Кіріспе
Тойда қонақтарды көңілдірген еврей комедияшысы. Бадчен немесе бадхн – Шығыс Еуропадан шыққан, кем дегенде он алтыншы немесе он жетінші ғасырға дейінгі тарихы бар ашкеназдық еврейлердің кәсіби той көңілдіргіші, ақын, қасиетті клоун және рәсімдер шебері. Бадчен Еуропадағы дәстүрлі еврей үйлену тойының ажырамас бөлігі болды, ол күйеу жігіт пен қалыңдықты тойдың сатылары арқылы жетектеп, рәсімдер шеберінің қызметін атқарды және клезмер музыканттарының сүйемелдеуімен қалыңдыққа, күйеу жігітке және олардың туыстарына ән салды. Олар Ханука немесе Пурим сияқты мерекелерде де дәстүрлі рөл атқарды. Бүгінде олар негізінен хасидтік қауымдастықтарында кездеседі.
A badchen or badkhn is a type of Ashkenazic Jewish professional wedding entertainer, poet, sacred clown, and master of ceremonies originating in Eastern Europe, with a history dating back to at least the sixteenth or seventeenth century. The badchen was an indispensable part of the traditional Jewish wedding in Europe who guided the bride and groom through the stages of the ceremony, act as master of ceremonies, and sing to the bride, groom and in laws with the accompaniment of klezmer musicians. They also had a traditional role on holidays such as Hanukkah or Purim. Today they are primarily found in Chassidic communities.
Тарих
Талмуд дәуірінен бастап яһудилердің үйлену тойындарында ойын-сауықшылардың ұзақ тарихы бар. Шығыс Еуропаның дәстүрлі бадхен рөлі ортағасырлық және ерте заманауи еврейлік тойлардағы ойын-сауықшылар, мысалы, лец (לץ) немесе маршалик (מאַרשעליק) сияқтылардан қалыптасып, он жетінші ғасырдағы Польшада ерекше жаңа форма алды. (Кейбір дереккөздер badchen, lets және marshalik терминдерін бір-бірін алмастырып қолданады, ал басқалары оларды ерекше деп қарастырады.) Маршалик рөлінің бұрынғы түрі үйлену тойының рәсімдерін көбірек мән-жаймен жүргізсе, бадхен осы рөлді діни білімі бар, моральдық комедияшының рөліне айналдырды. Олар бұл рөлде XV және XVI ғасырларда саяхаттап жүрген ойын-сауықшылар болған идиш әншілері мен маггидтерінен де шабыттанды. Бұл дәстүр яһудилердің Шығыс Еуропасына тарады және XIX ғасырда ең жоғары танымалдылыққа ие болды. ХХ ғасырдың басындағы кейбір мәдени сыншылар, мысалы Саул М. Гинзбург және Песах Марек, тіпті олардың өнер түрін сынай бастады, бадхенді «үйлену тойында көңіл-күйді өзгертетін қарапайым адам» деп атап, «қоғамда оған берілген төмен мәртебеге лайық екенін» айтты. Яһуда Лейб Кахан олардың түсініксіз юморі шағын буржуазиялық еврей өмірінің «құрғақ атмосферасына» үлес қосқанын мәлімдеді. Бұл жаңа контексте бадхеннің рөлі Еуропадағыдан гөрі шектеулірек, көбінесе клезмер оркестрінің орнына бір ғана клавишашымен орындалады. Кейбір бадхендер басқа жағдайларда клезмер музыканттары ретінде де жұмыс істеді, ал екі мамандықтың мұрагерлік отбасылары көбінесе араласып үйленді. Ол сондай-ақ тойдың рәсімдерін басқарып, той кезеңдерінде ақша жинауды ұйымдастырды. Әлдеқандай бай той болған жағдайда бірнеше бадхенді жалдауға да болады. Таңертең той өтетін жерге тағы бір шеру ұйымдастырылды. және Йоэль Лебоуитс.
Танымал мәдениет
ХІХ ғасырда пайда болған қазіргі заманғы еврей ойын-сауығының әртүрлі түрлері бұрынғы бадхендер жасаған немесе дәстүрдің элементтерін пайдаланған, оның ішінде идиш тіліндегі әндер, идиш поэзиясы, идиш театры және Бродзерзингерлер. ХІХ ғасырдың соңындағы сатирикалық идиш әндері де бадхен дәстүрінен пайдаланды, әсіресе діни музыканы қолдану және пародизациялау арқылы. ХХ ғасырдың басындағы көптеген белгілі идиш тіліндегі жазушы-әншілер бұрынғы бадхендер болды, соның ішінде Соломон Смулевиц және Франк Сейден. Джулиус Гатман, Молли Пикон, Х. И. Райсман және аталған Сейден мен Смулевиц. Кейіннен Борщ белдеуіндегі еврей комедиясы мен водевиль дәстүрлері де бадхендердің өнер көрсетулерінің элементтерін пайдаланды. Budowitz тобы ХІХ ғасырдағы еврей үйлену тойының дыбысын қайта жаңғыртуға тырысып, "Mother Tongue" (1997) және "Wedding without a Bride" (2000) альбомдарына бадхен стиліндегі орындауларды қосты.