professional fields in Sri Lanka and around the world. Among the notable contributions to society are ones made by Charles Edgar Corea and his brother Victor Corea who were founder members of the Ceylon National Congress and the Legislative Council of Ceylon. C. E. Corea was elected President of the Ceylon National Congress in 1924. Both were distinguished freedom fighters and were prominent in the independence movement of Ceylon. James Alfred Ernest Corea, brother of C. E. Corea and Victor Corea, was born in 1870 – he joined the medical service in Ceylon. He was a clever doctor and what was unique about him was that he charged no fees from the poor for his services. Gate Mudaliyar James Edward Corea was in charge of the rural police in Pitigal Korale. Sir Claude Corea was Ceylon's High Commissioner in the United Kingdom and was appointed Ambassador to the United States in 1948. He was elected President of the United Nations Security Council in May 1960 and was featured in Life Magazine. His son Harindra Corea was appointed Deputy Foreign Minister of the Government of Sri Lanka in the 1990s and was also the member of parliament for Chilaw. Srikuradas Charles Shirley Corea was a distinguished parliamentarian, MP for Chilaw and Speaker of the House of Representatives of Ceylon from 1967 to 1970. J. C. A. Corea was the first Sri Lankan Principal of Royal College, Colombo. Reverend Canon Ivan Corea was Rural Dean of Colombo and Chaplain to the Bishop of Colombo in the Church of Ceylon. His sons went on to play significant roles in the media and in the Diplomatic Corps – Vernon Corea was a pioneer broadcaster with Radio Ceylon (SLBC) – he was appointed the Ethnic Minorities Advisor to the BBC in the late 1970s. Ernest Corea, onetime Editor of the Daily News was appointed Sri Lanka's High Commissioner to Canada and Ambassador to the United States in the 1980s. Dr. C. V. S. Corea was President of the Homeopathic Association of Ceylon. This association was inaugurated in 1951 by Dr C. V. S Corea whose efforts paved the way for the Homeopathy Act 1970 and the appointment of The Homeopathic Medical Council in Sri Lanka. He was also a founder member of Ceylon Theatres in 1928. His son was the Sri Lankan Economist, Dr. Gamani Corea who was appointed Secretary General of the United Nations Conference on Trade and Development (UNCTAD) and Assistant Secretary General of the United Nations. Another son, Dr. Vijaya Corea was Director General of the Sri Lanka Broadcasting Corporation in Colombo. Norman Corea, brother of C. V. S. Corea was a celebrated Sri Lankan musician and composer. His music was played at the first ever Serendipity Festival in London, UK in 2003. It was a presentation of Sri Lankan painting, installation, sculpture, mixed media work, poetry, dance and music in association with the October Gallery of Bloomsbury, London. It was the first major exhibition of Sri Lankan art outside the shores of Sri Lanka, since the 43 group exhibited in London. Charles Alfred Ernest Corea (Ernie) was a leading lawyer in Sri Lanka. His son, Dr. Eugene Corea now heads the Edirimanne Corea Family Union in Colombo. Sri Sangabo Corea is a pioneering advertising guru, he 'discovered' Sri Lanka's 'King of Pop', Clarence Wijewardena and Sri Lankan star, Annesley Malewana. Henri Corea was a Senior Superintendent of Police in Sri Lanka, his son Professor James Randunna Corea worked at the King Fahd Teaching Hospital in Dammam, where he trained orthopaedic surgeons. Another son, Deva Corea, was also a Senior Superintendent of the Sri Lanka Police. The younger generation of the Corea Family are also playing their part in society across the world.

Мохандас Ганди Чилаудағы Кореа отбасына барады

Мохандас К. Ганди (Үндістанның әкесі) 1927 жылы Цейлонға сапар шекті және Чилауда Кореа отбасымен бірге болды. Мохандас Ганди Цейлонға жасаған жалғыз сапарында "Сигирия" аталған Кореаларға тиесілі үйде тұрды. Шри-Ланканың "Sunday Observer" газетінде жарияланған мақалада былай делінген: "Махатма Ганди Цейлонға келгенде, Виктор Кореяның қарындасы мен күйеуінің үйінде, "Сигирияда" Кореалар ұйымдастырған банкетке қатысу үшін Чилауға келді. Онда Махатма Ганди Виктор Кореяға "Сварадж үшін күресушілер" деген тақырыптағы түрлі түсті плакат сыйлады. Плакатта Үндістанның барлық ұлттық қаһармандарының овал пішіндес кескіндері бейнеленген. Виктор Кореяның суреті де Үндістанның саяси қайраткерлерінің арасында осы плакатқа енгені, оның өзіндік үлкен құрметі болды. Бұл, Виктор Корея бастаған, Үндістанда жүргізілген науқанға ұқсас, азаттық күресіне жасалған жарқын құрмет еді."