Кіріспе

Милан Кундераның кітабы

«Күлкі мен ұмыту кітабы» – Милан Кундераның 1979 жылы Францияда жарық көрген романы. Ол бірнеше ортақ тақырыптармен байланысқан жеті жеке әңгімеден тұрады. Кітап тарих, саясат және жалпы өмірде ұмытудың мәнін зерттейді. Бұл әңгімелерде сонымен қатар сиқырлы реализм жанрына тән элементтер де кездеседі.

Жариялану тарихы

Бастапқы атауы Kniha smíchu a zapomnění. Ол 1978 жылы аяқталып, 1979 жылы Францияда «Күлкі мен ұмытылу кітабы» деген атпен жарық көрді. Ағылшын тіліне аудармасы алғаш рет 1980 жылы Америка Құрама Штаттарында Альфред А. Кнопф баспасынан шықты, ал аударма авторы Майкл Генри Хейм. Кітаптың бірнеше бөлімдері «The New Yorker» журналында жарияланды. Кітап 1981 жылғы сәуір айында «68 Publishers Toronto» баспасында чех тілінде жарық көрді.

Бірінші бөлік: Жоғалған хаттар

Бірінші бөлім 1971 жылы орын алады және Мирек Здена жайлы естеліктерін зерттейтін оқиғасы болып табылады. Ол осы жағымсыз әйелді сүйгенін білгені үшін өкініш сезінеді, және ол оған жіберген махаббат хаттарын жою арқылы бұл қателікті түзетуге тырысады. Ол оның үйіне және кері жолға бара жатқанда, екі адам оның артынан із суырып жүреді. Мирек үйінде тұтқындалып, алты жылға, ұлы екі жылға, ал онға жуық досы бір жылдан алты жылға дейін сотталады. Кундера сондай-ақ 1948 жылдың 21 ақпанындағы суретті сипаттайды, онда Владимир Клементис Клемент Готвальдтың қасында тұр. 1950 жылы Владимир Клементиске айып тағылғанда, мемлекеттік пропаганда оны (фотограф Карел Хаекпен бірге) суреттен алып тастады. Чехословакия тарихынан алынған осы қысқа мысал оның кітабындағы ұмытылу мотивін көрсетеді.

Екінші бөлім: Ана

Маркета қайын анасын өзі мен Карелдің үйіне шақырады, өйткені оның анасы шағымданғаннан басқа ештеңе істемеді. Бір аптаға дейін қалуға шақырады, бірақ жексенбіде бір жерде болу керек деп, сенбіде кету керек деп талап етеді, бірақ анасы дүйсенбіге дейін қалуға мәжбүрлейді. Жексенбі күні таңертең Ева - Карел мен Маркетаның досы келіп, анасына Маркетаның туысы ретінде таныстырылады. Оқырманға Еваның Карелмен танысып, онымен махаббат құрғаны, Карел Ева мен Маркетаны кездестіруді ұйымдастырғаны туралы айтылады. Маркетаның ұсынысы бойынша, үш адам бірнеше жыл бойы жыныстық қатынаста болды. Анасы үштікті амалда ұстап қалады, бірақ оның орнына Ева Карелдің балалық шағындағы досын еске түсіреді. Осылайша Карел Еваға одан да жақындай түседі, ал анасы кеткеннен кейін олар жаңа күшпен жалғасады.

Үшінші бөлім: Періштелер

Бұл бөлім 1968 жылы кеңес әскері Чехословакияны басып алғаннан кейінгі оқиғаларға, әсіресе Кундераның әріптесі есімімен жұлдыз жорамалын жазуға жасаған тытыруларына қатысты. Оның басшысы – өмірінің жартысын марксизм-ленинизмді оқып өткен адам – жеке жұлдыз жорамалы сұрайды, Кундера оны он бетке дейін кеңейтіп, адамға өмірін өзгертуге мүмкіндік беретін үлгі ұсынады. Соңында Кундераның әріптесі, R. кодімен белгіленген, Кундераның құпия жазуына байланысты сұраққа тартылады, бұл көңіл-күйді ойын-қуаныштан алаңдаушылыққа өзгертеді. Кундера сондай-ақ "шеңбер билеу" туралы сипаттайды, онда қуаныш пен күлкі адамдардың қадамдарын күліп тұрған періштелермен бірге аспанға көтерілетін деңгейге дейін жеткізеді.

Төртінші бөлім: Жоғалған хаттар

Тамина - кафеде жұмыс істейтін әйел, Прагаға баратын клиенті Биби арқылы өзінің махаббат хаттары мен күнделіктерін қайтарып алғысы келеді. Сонымен қатар, Таминаны аңсаған тағы бір клиент, Хьюго, егер Биби Прагаға бара алмаса, оған көмектесуді ұсынады. Бір күні Хьюго Таминаны кешкі асқа шақырады, олар бірге зоопарққа барады. Бір топ түйеқұйрықтар Хьюго мен Таминаны бір нәрсе туралы ескерткендей, үнсіз ауыздарын күшті қозғалтады, бұл Таминаға Прагадағы хаттар мен күнделіктер туралы жаман сезім береді. Таминаның айтуынша, бұл заттар қарындасы әкесінің үйінде болғандықтан, ол әкесінен алып беруін сұрады. Көп өтінгеннен кейін әкесі Таминаның бауырын жіберуге келісті. Тамина жеке хаттары мен күнделіктерін басқалар оқиды деп қорқады. Биби күйеуінен шаршап, онымен кез-келген жерге барудан бас тартқанда, жағдай нашарлайды, яғни Прагаға сапары тоқтатылады. Хьюго көмектесуді ұсынып, Таминаны тағы да үйіне шақырады. Хьюго оның жүрегін иемденуге тырысады. Тамина кейін Хьюгомен жыныстық қатынасқа түседі, бірақ ол өзінің қайтыс болған күйеуін ойдан ала алмайды. Хьюго оның алаңдаушылығын сезінеді, бірақ ол ойынды аяқтайды. Хьюго Таминамен тағы да сөйлесіп, оған ұнайтын нәрселерді айтуға тырысады. Алайда Таминаны оның баяндамасы емес, тек Угоның Прагаға сапары қызықтырады. Уго мұны біртіндеп түсінеді, сөйлеу қабілеті әлсіреп, ашулана бастайды. Тамина оның сөзінен жиіркеніп, ақырында туалетке құсып кетеді. Хьюго оның өзіне мүлдем қызығушылығы жоқ екенін біледі және оған көмектесуден бас тартады. Соңында хаттар мен күнделіктер Прагада қалады.

Бесінші бөлік: Литост

Бұл фильмде Кристана философия мен поэзияны оқып жүрген студентке ғашық болады. Содан кейін ол чех тіліндегі "литост" сөзін түсіндіреді, автордың айтуынша, оны басқа тілге дәл аударуға болмайды. Литост, Кундераның айтуынша, "өзінің қайғы-қасіретін кенеттен көргенде пайда болатын азап күйі". Литост әрқашанда Кристина жақсы көретін студентте бар сияқты, және бұл сезім оның бұрынғы қызбен ажырасуының бір себебі болып табылады. Оның профессоры, аты Вольтер, студентті елдің ұлы ақындары жиналатын кешке шақырады. Алайда сол түні оқушы Кристинамен кездесуге барады, бірақ ол баруға келіспейді. Содан соң ол кездесу өтетін күні Кристинамен кездеседі. Ол оның қала ортасында әдепсіз, қарапайым және қарапайым екенін көріп, таңғалады және кездесуге баруды шешеді. Ол бұл туралы оған айтады, ол оған қызығады және студенттің мүмкіндікті жіберіп алмау үшін сонда баруын қалайды. Ол келісіп, кездесуге барады. Ол ұлы ақындармен кездесіп, олардың бір-біріне қарсы айтысып, қорлағанын тыңдайды. Осы арқылы ол көп нәрсені үйреніп алады. Ол автордың аты Гёте деп аталатын ақындардың бірінен өзінің бір кітабына жазу жазуын сұрайды, содан кейін кітапты Кристинаға сыйлық ретінде береді. Ол үйіне оралғанда, Кристинаның өзінен бұрын келіп, оны күтіп тұрғанын көреді. Ол жазуға қатты таңғалады. Олар жыныстық қатынасқа түспей, бір-бірін қатты жақсы көреді. Студент бірнеше рет Кристинаның екі аяғын ажыратуға тырысады, бірақ Кристина бұл оның өмірін қауіпке ұшырататын жүкті болудан қорқады. Сондықтан ол осылай істесе өледі деп айта береді. Студент қыздың ұзақ уақыт бір-бірінен алыстаса, оның зор махаббатынан өлетінін қате түсіндіреді. Ол қатты қобалжыды. Көп ұзамай ол ұйықтап кетеді де, ертеңіне оянып, жамылғысының ішінде Кристинадан хат табады. Ол түнде ойланып, қыздың сөзін дұрыс түсінбегенін түсінеді. Литосты сезінгенмен, Кристананың кеткеніне кек ала алмайды. Бір ақын оған жақындап, оны даңққа бөлейді, оқушының үмітсіздігін жеңілдетеді.

Алтыншы бөлім: Періштелер

Таминаға оралып келгенде, автор оның қиындықтарын әкесінің қазасымен салыстырады. Ол көптеген балалармен бірге құпия қайықпен аралға саяхат жасайды, онда олар қалып қояды. Балалар оны қысымға алады, бірақ ол бұған көңіл бөлмейді, алайда соңында қашып кетуге тырысып, суға батып кетеді.

Жетіінші бөлім: Шекара

Оргиялық көріністі бейнелей отырып, автор Клевис отбасының прогрессивті көзқарастарын сынап бағалайды.