Кіріспе

Нарака – үнді діндеріндегі тозақ әлемі. Кейбір индуизм, джайнизм және буддизм мектептері бойынша Нарака – азаптауға толы орын. Индонезия және Малайзия тілдеріндегі Нерака сөзі (Нараканың өзгеруі) исламдағы тозақ туралы ұғымды сипаттау үшін де қолданылады. Сондай-ақ, осы әлемде мекендейтін "тозақтық жандар" жиі Нарака деп аталады. Бұл жандар санскрит тілінде Наракиялар (नराकीय), Наракарнавалар (नरकर्नव) және Наракавасилер (नरकवासी) деп аталады.

Индуизм

Нарака – Ведалардағы әлем, күнәларын өтеу үшін жандар жіберілетін орын. Ол негізінен Дхармашастраларда, Итихасаларда және Пураналарда кездеседі, сонымен қатар Ведалық сахиталарда, Араньякаларда және Упанишадтарда сипатталған. Кейбір Упанишадтарда тозақтың орнына «қараңғылық» туралы айтылады. Упанишадтар мен Бхагавад-гитаның тұжырымдамасында тозақ бірнеше рет еске алынады. Ади Шанкара да Веданта сутрасына түсіндірме жазғанда осы туралы мәлімдейді. Мадхва философының көзқарасын қоспағанда, индуизмде мәңгілік жаза орны ретінде қарастырылмайды. Бхагавата Пурана, Гаруда Пурана және Вишну Пурана сияқты Пураналарда көптеген тозақтар туралы толыққанды сипаттамалар бар. Олар Гарбходака мұхитының үстінде орналасқан. Вишну Пуранада әр түрлі Наракалардың аттары келтірілген: text=Әр түрлі Наракалардың аттары: Раурава, Шукара, Рода, Тала, Вишасана, Махаджвала, Таптакумба, Лавана, Вимохана, Рудиранда, Вайтарани, Кримиша, Кримибходжана, Асипатравана, Кришна, Лалабхакса, Даруна, Пуяваха, Папа, Вахниджвала, Адхоширас, Санданса, Каласутра, Тамас, Авичи, Свабходжана, Апратиштха және тағы бір Авичи. Бұл және басқа да көптеген қорқынышты тозақтар – Яма патшалығының қорқынышты аймақтары, азаптау құралдарымен және отпен толы; тірі кезінде күнәлі істерге берілгендердің бәрі оларға тасталған. Мысалы, брахманды өлтірген, алтын ұрлаған немесе шарап ішкен адам Шукара деп аталатын тозаққа түседі, яғни шошқа тозағы. Кейбір Веданта мектептерінің пікірінше, Нитья самсариндер (мәңгілік қайта туушылар) күнәларын өтеу үшін Наракаға түсуі мүмкін. Жаза мерзімі аяқталғаннан кейін, олар адам немесе жануар түрінде жер бетіне қайта туады. Сондықтан Нарака – мәңгілік жаза орны емес. Яма Лока – Яманың мекені. Яма Дхармараджа, яки дхарманның патшасы деп те аталады; Яма Лока күнәкарлар үшін уақытша тазару орнына (папи) теңеуге болады. Хинду жазбаларында Яманың құдайлық көмекшісі Читрагупта әлемдегі әрбір тірі жанның іс-әрекеттерін тіркеп сақтайды және оның істерінің толық аудитіне сүйене отырып, қайтыс болған жандарды Сваргаға (Жұмаққа) немесе әр түрлі Наракаларға жібереді. Жазбаларда, тіпті көптеген жақсылықтар жасаған адамдар да жасаған кішігірім күнәлерінен құтылу үшін Яма Локаға келуі мүмкін, және жазасын өтегеннен кейін жер бетіне немесе жұмаққа қайта тууы мүмкін. Өлім кезінде күнәлі жандар Яманың қызметшілері – Ямадутталардың (олар тек ерекше жағдайларда ғана келеді) қолына түсуге осал. "Бхагавата Пурана" бойынша, Яма өз қызметшілеріне Вайшнавтарды жалғыз қалдыруға бұйрық береді. Шри Вайшнавтарды Вишнудутталар Вайкунтаға, ал Гаудия Вайшнавтарды Голокаға алып кетеді.

Буддизм

Буддизмде Нарака – ең ауыр құлқына ұшыраған әлемдерді білдіреді. Буддалық мәтіндер Наракада сан алуан азаптаулар мен қиыншылықтар толы әлемдердің сипаттамасын келтіреді; мысалы, Пали канонынан Девадута суттасы. Осы сипаттамалар мәтінден мәтінге өзгеше келеді және әрқашан бір-бірімен үндемейді. Бұл термин көбінесе "тозақ" деп аударылғанымен, Ибраһимдік діндердегі тозақтан өзгеше, Нарака мәңгілік емес, бірақ мерзімі көрсетілген жағдайда, ол өте ұзаққа созылуы мүмкін. Осы тұрғыдан алғанда, ол тазарту орнына ұқсас, бірақ Ибраһимдік тозақ пен тазарту орнынан айырмашылығы, бұл әлемге кіру мен шығуды анықтау үшін ешқандай Құдайдың қатысуы міндетті емес. Керісінше, барлық басқа буддалық космология әлемдері сияқты, бұл жерге де табиғи заң – карма заңы әкеледі, және олар оларды сол жерге жеткізген жаман карма толыққанша таусылғанға дейін қалады.