Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бад-Ишль (аустриялық неміс тілінде) – Австриядағы шипажайлы қала. Ол Жоғарғы Австрияның оңтүстік бөлігінде, Зальцкаммергут аймағының орталығында, Траун өзенінің жағасында орналасқан. Қала Ахорн, Бад-Ишль, Хайден, Джайнзен, Кальтенбах, Лауфен, Линдау, Пфандл, Пернек, Рейтерндорф және Реттенбах қатарындағы елді мекендерден тұрады. Ол Вольфганг көлінен бастау алатын Ишль өзені арқылы Стробль ауылымен және бұл өзен құятын Траунзее көлімен байланысты. Бұл жерде Австро-Венгрия монархтары, император Франц Иосиф I және императрица Елизаветаның жазғы резиденциясы – Кайзервилла орналасқан. 2024 жылы Бад-Ишль Еуропаның мәдениет астаналарының бірі болады – Грацтан (2003) және Линцтен (2009) кейін Австриядағы үшінші қала.
Bad Ischl (Austrian German ) is a spa town in Austria. It lies in the southern part of Upper Austria, at the river Traun in the centre of the Salzkammergut region. The town consists of the Katastralgemeinden Ahorn, Bad Ischl, Haiden, Jainzen, Kaltenbach, Lauffen, Lindau, Pfandl, Perneck, Reiterndorf and Rettenbach. It is connected to the village of Strobl by the river Ischl, which drains from the Wolfgangsee, and to the Traunsee, into which the stream empties. It is home to the Kaiservilla, summer residence of Austro Hungarian monarchs Emperor Franz Joseph I and Empress Elisabeth. In 2024, Bad Ischl will be one of the European Capitals of Culture – the third city in Austria after Graz (2003) and Linz (2009).
Тарих
Адамдар Бад-Ишль аймағында тарихи Халштат мәдениетінің кезінен бері өмір сүрген; елді мекенге қатысты жазбаша дәлелдер 1262 жылғы құжатта кездеседі, онда ол Изелен деп аталған. 1419 жылы Австрияның эрцгерцогы Альберт V Уайльденштейн сарайында Тұз кеңсесінің (Salzamt) жергілікті орнын құрды, ал 1466 жылы император Фридрих III Ишльге базар қаласының құқықтарын берді. 1563 жылы алғашқы тұз кені ашылды, ал 1571 жылы тұзды булату ошағы (Saline) салынды. XIX ғасырдың басында тұздық су Еуропа континентінде медициналық мақсатта танымал болған кезде, Ишль тез арада сәнді емдеу курортына айналды – оның атақты қонақтарының арасында князь Клеменс Венцель фон Меттерних (1773–1859), Австрияның эрцгерцогы Рудольф (1788–1831) және Австрияның эрцгерцогы Франц Карл (1802–1878) болды. 1828 жылы ашылған Post қонақ үйі бүкіл Сальцкаммергут аймағындағы алғашқы қонақ үй болды. 1849 жылы Франц Карлдың ұлы, Австрия императоры Франц Иосиф I бұл қаланы жазғы резиденциясы ретінде таңдады. 1853 жылдың 19 тамызында Франц Иосиф пен Баварияның (Сиси) Елизаветасының никелесу рәсімі Seeauerhaus-та, Esplanade көшесі, 10 нөмірде өтті, ол 1989 жылдан бері Бад-Ишль қалалық мұражайына айналды. 1854 жылы императордың анасы, архигерцогиня София, оған үйлену тойына сыйлық ретінде Кайзервилланы (Император вилласы) сыйлады. Вилла императорлық отбасының жазғы резиденциясына айналды; Франц Иосиф оны «Жердегі жұмақ» деп сипаттады. Император өзінің сүйіктісі Катарина Шратқа жасырын жолмен жетуге болатын жақын жердегі сарайды сыйлады. 1914 жылдың 28 шілдесінде Кайзервиллада Франц Иосиф Австрия-Мажарстанның Сербия Корольдығына қарсы соғыс жариялау туралы жарлыққа қол қойды, бұл Бірінші дүниежүзілік соғыстың басталуын білдірді. Ол келесі күні Бад-Ишльден кетіп, ешқашан оралмады. Габсбург-Лотарин отбасы вилланың иесі болып қала береді, бірақ қазір вилланың аумағы мен бір бөлігі көпшілікке ашық. 1945 жылы нацистік Германияның Екінші дүниежүзілік соғыста жеңіліске ұшырағаннан кейін Бад-Ишль Холокосттан аман қалғандар мен Шығыс Еуропадағы нацистік концлагерьлерден босатылғандар үшін босқындар лагеріне айналды. Лагерьдегі адамдардың көп бөлігі Польшадан және басқа да көрші елдерден келген еврейлер болды. Олар тұруға орын, тамақ, медициналық көмек және басқа да тұрақты жағдайларды жасауға мүмкіндік болғанша әкімшілік көмек алды. Көптеген адамдар Америка Құрама Штаттарына, Израильге немесе Канадаға кетті. Бад-Ишльдегі босқындар лагері 1945 жылдан 1952 жылға дейін жұмыс істеді.
Humans have lived in the Bad Ischl area since the time of the pre historic Hallstatt culture; documentary evidence of the settlement dates from a 1262 deed, it which it appears as Iselen. In 1419 Archduke Albert V of Austria established the local seat of the Salt Chamber (Salzamt) at Wildenstein Castle, and Ischl was granted the privileges of a market town in 1466 by Emperor Frederick III. A first salt mine was opened in 1563, a salt evaporation pond ( Saline) followed in 1571. When in the early part of the 19th century brine became medically popular in Continental Europe, Ischl soon turned into a fashionable spa resort – notable guests included Prince Klemens Wenzel von Metternich (1773–1859), Archduke Rudolf of Austria (1788–1831) and Archduke Franz Karl of Austria (1802–1878). The Hotel Post, opened in 1828, was the first one in the whole Salzkammergut area. In 1849 Franz Karl's son, Emperor Franz Joseph I of Austria chose the town for his summer residence. On 19 August 1853 the engagement between Franz Joseph and Elisabeth of Bavaria (Sisi) took place at the Seeauerhaus, Esplanade No. 10, which since 1989 has been the location of the Museum der Stadt Bad Ischl. In 1854, the Emperor's mother, Archduchess Sophie, gave him the Kaiservilla (Imperial Villa) as a wedding present. The villa became the imperial family's summer residence; Franz Joseph described it as "Heaven on Earth". The Emperor granted to his mistress Katharina Schratt a nearby mansion, easily reached via a hidden footpath. In the Kaiservilla on 28 July 1914 Franz Joseph signed Austria Hungary's declaration of war against the Kingdom of Serbia, signalling the start of hostilities in World War I. He left Bad Ischl on the following day and never returned. The Habsburg Lorraine family still own the villa, although the grounds and parts of the residence are now open to the public. In the aftermath of the 1945 defeat of Nazi Germany in World War II, Bad Ischl became the location of a displaced persons (DP) camp for survivors of the Holocaust and of Nazi concentration camps in Eastern Europe. The resident displaced persons were primarily Jews from Poland and other neighboring countries. They received lodging, food, medical care and administrative assistance until able to make other, more permanent arrangements. Many left for the United States, Israel or Canada. The Bad Ischl DP camp remained active from 1945 until 1952.
Халық саны
2019 жылы қала тұрғындарының шамамен 15 пайызы шетелде туған.
Approximately 15% of the city's population was foreign born in 2019.
Көрікті жерлер
Кейзервилладан басқа, қалада бірнеше денсаулық сақтау орталықтары мен туристік тартымдылықтар бар, мысалы, 1875 жылы ашылған тарихи Конгрессхаус, 1932 жылы Клеменс Холцмейстер салған жаңа Курхаус, сондай-ақ Франц Лехардың бұрынғы резиденциясы болған Лехар вилласы, ол 1912 жылы сатып алып, қазір мұражай ретінде қызмет етеді. Әулие Николай шіркеуі алғаш рет 1344 жылғы құжатта тіркелген. Бад-Ишль 1832 жылы құрылған, бұрынғы к.у.к. сарайына тауар жеткізуші болған «Кондиторей Заунер» кондитерлік дүкенімен және 1827 жылы салынған шағын Лехар театрымен де танымал. Гондола көтерілісі қаладан 1415 метрлік (4643 фут) Катрин альпі жайылына дейін созылады, онда Сальцкаммергут тауларының панорамалық көрінісін тамашалауға болады. 1715 жылы өртенген Уайльдштейн қамалының қираған қалдықтары жақын жерде орналасқан. Бад-Ишль зираты Жоғарғы Австрия штатының қорғалатын тарихи ескерткіштер тізіміне енгізілген. Онда композиторлар Франц Лехар, Руди Гфаллер және Оскар Штраус сияқты тұлғалар жерленген.
Besides the Kaiservilla, the city offers several health spas and tourist attractions, like the historic Kongresshaus opened in 1875, the new Kurhaus built by Clemens Holzmeister in 1932, as well as the Lehár Villa, the former residence of Franz Lehár, that he acquired in 1912 and today serves as a museum. The Saint Nicholas parish church was first mentioned in a 1344 deed. Bad Ischl is also known for the Konditorei Zauner pastry shop, former k. u. k. purveyor established in 1832, and the small Lehártheater built in 1827. A gondola lift runs from the town up to the Katrin alpine pasture at 1415 m (4643 ft), which offers a panoramic view of the Salzkammergut mountains. The ruins of Wildenstein Castle, which burnt down in 1715, are nearby. The Bad Ischl Cemetery is listed by the State of Upper Austria as a protected historical site. Amongst those buried there are the composers Franz Lehár, Rudi Gfaller, and Oscar Straus.