Кіріспе

Стивен Пинкердің 1997 жылғы кітабы «Ақыл қалай жұмыс істейді» – канадалық-американдық когнитивтік психолог Стивен Пинкердің 1997 жылы жарық көрген кітабы. Кітапта автор адам ақылының нашар түсінілген функцияларын және ерекшеліктерін эволюциялық тұрғыдан түсіндіруге тырысады. Джон Туби және Леда Космидтер ұсынған эволюциялық психология парадигмасына көп сүйене отырып, Пинкер көру, эмоция, феминизм және «өмірдің мәні» сияқты тақырыптарды қарастырады. Ол сананың есептеу теориясы және эволюцияға неодарвинистік, адаптационистік көзқарас жақтасын болып табылады, оларды эволюциялық психологияның басты құрамдас бөліктері деп санайды. Ол әйелдер мен ерлердің моральдық ойлауларында айтарлықтай немесе ешқандай айырмашылық жоқ екенін ғылыми зерттеулер көрсеткенін ескере отырып, айырмашылық феминизмін сынап бағалайды. Кітап Пулитцер сыйлығының финалисі атанды.

Қабылдау

Джерри Фодор, сананың есептеу теориясының негізін қалаушылардың бірі, кітапты сынады. Фодор "Ақыл осылай жұмыс істемейді" атты кітап жазды, онда: "Қысқасы, есептеу теориясының таным туралы шындықтың бір бөлігі екендігіне себептер жеткілікті. Бірақ бұл шындықтың үлкен бөлігі деп ойлайтындар бар екенін есімде жоқ; тіпті ақылдың қалай жұмыс істейтіні туралы толық суреттен алыс екендігі де ойға келмеді". Ол былай деді: "Пинкердің кітабына тән шаттыққа толы оптимизм мені әлі де таң қалдырады. Мен соңғы қырық-елу жылдың өзінде жоғары деңгейдегі ойлау процестерінің кейбір аспектілері бар екенін көрсетті деп ойладым, оларға қазіргі есептеу модельдері, теориялары мен тәжірибелік әдістері көмектеспейді". Пинкер "Ақыл мен тіл" журналында Фодордың сын-ескертпелеріне жауап берді. Пинкер Фодордың ойдан құрылған қарсы пікірлерге шабуыл жасағанын айтты және оның жауабына "Ешкім мұндай демеген" деген атау қоюға болатынын әжуалы түрде ұсынды. Дэниел Левитин Пинкерді кітапта музыканы "естілетін кремді торт" деп атағаны үшін сынады. "This Is Your Brain on Music" (2006) кітабының соңғы тарауында Левитин Пинкердің аргументтерін жоққа шығаруға уақыт бөлді. "Нью-Йорк Таймс" газетінің тілшісі Клайв Томпсон Левитиннің кітабы туралы сұрағанда, Пинкер оны оқымағанын мәлімдеді.