Ксенофонның «Симпозиум» диалогы: Әңгімелер мен пікір-таластар жинағы

Кіріспе

Сократ диалогы, б.з.д. 363 ж. шамасында жазылған

"Симпозиум" – Ксенофонт жазған Сократ диалогы. Онда Сократ және оның бірнеше серіктері Каллиас ұйымдастырған симпозиумға (грек аристократтары талқылап, ойын-сауық көре алатын жеңіл қонақ асы) қатысады, ол жас адам Автоликос үшін өткізіледі. Ксенофонт симпозиумда болғанын айтады, бірақ ол тым жас болғандықтан бұл күмәнді. "Симпозиумның" драмалық мерзімі б.з.д. 422 жыл.

Кешкі аста Сиракузалық және оның үш өнерпазы ойын-сауық көрсетеді. Олардың шеберлігі қонақтарды таңдандырады және диалог бойында әңгіме тақырыбына айналады. Әңгімелердің көп бөлігі әрбір қонақтың немен мақтанғанына арналған. Олардың барлық жауаптары ойыншыл немесе парадоксалды: Сократ, мысалы, үйлендіру өнерін білуімен мақтанады. Шығарманың басты тақырыптары: сұлулық және құштарлық, даналық, ізгілік және Филипп шуақ пен кешкі қонақтардың әзіл-қалжың әңгімелері арқылы туындайтын күлкі. Ксенофонт жоғарыда аталған тақырыптарды симпозиумға лайықты түрде талқылау үшін ойыншылдықты (paidia παιδία) және қанағаттылықты (spoude σπουδή) ақылды, зерделі және логикалық түрде қолданады.

Драматис Персонаи

Ксенофонт осы диалогта өз кейіпкерлерін саналы түрде және мұқият таңдайды. Симпозиумға (б.з.д. 422) қатысқандардың барлығы – изгілік пен сұлулыққа толы адамдар (kaloikagathoi) және олардың мәртебесімен біріктірілген. Бірақ кейіннен олардың келіспеушіліктері қақтығысқа әкеледі. Симпозиумның замандас оқырмандары әр кейіпкердің тарихын білген және диалогтың ирониялық мәнін сезінген болар еді. Сократ: Осы туындының басты кейіпкері. Сократ симпозиумдағы әңгімені басқарады және бағыттайды. Ол үйлесімділік жасау шеберлігін бағалайды, себебі жақсы үйлесімділік жасаушы адамдарға лайықты некелер мен достық қарым-қатынастарды ұйымдастыруға көмектеседі. Каллиас: Өзінің «білімі» үшін софистерге көп ақша төлеген, ерекше бай афинялық. Ол Автоликосқа ғашық болғандықтан, оны симпозиумға шақырады. Ол басқаларды жақсырақ етуге қабілетті екенімен мақтанады. Ол оларды ақшамен қолдау арқылы жасайды, бірақ диалогта бұл оларды тек Каллиасқа емес, баршаға әділ ететіні анықталады. Антистен: Сократ туралы жазған белгілі жазушы, ғалымдар Ксенофонт оның еңбектеріне ішінара сүйенгенін айтады. Ол – симпозиумға қатысқан Сократтың серіктерінің бірі. Ол өзінің байлығын бағалайды, себебі оның азы болса да, қажеттіліктерін қанағаттандыруға жеткілікті және ол Сократпен уақыт өткізуге мүмкіндік беретін бос уақытты сыйлайды. Автоликос: Панкратионда жеңіс одісқан жас күшті, оны Каллиас әкесі Ликонмен бірге симпозиумға арнайы қонақ ретінде шақырады. Ол әкесімен мақтанады. Ликон: Автоликостың әкесі. Зерттеушілер осы Ликонды б.з.д. 399 жылы Сократтың ісінде оның айыптаушыларының бірі деп санайды. Оған сұрақ қойғанда, ол ұлымен мақтанатынын айтады және ол әлемдегі ең бай адам екені дәлелденді, өйткені ол Автоликосты барлық патшалық байлыққа да алмастырмайды (3.13). Критобулос: Оны әкесі қорғаныш үшін Сократқа жіберген (4.24). Критобулос өзінің сұлулығын бағалайды, себебі ол адамдарды әділдікке ғана емес, барлық жақсылыққа шақырады. Шармид: Ол өзінің кедейлігін бағалайды, себебі ол мүлкін жоғалту туралы уайымдамайды және мемлекеттің есебінен өмір сүреді. Шармид – Автоликос пен Никераттың өліміне жауапты болған отыз адамның бірі. Никерат: Афинадағы ең танымал генералдың ұлы. Кейін ол отыз адамның қолынан қаза табады. Никерат Гомердің «Илиада» және «Одиссея» эпостарын жатқа айта білуімен мақтанады, бірақ оның бұл шеберлігі бағалануға лайық екенін дәлелдей алмайды. Сондай-ақ ол өте ашкөз адам ретінде суреттеледі (4.45). Гермоген: Сократтың серіктерінің бірі, ол өте діндар және құдайлардың қанағаттануын бағалайды. Сиракузалықтар мен орындаушылар: Каллиас қонақтарды көңіл көтеру үшін симпозиумында өнер көрсету үшін жалдаған топ. Сократ Сиракузалықтың құлдарын оқыту шеберлігіне қатты риза болады, ал орындаушылар диалог бойында әңгімелесуге арналған тақырыптар болып табылады. Филипп шуақ: Симпозиум кезінде шақырусыз келіп, барлығын Автоликостың сұлулығына қызығушылықтан аластатады. Ол қонақтарды күлдіруге екі рет тырысады, бірақ ол өзінің сәтсіздігіне жылаған кезде ғана Критобулос күле бастайды. Филипп Сократтан өзгеше, ол оңайлықпен қонақтарды күлдіре алады.

Xenophon consciously and carefully chooses his characters in this dialogue. Those who attend the symposium (422 B. C.) are all gentlemen (kaloikagathoi) and are united by their status. Later, however, their disagreements will lead them to conflict. The contemporary readers of the Symposium would have been familiar with each character's history, and would have recognized the ironic circumstances of the dialogue. Socrates: The main character in the work. Socrates drives and controls the conversation at the symposium. He values the craft of match making because a good match maker can arrange suitable marriages and friendship between cities. Kallias: An exceptionally rich Athenian who has paid much money to sophists for his “wisdom.” He is the host of the Symposium for Autolykos whom he lusts after. He is proud of his ability to make other men better. He does this by giving them money, although in the dialogue it is revealed that this makes them just toward everyone but Kallias. Antisthenes: A prominent Socratic writer on whose works scholars believe Xenophon relies in part. He is one of Socrates’ companions who attends the symposium. He values his wealth because, although he has only a little, it is enough to satisfy his needs and it affords him leisure which allows him to spend time with Socrates. Autolykos: The young winner of the pankration whom Kallias invites, along with his father Lykon, to the symposium as his guests of honor. He is most proud of his father. Lykon: The father of Autolykos. Commentators identify this Lycon as one of Socrates' prosecutors at his trial in 399 B. C. When asked, he says he is most proud of his son, and is demonstrated to be the wealthiest man in the world because he would not give up Autolykos for all the Great King's wealth (3.13). Kritoboulos: He was sent to Socrates by his father for protection (4.24). Kritoboulos values his beauty because it encourages men toward all forms of virtue, not just justice. Charmides: He values his poverty because he does not have to worry about losing his possessions and he lives at the expense of the state. Charmides was one of the Thirty who were responsible for the deaths of Autolykos and Nikeratos. Nikeratos: Son of the most prominent general in Athens. He is later killed by the Thirty. Nikeratos is proud of his ability to recite all of Homer's Iliad and Odyssey, though he is not able to prove that this skill should be valued. He is also portrayed as a very greedy man (4.45). Hermogenes: One of Socrates’ companions, he is an extremely pious man and values the gods' favor. Syracusan and performers: A group hired by Kallias to perform at his symposium for the entertainment of the guests. The skill of the Syracusan in training his slave performers is much admired by Socrates, and the performances serve as points of conversation throughout the dialogue. Philippos the Jester: Arrives uninvited during the symposium and distracts everyone from their fascination with the beauty of Autolykos. He tries twice to elicit laughter in the guests, and only when he weeps at his failure does Kritoboulos begin laughing. Philippos contrasts with Socrates, who is easily able to make the guests laugh.

1-тарау

Ксенофонт диалогты адамдардың іс-әрекеттерін ауыр уақытта ғана емес, ойын-сауық кезінде де атап өтуге болатынын айтып бастайды. Ол өзі қатысқан осындай ерекше жағдайдағы іс-әрекеттерді түсіндіруге ниеттенетінін білдіреді (Ксенофонттың симпозиумға қатысуы күмәнді, себебі ол сол кезде қатысуға тым жас болған). Осы кіріспеден кейін диалог басталады. Панафиналық ойындар өтіп жатыр, Каллиас пен Аутоликос, жастардың панкратионындағы соңғы жеңімпаз, жарыстан оралды. Никератос пен Лайкон да бірге. Олар Пирейдегі Каллиас үйіне бара жатқанда Сократты және оның серіктерін – Критобулосты, Гермогенді, Антистенді және Чармидті кездестіреді. Каллиас оларды Аутоликос пен оның әкесі Лайкон үшін ұйымдастырған симпозиумға шақырады. Каллиас өзінің көптеген даналық сөздерді айта алатынын бұрын жасырып, енді өзінің маңыздылығын көрсетуге уәде береді. Олар бастапқыда тартыншақтылық танытады, бірақ Каллиас ренжігендей көрінетіндіктен ұсынысты қабылдайды. Барлығы, бірі жаттығу жасаса, енді бірі моншаққа барады, кейін Каллиас үйінде жиналады. Олар отырғанда, Аутоликостың сұлулығына, оның тартымдылығы мен қарапайымдылығына барлығы тәнті болды. Әрбір адам баланың сұлулығына өзшеше риза болды. Кейбіреулері үнсіз қалды, ал енді біреулері әлдебір позда тұрды. Каллиас та көңіл көтеруге лайық болды, себебі оған Эрос, ақылды махаббат құдайы билік етіп тұрды. Егер шақырылмаған әзілкеш Филипп кенеттен келмегенде, олар тыныш отырып тамақтанған болар еді. Оның келуі әңгімеге бастау берді. Филипп екі рет көңіл көтеруге тырысады, бірақ сәтсіз аяқталады. Тек оның сәтсіздігіне жылағанда ғана Критобулос күледі. (1.16)

2-тарау

Олар тамақ ішіп болғаннан кейін, Каллиас шақырған Сиракузалық ойыншы, өзінің орындаушылар тобымен бірге келді, олардың ішінде флейтада шебер қыз, керемет билейтін қыз және цитрада ойнап, билейтін өте әдемі жігіт болды. Флейташы мен жігіт аспаптарын бірге орындады, бұл Сократқа ұнады. Ол Каллиасқа кешкі ас пен ойын-сауық үшін алғыс айтты. Содан кейін Каллиас қонақтарға хош иістермен ләззат алуды ұсынды, бірақ Сократ: «Ерлер гимнастика мен бірге жүрген адамдардың иісін сезінуі керек», – деп бас тартты. Бұл ерлік туралы пікірталасқа әкелді (2.6), Сократ оны даулы болғандықтан тоқтатуды ұсынды. Биші қыз флейташымен бірге өнер көрсете бастады (2.7). Бұл өте таңғажайып өнер болды, Сократ әйел табиғаты еркектен кем емес екенін, тек шешім қабылдау және дене күші жағынан ғана ерекшеленетінін айтты, сондықтан әрбір ер адам әйеліне нені білуін қаласа, соны үйретуі керек (2.9). Осы сәтте Антистен Сократтан неге әйелі Ксантипке білім бермегенін, оның орнына өте қиын адаммен бірге өмір сүретінін сұрады. Сократ оған жауап беріп, өте жақсы ат тегін үйренгісі келетін адам сияқты әрекет ететінін айтты, егер ол ең жабайы аттарды бағындыра алса, кез келген атты оңай басқара алады. Сократ адамдармен жұмыс істейді, сондықтан егер ол ең қиын адамдармен ары қарай жұмыс істей алса, ешкім оған қиындық туғызбауы керек (2.10). Содан кейін акробатикалық қыз қауіпті трюк жасады, көрермендер оның қауіпсіздігі үшін қорқып қалды. Осыдан кейін Сократ Антистенге: «Ерлік (андрейя) тіпті әйелдерге де үйретіледі» (2.12) деді. Антистен Сиракузалықтың барлық афиналықтарды, оның ішінде әйелдерді де, соғыста батыл ету үшін ақша алуға болатынын айтты. Филипп әзілдеп, тіпті қорқақ ерлерге де ерлік үйретілсе, қандай жағдай болар екенін ойлады (2.14). Бірақ ешкім осы әзілге күлмеді. Жігіт билеген кезде Сократ оның билегендегі сұлулығының тыныш отырғандағысынан гөрі қалай артық көрінетінін айтты. Ол одан би қимылдарын үйренуге дайын екенін мойындады, өйткені ол билегісі келді (2.16). Бәрі күлді, Сократтың оларды оңай күлдіре алатыны, ал Филипптің мұндай мүмкіндігі жоқ екені анық болды. Сократ Шармидтың жақында оны билеп тұрғанын көріп, ақымақ деп ойлағанын айтты. Бірақ Сократ не істеп жатқанын түсіндіргеннен кейін, Шармид үйге қайтып, жаттығу үшін көлеңкеде бокспен айналысты (2.19). Филип тағы бір сәтсіз әзіл айтты (2.20). Бірақ әзілші соңында бишілерді еліктеп, топты күлдірді (2.21). Шарап сұрады, Сократ оны мақтап, қуаныш сыйлайтынын айтты. Бірақ ол олар өсімдіктер сияқты аз-аздан, жиі ішуі керек екенін (2.25) ұсынды, осылайша олар сусынынан ләззат алады, бірақ мас болмайды (2.26).

After they finished eating, an entertainer from Syracuse, who had been invited by Kallias, came with his entourage of performers including a girl good at flute playing, a girl who danced spectacularly, and a very pretty boy who played the cithara and danced 2.1). The flute player and the boy play their instruments together in a performance which pleases Socrates. He praises Kallias for the dinner and the entertainment which he provided. Kallias then suggests that the party should enjoy some perfumes, but Socrates refused, saying that men ought to smell of gymnastic exercise and the men with whom they associate. This leads to a discussion of the teachability of virtue (2.6), which Socrates suggests they drop because it is controversial. The dancing girl is about to perform with the flutist (2.7). The performance is quite remarkable and causes Socrates to note that the female nature is not inferior to the male, except in judgment and physical strength, and so each man should teach his wife whatever he wants her to know(2.9). At this, Antisthenes asked Socrates why he had not educated his wife, Xanthippe, but lives with her, a most difficult companion. Socrates replies, saying that he acts much like one seeking to become an expert horseman who believes that if they can tame the most high spirited horses, they could easily manage any other. Socrates deals with humans, so if he can deal with the most difficult of them, no others should give him trouble (2.10). Next the acrobatic girl alone performed a dangerous act which caused the audience to fear for her. After this act Socrates addresses Antisthenes, saying that manliness (andreia) is teachable even to women (2.12). Antisthenes then remarked that the Syracusan could charge money to make all the Athenians, including their women, fearless in battle. Philippos the jester interrupts, amused by the possibility that even cowardly men be taught manliness (2.14). No one laughs at this joke. When the boy dances, Socrates remarks on how his beauty seems greater when dancing than when at rest. He admits his willingness to learn the poses from him because he wishes to dance(2.16). At this everyone laughs, and it is apparent that Socrates can easily make the party laugh while Philippos cannot. Socrates says that Charmides had caught him dancing recently and, upon seeing him, thought he had gone crazy. But when Socrates had explained what he was doing, Charmides himself went home and practiced shadow boxing for exercise (2.19). Philippos makes another ineffective joke (2.20). But the jester finally makes the group laugh by imitating the dancers (2.21). There is a call for wine, and Socrates approves, praising its gladdening effects. But he suggests that they should drink little and often, in the manner of plants (2.25) so that they may enjoy their drinks but not become intoxicated(2.26).

3-тарау

Бала цитарада ойнап, ән салады, бәрі оның өнерінен ләззат алады. Шармид музыканың, жас шарап сияқты, жастық сұлулығымен үйлескенде жағымды әсер ететінін айтады. Сократ орындаушылар көрермендерге қуаныш сыйлап отырғанын, сондықтан симпозиумға қатысушылар да бір-біріне ұнауға тырысуы керек екенін айтады. Барлығы оның не айтқысы келгенін сұрайды (3.2). Сократ Каллиас уәдесін орындап, өзінің даналығын (софия) көрсетсін дейді. Каллиас егер басқалар да өздері түсінген жақсы нәрсемен бөліссе, солай істейтінін мәлімдейді. Сократ бәрінің өзі түсінген ең құнды нәрсені ортаға салуы керек екенін айтады. Сонда Каллиас өзін ең көп мақтан тұтатынының адамдарды жақсарту екенін жеткізеді. Антистен одан адамдарға қандай да бір кәсіп немесе әдептілік үйретеді ме деп сұрайды. Каллиас екіншісін айтады, егер ол әділдік болса. Антистен бұл сөзсіз, себебі әдептілік пен әділетсіздік ешқашан қатар жүрмейді (3.4). Сосын Каллиас әркім өзінің қандай пайдалы нәрсесі бар екенін айтқаннан кейін, ол адамдарды әділ ететін өзінің шеберлігін түсіндіретін болады. Никерат өзінің «Илиада» мен «Одиссея» дастандарын жатқа айта білуімен мақтанады. Антистен тіпті рапсодтардың да осы қабілеті бар екенін, ал олар – ең ақылы аз адамдар, себебі олар дастандардың жасырын мағынасын (упоноя) түсінбейді деп атап өтеді. Бірақ Никерат сарапшылардан білім алу үшін көп ақша төлегендіктен, ол оларды түсінеді (3.6). Критобулос өзінің сұлулығымен мақтанады. Сократ оның сұлулығымен адамдарды жақсарта ала ма деп сұрайды, ал Критобулос егер олай жасай алмаса, оның құны жоқ екенін жауап береді (3.7). Антистен өзінің байлығымен мақтанады, бірақ Гермогеннің сұрағынан Антистеннің ақшасы мен жері аз екенін білеміз, ол бұл туралы әзілдейді (3.8). Оның жауабы парадоксалды көрінеді. Шармид болса, өзінің кедейлігімен мақтанады. Сократ бұл ойды мақтайды, себебі кедейлік қызғаныш тудырмайды, ол күзетілмегенде қауіпсіз, ал назардан тыс қалғанда өседі (3.9). Сосын Каллиас Сократтан немен мақтанатынын сұрайды. Оның жауабы, 2.16 және 2.19 бөлімдеріндегі пікірлері сияқты, әзілге толы (Хусс сілтемесі). Ол өзін үйлесімділік табушы ретінде мақтан етеді дейді. Барлығы оның мақтанышына күледі, ал Сократ әзілін жалғастырып, осы сауда арқылы көп ақша табуға болатынын айтады (3.10). Бұл қызықты әңгіме Лайконды Филипптің мақтанышы әзілге құрылған болуы керек деп айтуға итермелейді. Антистен сұрағанда, Ликон өзінің ұлы Аутоликоспен мақтанатынын мәлімдейді. Біреу баланың панкратиондағы жеңісімен мақтанғанын айтады, бірақ Аутоликос оны жоққа шығарып, әкесімен мақтанғанын жеткізеді (3.13). Сосын Каллиас Лайконға ол әлемдегі ең бай адам екенін айтады, Лайкон бұл фактіні мойындайды. Ақырында Гермоген өзінің достарының қадір-қасиеті мен күшіне риза екенін айтады, себебі олар оған қамқорлық жасай алады (3.14).

The boy plays the cithara and sings to the enjoyment of all. Charmides remarks that, like wine, music blended with the beauty of youth has a pleasing effect. Socrates points out that the performers give the onlookers pleasure and suggests that the symposiasts should make an effort to please each other as well. Everyone asks what he means (3.2). Socrates replies that he wants Kallias to fulfill his promise and demonstrate his wisdom (sophia). Kallias says he will do so if everyone else will share what good thing he understands. Socrates says that everyone should share whatever is the most valuable thing that he understands. Kallias then says that he prides himself most on being able to make men better. Antisthenes asks him whether he teaches men some craft, or gentlemanliness. Kallias says the latter, if it is justice. Antisthenes states that it certainly is, because gentlemanliness is never associated with injustice (3.4). Kallias then says that whenever each man has said what beneficial thing he has, he himself will explain through what craft he makes men just. Nikeratos says he prides himself in his ability to recite the whole Iliad and Odyssey from memory. Antisthenes points out that even rhapsodes have that skill, and they are the most unintelligent of people, for they do not understand the hidden meanings (uponoia) of the poems. But Nikeratos had paid a large sum of money to learn from experts, and so he does understand these (3.6). Kritoboulos prides himself most on his beauty. Socrates asks if he can improve men with his beauty, and Kritoboulos responds that he is not worth much if he cannot (3.7). Antisthenes is proud of his wealth although we learn from Hermogenes' question that Antisthenes actually has little money or land, which fact he jokes about (3.8). His answer seems paradoxical. Charmides, on the other hand, prides himself on his poverty. Socrates praises this notion, because poverty does not cause envy, it is safe without being guarded, and it grows when neglected (3.9). Next Kallias asks Socrates on what he prides himself. His answer, like his comments in sections2.16 2.19, is in jest (Huss reference). He says that he prides himself on match making. Everyone laughs at his boast, and Socrates continues his jest saying that he could make a lot of money through the trade (3.10). This funny exchange leads Lykon to say that Philippos' pride must lie in jesting. When asked by Antisthenes, Lykon says that he is most proud of his son, Autolykos. At this someone remarked that the boy was obviously proud of his victory in the pankration, but Autolykos denies this claiming instead to be most proud of his father (3.13). Kallias then addressed Lykon saying that he was the richest man in the world, a fact which Lykon admits. Finally Hermogenes says that he exalts most in the virtue and power of his friends because they can take care of him (3.14).

4-тарау

Сократ енді әркім өзі мақтан тұтатын нәрсе мақтануға лайық екенін дәлелдеуі керек дейді. Каллиас ақша беру арқылы адамдарды әділ ететінін айтады (4.1). Антистен бұл мәселе бойынша сұрақ қояды, ал Каллиас қажеттіліктеріне ақшасы бар адамдардың қылмыс жасауға көбірек бейім емес екенін айтады. Каллиас ешкімнің тіпті алғыс айту арқылы да өтемейтінін түсіндіреді. Антистен Каллиасқа көмегі тигендердің оған адал болмайтынына назар салады. Бірақ Каллиас Сократтың қолдауымен Антистенге қарсылық білдіреді, және талқылау осымен аяқталады (4.5). Никерат сөз кезегін алып, ол Гомерді үйрету арқылы кез келген адамды жақсарта алатынын айтады, өйткені ақын адамның барлық іс-әрекеттері туралы жазған. Оның пікірінше, пияз ішімдікке жақсы үйлеседі. Сократ пияз жеудің адамға шамадан тыс ішіп-жеуші репутациясын әкелуі мүмкін екенін айтады. Сондай-ақ, кейін сүйіскенге де пайдасы жоқ (4.9). Критобулос енді өзінің сұлулығымен мақтан тұту себебін түсіндіреді. Оның серіктері оның әдемі екеніне ант етеді, сондықтан ол оларға сенеді дейді. Егер ол әдемі болса, онда оның серіктері оны ерекше әдемі Клейниасқа сезінгендей сезінуі керек. Күштілер еңбек етеді, батылдар қаһармандыққа барады, даналар шешен сөйлейді, ал сұлулар ешқандай әрекетсіз мақсатына жетеді (4.13). Критобулос Каллиасқа: «Мен Каллиасқа қарағанда адамдарды әділ ете аламын, өйткені мен оларды барлық жақсылыққа шақыра аламын», – дейді. Сұлу адамдар басқаларды жомарт, қауіпте ерлікке және өздерінің құштарлықтарынан ұялуға шақырады (4.15). Сондай-ақ, генералдар да сұлу болуы керек, өйткені олардың сарбаздары соғысқа олардың артынан ынталырақ барады (4.16). Жасы ұлғайған сайын сұлулық та жоғалмайды. Әрбір жастағы адамның өзіне тән сұлулығы бар (4.17). Критобулос билеген жігіт немесе қыз Сократтан гөрі оны сүйгені жақсы деп мәлімдейді (4.18). Сократ әзілмен ашуланып жауап береді, ал Критобулос Сократты сатирмен салыстырады. Сократ оны сұлулық байқауына шақырады, онда орындаушылар төрешілер болады (4.20). Критобулос Клейниасты төреші етіп тағайындауды ұсынады, сонда Сократ оны әрдайым өзі туралы ойлауда айыптайды. Критобулостың әкесі оның ұлын Сократқа осы мәселеде не істей алатынын білу үшін жіберген (4.24). Бірақ Критобулос Клейниасты сүйді, ал сүйіспеншілік құштарлықты қоздыратын ең күшті себеп (4.25). Сондықтан Сократ парасаттылық пен байсалдылықты сақтағысы келетіндерге сұлулық гүлдеген адамдарды сүймеуді кеңес береді. Бірақ Шармид Сократты екі жүзділікпен айыптап, оның өзі Критобулосқа құштар екенін көргенін айтады. Сократ өзін қорлайтындай жауап береді және Критобулосқа жас жігіт сақал өсіргенше оған тиіспеуін ескертеді (4.28). Шармидтен неліктен кедейлігін бағалайтынын сұрайды. Ол бұрын бай болғанда, әрдайым мүлкін жоғалтудан қорқып, қаладан әрдайым ақша сұрап, саяхаттауға мүмкіндігі болмай, әрдайым қиындық көріп жүргенін түсіндіреді. Енді ол кедей болғандықтан қаланың есебінен өмір сүруге және қалаған нәрсесін істеуге құқылы (4.32). Каллиас одан кедей болып қалуды қалайтынын сұрайды, ол жоқ деп жауап береді. Антистеннен бай емес, бірақ байлығымен мақтанатынының (3.9) парадоксын түсіндіруді сұрайды. Ол байлық мүлікте емес, адамның жанында (псухе) (4.34) деп жауап береді. Ол бай адамдар өзінің кедейлігінен қорқуын, сондықтан байлығын арттырудың кез келген мүмкіндігін пайдаланатынын түсіндіреді. Сондай-ақ, бай адамдар кедейлерге қарағанда қорқынышты қылмыстар жасайды (4.36). Ол оларға аяқ көреді, өйткені олар көп жесе де қанағаттанбайды. Антистен өзінің негізгі қажеттіліктерін қанағаттандыруға жеткілікті және өзінің үлесіне толығымен қанағаттанады (4.37 4.39). Оның ең үлкен байлығы – егер мүлкі алынса, ол өзінің қаражатын қамтамасыз ету үшін кез келген жұмыста табыс таба алады (4.40). Шындығында, өзіне жеткендер басқалардың мүлкін қызғану болмайтындықтан, көбірек ақша табуды қалайтындарға қарағанда адал (4.42). Антистен өзінің байлығы мен жомарттығын Сократтың іліміне байланысты деп есептейді. Оның ең құнды мүлкі – оның барлық нәрсені көруге, естігенін түсінуге және күнін Сократпен бірге өткізуге мүмкіндік беретін бос уақыты (4.44). Каллиас Антистеннің байлығы мақтауға лайық екенін айтады, өйткені ешкім одан қарыз сұрамайды. Никерат сөзін кеседі және өзінің ақшаға құштарлығы туралы әзіл айтады, бұл барлығын күлдіреді (4.45). Енді Гермогенге өзінің достарымен және олардың оған деген құрметімен мақтан тұту себебін түсіндіру кезекке келеді (3.14). Ол өзінің айтқан достары – құдайлар екенін ашады. Сократ Гермогеннің құдайларды осылай достас қылу жолын сұрайды. Ол оларға дұға ететінін, олардың бергендерінің бір бөлігін қайтаратынын, құдайға қарсы сөздерден және жалғаннан сақталанатынын айтады. Содан кейін олар Филиппостың әзілге деген мақтанышы туралы сұрақ қояды. Ол егер біреу жақсы жағдайға түссе, олар Филиппосты олармен бірге болуын қалайтынын, ал жаман жағдайға түссе, олар одан қашып, оның өзі де күлкіге салуынан қорқатынын айтады (4.50). Никерат әзілшінің мақтанышы дұрыс екенін айтады, өйткені оған керісінше болады. Соңында Каллиас Сократтан оның үйлендіруші ретіндегі мақтанышын түсіндіруін сұрайды. Сократ олардың бірінші кезекте үйлендірушінің қызметін келісіп алуын талап етеді. Олар үйлендірушінің жұмысы – адамдарды қоғам үшін тартымды ету екенін анықтайды (4.60). Сократ Антистеннің жақсы үйлендіруші екенін айтады, өйткені ол Каллиасқа (4.62) және Сократқа бірнеше адамдарды таныстырған (4.63). Мұндай адам қалалар арасында да тиімді некелер мен достықтар ұйымдастыра алады деседі.

Socrates now pushes for each man to prove that the thing of which he is proud deserves being proud of. Kallias says that he makes men more just by giving them money (4.1). Antisthenes questions him on the matter, and Kallias says that men who have money for necessities are less inclined to crime. Kallias explains that no one repays him, not even with thanks. Antisthenes says it is remarkable that those whom Kallias benefits do not behave justly toward their benefactor. But Kallias counters Antisthenes with Socrates’ support, and the discussion ends (4.5). Nikeratos is next to speak. He says that he can better any man by teaching him Homer, since the poet wrote about nearly all human activities. He claims that onions complement drinking well. Socrates points out that eating onions may lead to a reputation for overindulgence. It is also not beneficial for those who intend to kiss someone afterward (4.9). Kritoboulos next explains why he is proud of his beauty. He says that his companions swear he is beautiful and so he believes it. If he is beautiful, then his companions must feel about him how he feels about Kleinias, a particularly beautiful man. While strong men must toil, brave men must adventure and wise men must speak eloquently, beautiful men attain their ends without doing anything (4.13). Kritoboulos addresses Kallias saying that he himself makes people more righteous than Kallias because he can encourage men toward every virtue. Handsome people make people more generous, more heroic in danger and more modest because they are ashamed of their desires (4.15). Likewise generals should be handsome men, he says, because their soldiers would follow them into battle more eagerly (4.16). And nor does beauty decay with age, he continues. People of every age have their own distinct beauty (4.17). Kritoboulos then claims that the dancing boy or girl would sooner kiss him than Socrates (4.18). Socrates replies indignantly in jest and Kritoboulos compares Socrates to a satyr. Socrates challenges him to a beauty contest in which the performers will act as judges (4.20). Kritoboulos proposes Kleinias act as judge, at which Socrates accuses him of always thinking of him. It is revealed that Kritoboulos' father had sent his son to Socrates to see what he could do about that fact (4.24). But Kritoboulos had kissed Kleinias and a kiss is the greatest incitement toward passion (4.25). Socrates therefore advises that those seeking to be prudent and moderate not kiss those in the bloom of their beauty. But Charmides jokingly calls Socrates a hypocrite, and that he had seen Socrates himself lusting after Kritoboulos. Socrates replies in feigned indignity and playfully warns Kritoboulos not to touch him until the young man grew a beard (4.28). Charmides is asked why he values his poverty. He explains that, while he had been rich, he was always fearful of losing his property, the city always asked him for money, he had no chance for travel and he was always suffering. Now that he was poor, he says, he has the privilege of doing as he pleases, and he lives at the expense of the city. When he had money he was ridiculed for associating with Socrates and now he is free to do so. Whereas before he was afraid of losing property, now he expects to gain something (4.32). Kallias asks if he wishes to remain poor, and he replies that he does not. Antisthenes is now asked to explain the paradox (3.9) that he is not wealthy, yet he prides himself on his wealth. He replies that wealth lies not in property, but in one's soul (psuche) (4.34). He explains that men who have much wealth fear themselves so poor that they jump at every opportunity to increase it. There are also wealthy people who commit crimes more terrible than those that poor people commit, he says (4.36). He pities such men as they are never satisfied, although they consume in abundance. Antisthenes has enough to satisfy his basic needs and is perfectly content with his lot(4.37 4.39). His greatest bit of wealth is that, even if his property was taken from him, he could earn enough at any job to meet his means (4.40). Indeed, those who are content with what they have are more honest than those who desire to make more money because they do not covet others' property (4.42). Antisthenes attributes his wealth and generosity to Socrates’ teachings. His most exquisite possession of all is leisure which allows him to see what is worth seeing, hear what is worth hearing, and to spend all day with Socrates (4.44). Kallias remarks that Antisthenes' wealth is praiseworthy because no one resents him for not giving them a loan. Nikeratos cuts in and makes a joke about his own fondness of money which makes everyone laugh (4.45). It now falls to Hermogenes to explain why he was proud (3.14) about his friends and their favor of him. He reveals that the friends to which he was referring are the gods themselves. Socrates inquires how Hermogenes keeps the gods so friendly toward him. He replies that he prays to them, returns some of what they give him, avoids profanity and lying. Next they question Philippos about his pride in jesting. He answers that when someone has good fortune, they desire that Philippos be in their company, and when they suffer bad luck, they run away from him for fear that he would make them laugh in spite of themselves 4.50). Nikeratos says the jester's pride is justified because the opposite happens to him. Finally Kallias asks Socrates to explain his pride in match making. Socrates insists that they first agree on the functions of the match maker. They conclude that the match maker's job is to make people attractive to the community (4.60). Socrates then says that Antisthenes is a good match maker because he introduced Kallias (4.62) and Socrates to several people (4.63). Such a person could also arrange suitable marriages and friendship between cities, he argues.

5-тарау

Олар өнерге мақтанатын және мақтанулары керек екенін дәлелдей алатын жалғыз екеу болғандықтан, Сократты даналық бойынша жарысқа шақырудың орнына, Каллиас Критобулосты Сократпен сұлулық байқауына итермелейді (5.1). Критобулос келіседі, бірақ Сократты ашыққа шығару керек дейді. Сократ Критобулосты сұрақтар арқылы Сократтық әдіспен тексеріп, оны пікірсайыста жеңілгенін мойындауға мәжбүр етеді. Ол дауыстарды санауды сұрайды (5.8). Сократ төрешілердің жаңылыспауы үшін Критобулосты ашыққа шығаруды талап етеді (5.9). Дауыс бюллетеньдері саналып, Критобулос бірауыздан жеңімпаз деп жарияланады. Критобулостың ақшасы сайлаушыларды жемқорлыққа итерген, ал Каллиастың ақшасы адамдарды адалдыққа бастайды, дейді Сократ (5.9).

6-тарау

Кейбіреулер Критобулосты сұлулық байқауында жеңген сүйісуді талап етуге шақырса, Сократ Гермогенге жүз бұрады. Оның айтуынша, соңғысының үндемеуі басқа қонақтарға жалықтырады. Гермоген оған қарсылық білдіріп, өзгелер тым көп сөйлейтіндіктен, ол сөзді қиындықпен айта алады (6.2). Ол Сократтың барлығы үндемеген кезде, қойылым кезінде сөйлеуін қалайтынын сұрайды (6.3). Сократ келісіп, Гермогеннің сөйлеуі қосымша музыкамен күшейтіледі дейді (6.4). Сиракузалық бұл әңгімені естіп, олардың өнерін назарға алмағанына ашуланып, Сократтан «Ойшыл» деп аталатын адам екенін сұрайды және оны аспан денелерін зерттеумен айыптайды (бұл оның жорамал құдайсыздық айыптамасына сілтеме, ол 399 ж. Ликонның айыптаушылардың бірі болған кезде өлім жазасына кесілді) (6.6). Сократ оған қарсылық білдіріп, құдайлар аспандық және игілік әкеледі дейді. Өз кезегінде, Сиракузалық Сократтан олардың екеуінің арақашықтығын біздің біздің бөрене аяқтарымен өлшеуін сұрайды (бұл Аристофанның «Бұлттар» пьесасындағы Сократтың пародиалық бейнесіне сілтеме, ол Симпозиумның драмалық күніне екі жыл бұрын қойылған. Антистен Филиппті Сиракузалықты еліктеп, Сократты қорғауға шақырады, осылайша оны сөккендей көрінеді (6.8). Сократ оған олай істеуге тыйым салады, себебі ол Сиракузалықты да қорлап жатқандай көрінбеуі керек (6.9). Филипп өзінен ешкімге еліктеуге рұқсат етілмесе, симпозиумда қалай қызмет ете алатынын сұрайды. Сократ мұндай жиынға сәйкес емес тақырыптардан аулақ болу керектігін жауап береді (бұл оқырманға осындай жағымды кешкі ас кезінде талқыланбауы тиіс тақырыптар бар екенін ескертеді, бүгінгі күні де кейбір әңгімелер кешкі ас дастарқанына лайық емес) (6.10).

7-тарау

Сократ олардың бәрі ән айтуды ұсынады, және олар олай істейді. Биші қыздың өнерін көрсетуі үшін тоқымашы дөңгелегі әкелінді. Сократ Сиракузалыққа өзінің "ойшыл" болуы мүмкін екенін айтады. Осының нәтижесінде ол орындаушылардың тойға келгендерге қалай ұнайтынын ойластырып отыр. Бұл керемет өнерлердің бәрі әрине таң қалдырады, бірақ шам жарық береді, ал қола бермейді, екеуі де жылтыраса да; май отты күшейтеді, ал су сөндіреді, екеуі де сұйық болса да (7.4). Бұл сұрақтар қызықты болғанымен, симпозиумға сай емес. Сократ, флейтамен сүйемелденетін, әсемдігі аз бидің орындырақ және ұнамдырақ болатынын ұсынады. Сиракузалық келіседі (7.5).

8-тарау

Сиракузалық келесі қойылымға дайындалу үшін кеткенде, Сократ Эрос туралы сөйлеуге кіріседі. Ол олардың бәрі – Сократ, Шармид, Критобулос, Никерат және Гермоген – махаббаттың күшін сезінгенін айтады. Сократ Антистенге, қазіргілердің ішінде біреудің ғана ешкімге ғашық емес екенін сұрайды (8.3). Антистен өзінің Сократқа ғашық екенін айтып, қарсы шығады. (Антистен – Платон мен Ксенофонмен бір замандас, Сократтың маңызды жазбаларын жасаған авторлардың бірі, ол да Сократты жақсы көрген.) Сократ оны жұмыстан шығарып, өзінің бос екенін айтады (8.4). Антистен Сократтың оны әрдайым елемеуге сылтау іздеп жүретінін айыптайды (8.5). Сократ Антистенді оны сөкпеуін өтінеді және оның махаббатын жасыруды әзілмен ұсынады, себебі бұл Сократтың дене бітіміне ғашықтық, оның рухына емес (8.6). Сократ сөзін жалғастырып, Каллиасқа жүзбен бұрады. Ол бүкіл қала Каллиас Аутоликосқа ғашық екенін біледі дейді (8.7). Сократ Каллиасқа мінезді әрқашан бағалағанын, бірақ қазір одан да көп бағалайтынын айтады, себебі ол күшті, ержүрек және салмақты жас жігітті жақсы көреді. Адамның сүйген адамының мінезі оның өзінің мінезіне әсер етеді (8.8). Сократ Афродитаның екі қыры болуы мүмкін екенін айтады; бірі – жалпы (сексуалдық) махаббат құдайы, екіншісі – көктегі (ұятты) махаббат (8.9). Сондай-ақ, тәндік махаббат жалпы Афродитадан, ал рухани махаббат – көктегі Әкеден бастау алады. Каллиас Аутоликосқа сезінген махаббаты соңғысына ұқсас (8.10). Сократ мұны оның баласының әкесі Лайконға (8.11) махаббатын білдіргендігі үшін айтады. Гермоген Сократты идеалды мадақтағаны үшін, соның арқасында Каллиас оған ұмтылуға шақырылғаны үшін мақтайды. Сократ рухани махаббаттың тәндік махаббаттан артық екенін көрсетеді (8.12). Рухани ғашықтар бір-бірімен ләззат алады, ал тәндік ғашықтар сүйіктісінің әдеттерін жек көруі мүмкін (8.13). Егер тәндік ғашықтар бір-бірінің әдеттерін ұнатса, жастың сұлулығы жасқа толумен бірге жоғалады, сондай-ақ оған деген сүйіспеншілік те, ал рухани махаббат жасқа толумен ғана артады (8.14). Дене құмарлығын астың аштықты қанағаттандыруынша қанағаттандыруға болады, бірақ рухани махаббат тазарақ және оңай қанағаттандырылмайды, бірақ ол аз емес (8.15). Асыл жан өзінің сүйген адамына сезім білдіреді, бірақ бұл сезім де қайтарылады (8.16). Өзін сүйетін адам оған жауап қайтармай ма? (8.17) Адамдар бір-бірін рухани жақсы көретін болса, бұл қарым-қатынас олардың қарттық шағына дейін жалғаса береді (8.18). Бірақ тек сұлулығы үшін бағаланған адамға қандай пайда бар (8.19)? Егер оның сүйіктісі көндіруді қолданса, ол сұлулығы үшін сүйіктісінің жанын бұзады (8.20). Сұлулығы үшін сүйген адам оған жақындық сезінбейді, жастық үшін сүйген адам әйел сияқты жыныстық қатынастан ләззат алмайды, бірақ екіншісінің құмарлыққа берілуін бақылайды (8.21). Ол өзінің сүйіктісіне деген жаман сезімдерді дамыта алады, бірақ рухани сүйіспеншілікте мұндай болмайды (8.22). Рухани сүйіспеншілікте үлкендер көбінесе әкелік тұлға, тәрбиеші ретінде әрекет етеді, ал тәндік сүйіспеншілікте үлкендер әрқашан басқа бір құшақ, басқа бір иық іздеп жүреді (8.23). Жерді жалға алған адам, тәндік махаббатты аңсаған адам сияқты, ол тек өзіне беретін өнімге ғана қызығушылық танытады. Ал жер сатып алған адам рухани махаббатқа ие болған адам сияқты, өйткені ол барлық ресурстарын қарым-қатынасты байыту үшін қолданады (8.25). Сұлу жас жігіт өзінің қарым-қатынасында сенімді және еркін әрекет етеді, ал рухани сүйікті адам өзінің сүйіктісінің сенімін сақтау үшін салмақты болады (8.26). Мұндай адам өз жолдасында жақсылық туғызады (8.27). Сократ тек адамдар ғана емес, құдайлар да рухани махаббатты тәндік махаббаттан жоғары бағалайды дейді (8.28). Сократтың тұжырымы бойынша, бәрі де тәндік сүйіспеншілікке бейім адамға қарағанда, рухтың сүйкімділігін табатын адамға сенім артады (8.36). Ол Каллиас Аутоликосқа деген сүйіспеншілігін мақтады, себебі ол өз қаласына жеңіс пен атақ-даңқ іздеуде күшті (8.38). Сократ Автоликосқа оң әсер ету үшін Каллиас Темистоклдің Грецияны қалай азат еткенін, Периклдің қалаға қалай жақсы кеңесші болғанын, Солонның құнды заңдар қалай жасағанын және лакедемондықтардың қалай ұлы әскери басшыларға айналғандығын қарастыру керектігін айтады (8.39). Қала оған үлкен жауапкершілік жүктейді, себебі ол қиындықтарды ең жақсы көтеруге қабілетті (8.40). Сократ жағдайға қарағанда маңыздырақ сөйлесе кешірім сұрайды, бірақ ол әрқашан жақсы болғанына қоса ізгілікке ұмтылған адамды жақсы көреді (8.41). Автоликос пен Каллиас бір-біріне қарап тұр, содан кейін соңғысы Сократқа жүзбен бұрады. Ол Сократтың аралықшы болғысы келіп, Каллиасты саясатқа бағытталғысы келіп тұрғанын сұрайды (8.42). Сократ оған жауап ретінде, егер Каллиас шын мәнінде ізгілікті бағаласа, иә дейді (8.43).

When the Syracusan leaves to prepare the next performance, Socrates begins a speech on Eros. He says that all of them – Socrates, Charmides, Kritoboulos, Nikeratos and Hermogenes – have felt the power of love. Socrates asks Antisthenes if he is the only one present not in love with someone (8.3). Antisthenes insists that he is not, for he is in love with Socrates! (Antisthenes was one of the main Socratic authors, contemporary with Plato and Xenophon, who also presumably loved Socrates.) Socrates dismisses him, insisting that he is busy (8.4). Antisthenes continues, accusing Socrates of always having an excuse to ignore him (8.5). Socrates pleads that Antisthenes stop berating him, and jokingly suggests that Antisthenes keep his love a secret since it is clearly a love of Socrates’ physical beauty, not his sprit (8.6). Socrates returns to his speech and addresses Kallias. The whole city knows, he says, that Kallias is in love with Autolykos (8.7). Socrates says that he has always admired Kallias’ character, but even more so at present because he sees that he is in love with a young man who epitomizes strength, manliness, and moderation. The character of the object of one's affections reflects on the lover's character (8.8). Socrates suggests the possibility of the existence of two aspects of Aphrodite; one the goddess of Vulgar (sexual) love, the other of Heavenly (chaste) love (8.9). Further, carnal love might stem from the Vulgar Aphrodite, and spiritual love from the Heavenly. The latter is the sort of love that Kallias seems to have for Autolykos (8.10). Socrates says this because Kallias makes his love known to the boy's father, Lykon (8.11). Hermogenes praises Socrates for, by praising the ideal, encouraging Kallias to conform to it. Socrates will show that spiritual love is superior to carnal love (8.12). Spiritual lovers enjoy each other, while physical lovers may hate the habits of their lover (8.13). Or if the physical lovers also enjoy each other's habits, the youth's beauty disappears with age along with the affection felt for them, while spiritual love only grows with age (8.14). Physical lust can be sated like hunger is sated by food, but spiritual love is more pure and cannot be easily sated, though it is not less rich (8.15). The noble soul naturally shows affection for the object of its love, but this affection is also returned (8.16). For what person, knowing themselves loved unconditionally, could not return that affection (8.17)? Those that love another spiritually derive many benefits from the relationship which continue down to old age (8.18). But what benefit does the one valued only for his beauty derive (8.19)? If his lover uses persuasion he corrupts the soul of the one loved for his beauty (8.20). The one loved for his beauty is not touched by the same affection as the one who loves him for a youth does not take pleasure in intercourse as a woman does, but soberly looks on as the other is intoxicated by lust (8.21). He may thus develop ill feelings toward his lover, but this does not happen in spiritual love (8.22). In spiritual love the elder often acts as a fatherly figure, an educator, while in physical love the elder is always seeking another kiss, another caress (8.23). One who rents a farm is like one desirous of physical love; he simply seeks whatever harvest it will yield to himself. One who buys a farm, however, is like the man who enjoys spiritual love, for he uses all his resources to enrich the relationship (8.25). The beautiful youth is secure in his relationship and will act loosely, while one who is loved spiritually will be moderate to retain their lover's faith (8.26). Such a person will engender goodness in their companion as a result (8.27). Socrates maintains that not only people, but also gods value spiritual love more highly than the carnal (8.28). Socrates concludes that all would probably trust one who finds loveliness in the spirit over one who tended toward carnal love (8.36). He praises Kallias’ affections for Autolykos because the boy is vigorous in his pursuit of victory and fame for his city (8.38). To favorably impress Autolykos, Socrates says, Kallias must consider how Themistokles liberated Greece, how Perikles was a great counselor to the city, how Solon created valuable laws and how the Lacedaemonians came to become great military leaders (8.39). The city would then entrust him with great responsibility, since he appears most able to bear hardship (8.40). Socrates apologizes if he has spoken more seriously than the circumstances provided for, but says that he has always loved men who long for virtue in addition to their already good nature (8.41). Autolykos and Kallias share a gaze while the latter addresses Socrates. He asks if Socrates intends to play match maker and get Kallias to enter politics (8.42). Socrates responds in the affirmative, as long as Kallias really values virtue (8.43).

9-тарау

Аутоликос серуендеуге шығады, ал Лайкон оның артынан жақын жүріп, Сократтың асыл мінезін мадақтайды. Бұл пікір Ксенофонттың ирониясы болуы мүмкін, себебі Лайкон б.з.д. 399 жылы Сократты соттағандардың бірі болған. Сиракузалық кіреді және соңғы қойылымды жариялайды. Қыздардың бірі әдемі әрі қарапайым Ариадна рөлін ойнайды. Ұл Дионис рөлін ойнайды, ол флейтаның үнімен бөлмеге кіреді. Екеуі бір-бірін махаббатпен құшақтайды. Олар бір-біріне деген махаббатын білдіріп, үйлену төсегіне беттейді. Көрушілердің арасында үйленбегендер үйленуге ант етеді, ал үйленгендер әйелдеріне қайтады.

Эрос (мұны махаббат деп атайды)

Симпозиумда Эрос маңызды рөл атқарады. Каллиас әдемі Аутоликосқа деген құштарлыққа беріледі, Шармид Сиракузалықтың өнерпаздарына ғашық болады, Критобулос Клеиниасқа құмарлық сезінеді, ал Сократ сегізінші тарауда махаббат туралы ұзақ сөз сөйлейді. Сиракузалық және оның труппасының соңғы өнері тоғызыншы тарауда Эростың үлгілі бейнесін көрсетеді. Ксенофонт адамдарға махаббаттың күші қалай әсер ететінін және олардың оған қалай жауап беретінін назарға ұсынады.

Даналық

Даналық тақырыбы Сократ Каллиасқа софистермен оқулары арқылы қол жеткізген даналығын көрсетуге берген уәдесін еске салғанда көтеріледі (3.2). Каллиас қонақтарының әрқайсысы өзінің жақсы білетін нәрсесімен бөліссе, оған келіседі. Сократ келіседі, бірақ қонақтардың бәріне қандай нәрсені ең қымбат тұтатынын немесе мақтан тұтатынын айтуларын қалайды. Олардың бәрі солай жасайды, сосын Сократ олардың атаған нәрсесінің неліктен мақтан тұтуға лайық екенін қорғауын сұрайды (4.1). Тек Каллиас пен Сократ ғана мұны істей алады. Осы екеуі арасындағы даналықты талқылауға жағдай жасалған, бірақ ол ешқашан болмайды, себебі мұндай әңгіме симпозиум үшін тым ауыр боларлық.

Қасиеттілік

Екінші тарауда (2.6) ізгілікке үйрету мүмкіндігі күмәнданылады, бірақ Сократ олар басқа нәрсе туралы сөйлесуді ұсынады (2.7). Бұл мәселе көп ұзамай қайта туындайды (2.19), Сократ әйелдердің табиғаты күш пен ой-өріс тұрғысынан ғана еркектерден кем емес екенін, сондықтан әрбір ер адам өз әйеліне қалағанын үйретуі керек дейді (2.9). Қыздардың бірі тамаша көрсеткеннен кейін, Сократ ерлікке тіпті әйелдерді де үйретуге болатынын айтады (2.19). Бұл мәселе төртінші тарауда Каллиас ақша беріп адамдарды ізгілендіре алатынын дәлелдегенде (4.5) аяқталады. Бұл қорытынды Сократтың Эрос туралы айтқан сөзінде қайталанады. Ол, ізгі дос іздеген адам, ең алдымен өзінің ізгі болуы керек дейді. Осылайша, ізгі адаммен қарым-қатынас жасау адамды одан да ізгі етеді (8.27).

Түсінбеушілік

Сократ корпусының бір бөлігі ретінде симпозиум, жақында ғана толығымен мазмұнды диалог ретінде қарастырылды. Ғалымдар оны шын ниетпен жазылған деп есептеді және мәтінді көбінесе тура мағынасында түсіндірді. Бернард Гусс ғалымдардың осы еңбекке қатысты түсінігі мен интерпретациясын түбірімен өзгертті. Ол диалогтың көп бөлігінің күлкілі, сатиралық және ирониялық болуы мақсатында жазылғанын нақты дәлелдеді. Ксенофонт ойыншылдық (paidia) пен қанағаттылықты (spoude) симпозиумның көңіл-күйіне сай және жеңіл әңгімеге ыңғайлы жағдай туғызатын тәсілмен шеберлікпен қолданады. Ежелгі авторлар осы еңбектің комедиялық екендігіне ешқандай түсініктеме бермеген, оны Сократтың диалогы ретінде маңызды деп қарастырған. Осы себепті, қазіргі ғалымдар да осыған бейім болды. Гусске дейін көптеген ғалымдар мәтіннің белгілі бір бөлімдерін дұрыс емес түсіндіріп, аударуға тырысты, бірақ қазір осы бөлімдерде (мысалы, 2.15-2.19, 3.10, 4.18, 4.25-4.28, 4.45, 4.60-4.61, 5.1-5.2) әзіл жасау көзделіп жасалғаны түсінікті.

Симпозиум - апологетикалық әдебиет

Бернхард Гусс Симпозиум Сократты ақтау, қорғау ретінде танылатын теорияны ұсынды. Диалогта Ксенофонт Сократты жастарды жемқорлаушы немесе дінсіз адам ретінде емес (б.з.б. 399 ж. оған тағылған айыптамалар) – адал адам ретінде бейнелейді. Критобулостың әкесі оны қорғау үшін Сократқа тапсырған (4.24). Сократ жастарды бұзбайды, керісінше, сегізінші тараудағы сөзінде Каллиасты дене құмарлығының жемқорлық әсерінен сақтандыруға шақырады. Сократ Сиракузалықтардың оның құдайлар емес, аспан денелері туралы ойлайды деген айыптауына қарсы өзін қорғайды (6.6). Осылайша Ксенофонт Сократтың кінәсіз екенін аңғартпалы түрде дәлелдейді.

"Ксенофонт кешірімшіл"

8.27 бөлімінде Сократ ізгі адамдармен қарым-қатынас жасау өзіңізде ізгілікке тәрбиелеуге көмектеседі деген қорытындыға келеді. Бернхард Гусс осы қорытындыны «кешірімді Ксенофонт» феноменін түсіндіру үшін пайдаланады. Ол Сократтың өлімінен кейін, кейбір симпозиум қатысушыларының ізгілікке үйретуші мұғалімі болмағандықтан, олардың ізгілікке ұшырамай қалуы салдарынан ізгіліксіз болып кеткенін айтады. Гусс Ксенофонттың Шармид пен Отыздың басқа да мүшелерінің қайта-қайта жасаған жамандықтарын түсіндіруге тырысқанын санайды.

Ксенофонттың басқа шығармаларымен байланысы

Симпозиум – Сократтың әңгімелерінің бірі, Ксенофонның шағын туындыларының арасында. Оның барлық еңбектерімен танысу үшін «Ксенофон» бетіне жүгініңіз.

Платонның симпозиумымен байланысы

Ксенофонт пен Платонның шығармаларының қайсысы бірінші жазылғаны туралы пікірталас болып келді. Виктория дәуірінің ғалымы Генри Грэм Дакинс, Платон мен Ксенофонттың көптеген еңбектерін аударған адам, Платон осы еңбек туралы білгенін және ол өзінің "Симпозиум" атты шығармасын жазғанда оған белгілі бір дәрежеде әсер еткенін айтқан. Дегенмен, кейінгі ғалымдардың көпшілігі Сократтың соңғы сөйлеуіндегі ғашықтар армиясына қарсы аргументті, Ксенофонт өзінің жұмысын Платонның жұмысына негіздегенін көрсететін нақты дәлел ретінде қарастырды, себебі бұл тұжырым Платонның еңбектерінде кездеседі. Бұл сөз Платонның "Симпозиум" және "Федр" шығармаларындағы эротикалық сөздерді пародиялаған немесе олардың стилін қайталайтын сияқты көрінеді. Кейбір ғалымдар Сократтың ұзақ сөйлеген сөзіне кейінірек қосымшалар енгізілгенін алға тартса да, Сократтық симпозиумды кімнің бірінші жазғаны туралы пікірлер екіге бөлінген. Соңғы зерттеулер Ксенофонттың "Симпозиумды" 360-шы жылдардың екінші жартысында, Платонның бұрынғы Сократтық әдебиетін пайдаланып жазғанын жалпы мойындайды. Платонның "Симпозиум" махаббатты мадақтауға арналған ұзақ сөздерден тұрады, ал Ксенофонттың шығармасында өткір әңгіме алмасу басым.