Кіріспе

Құдай Чжун Куй (鍾馗) – қытай мифологиясындағы даосизм құдайы, дәстүрлі түрде әруақтар мен жамандық күштерін жеңуші ретінде есептеледі. Ол үлкен қара сақал, ірі көздері және қаһарлы мінезі бар алып адам ретінде бейнеленеді. Чжун Куй 80 мың демонды өзінің ықтиярына бағындыра алады және көбінесе бес бақытты жануармен байланысты. Чжун Куйға табыну мен оның бейнесі кейінірек Шығыс Азияның басқа елдеріне таралды, оны Корея, Жапония және Вьетнам халық мүсіндегі әңгімелер мен мифологиясында да кездестіруге болады. Көркем өнерде Чжун Куй суреттер мен қолөнерде жиі бейнеленеді, оның суреті үй қақпаларына қорғаушы рух ретінде, сондай-ақ құнды заттар сатылатын орындарда салынады. Ол бұқаралық ақпарат құралдарында да жиі көрсетіледі.

Жілектердің патшасы

Халық аңызына сәйкес, Чжун Куй өзінің туған қаласынан Ду Пинг (杜平) досымен бірге астанасы Чанъанда өткен мемлекеттік императорлық емтихандарға қатысу үшін сапар шекті. Чжун Куй негізгі емтихандарда жоғары нәтижелерге қол жеткізіп, үлкен академиялық жетістікке ие болды, бірақ сол кездегі император оның нашар және жаман келбетіне байланысты «Чжуанюань» (ең жоғары ұпай жинаған) лайықты атағынан айырды. Өте ашуланған Чжун Куй сарай қақпасына қайта-қайта шабуылдап, басын сындырып, өзін-өзі өлтірді. Ду Пинг оны жерлеп, тыныштық берді. Өзін-өзі өлтіргеннен кейін болған рухани сотта Янлуо Ванг (қытай әлемнің судьясы) Чжун Куйде зор әлеуетін көрді – ол императорлық емтихандарда жоғары балл жинауға жеткілікті ақылды және білімді болған, бірақ қатты реніштің салдарынан Юдуға жіберілді. Яма оған жын-перілердің патшасы атағын беріп, барлық жын-перілерді аңдау, ұстау, басқару және олардың арасында тәртіп пен рет орнатуды тапсырды. Чжун Куй тозақта жын-перілердің патшасы болғаннан кейін, Қытайдың Жаңа жылы қарсаңында туған қаласына оралды. Ду Пингке көрсеткен мейірімділігіне жауап ретінде Чжун Куй өзінің кіші қарындасын оған үйлендірді.

Кейінгі династиялардағы танымалдық

Чжун Куйдың фольклордағы танымалдылығы Тан Қытайы императоры Сюаньцзунның (712–756 жылдар) билігі тұсына дейін жетеді. Сун әулетінің мәліметтеріне сәйкес, бірде император Сюаньцзун ауыр сырқатқа шалдығып, түсінде екі арман көрген. Арманның кішірек болғаны императордың қарындасы Ян Гуйфэйдің қалтасын және императорға тиесілі флейтаны ұрлап кеткен. Ал үлкен арман, шенеунік бас киімін киген күйінде, кіші арманды ұстап алып, оның көзін шығарып, жеген. Сосын ол өзін Чжун Куй деп таныстырып, империяны жамандықтан құтқаруға ант бергенін айтқан. Император оянғанда, ауруынан жазылып кеткен. Сондықтан ол сарай суретшісі Ву Даозиге Чжун Куйдің суретін салуды тапсырып, оны шенеуніктерге көрсетуге бұйырған. Бұл Чжун Куйдің кейінгі бейнелеріне зор ықпал еткен.

Мұра

Чжун Куй және оның аңызы кейінгі қытай суреттерінде, өнерінде және халық мұрасында кең таралған тақырыпқа айналды. Бұрын Чжун Куйдің суреттерін үйлерге жиі іліп, оның арқылы әруақтарды қорқытуға тырысатын. Оның бейнесі Жаңа жылдық суреттерде осы күнге дейін ерекше танымал.

Өнер саласында

ХХ ғасыр суретшісі Куан Сянгуан (1932 ж.т.) Жонг Куйді ашық оң қолында берік қылыш ұстаған, денелі, шашықты ер адам ретінде бейнелеген.