Римдік қолбасшы Марк Клавдий Марцелл: өмір және ерліктері

Кіріспе

Рим генералы және мемлекет қайраткері (б.з.д. 270–208 ж.)

Маркус Клавдий Марцелл (/mɑr/'s/ɛ//l//ə//s/; 270–208 б.з.д.), Рим Республикасының консулы болып бес рет сайланған, 225 ж. б.з.д. Галлия соғысы мен Екінші Пуникалық соғыс кезінде маңызды римдік әскери басшы болды. Марцелл римдік генералға берілетін ең беделді награда – солия оптиманы 222 жылы Кластидиум шайқасында Галл әскери көшбасшысы және патшасы Виридомарды жекпе-жекте өлтіргені үшін алды. Сонымен қатар, ол әйгілі математик, ғалым және өнертапқыш Архимедті өзінің сарбаздарына оған зиян келтірмеуді бұйырғанмен, Сиракуза қаласын ұзақ қоршау кезінде жаулап алғандығымен де танымал. Маркус Клавдий Марцелл б.з.д. 208 жылы шайқаста қаза тапты, соңынан әскери жаулап алулар мұрасын және Римнің "солия оптима" аңызын жаңартып кетті.

Жас кезінде: атақты әскери қызметкер және саясаткер

Маркус Клавдий Марцеллдің ерте жылдары туралы көп мәлімет жоқ, себебі ежелгі тарихшылар мен өмірбаяндар оның мансабының шыңындағы әскери ерліктеріне көбірек назар бөлді. Ең толық мәлімет Плутархтың "Марцеллдің өмірі" атты еңбегінде келтірілген, ол соғысқа және саяси жетістіктерге баса назар аударады және б.з.д. 225 жылға дейінгі оқиғаларды көбінесе жіберіп кетеді, Марцеллдің жастығы туралы кейбір жалпы ақпараттан басқа. Марцеллдің нақты туған күні белгісіз, бірақ ғалымдар оның б.з.д. 268 жылға дейін туғанына сенімді, өйткені ол б.з.д. 222 жылы консул сайланғанда 42 жастан асуы керек еді, ал б.з.д. 208 жылы бесінші (соңғы) консулдығына 60 жастан кейін сайланды. Посейдонийдің айтуынша, ол отбасының Марцелл деген фамилияны алған алғашқы адамы болған, бірақ оның әулетінің генеалогиялық жазбалары бар, олар фамилияны б.з.д. 331 жылға дейін жетеді. Плутархтың сөзіне қарағанда, Марцелл жас кезінде шебер жауынгер болған және әскери қызметке түсу мақсатымен тәрбиеленген. Марцелл бұрынғы консулдар сияқты Инсубрия жерлерін По өзеніне дейін жаулап алды. Осыдан кейін галлдар 10 000 сарбазды По өзенінен өткізіп, римдік шабуылдарын бұру үшін римдік бекінісі Кластидиумға шабуыл жасады. Бұл сәйкессіздік Плутархтың әңгімесі драмалық эффект үшін асыра айтылған болуы мүмкін екенін көрсетеді, бұл қарама-қайшылықтарға әкелді. Сонымен қатар, Плутарх тарихты жазған жоқ, оның орнына Марцеллді Римнің батыры ретінде дәріптеуге тырысқан болуы мүмкін. Полибийдің (Polyb. 2.34) бұрынғы есебі Марцеллге қатысты spolia opima туралы мүлдем айтпайды. Виридомардың өлімінен кейін римдіктер Кластидиумды қоршаудан босатып, шайқаста жеңіске жетті және галл әскерін Медиоландағы негізгі штаб-пәтерлеріне дейін итерді. Бұл жерде тағы бір жеңілістен кейін галлдар римдіктерге бағынды. Сенаттың бұйрығымен Марцелл Карфагендік Ганнибалдан жеңіліс тапқан қаланы қорғау үшін 1500 сарбазын Римге жіберуге мәжбүр болды. Қалған әскерімен, сондай-ақ Канна шайқасынан қалған әскермен (жеңілістен және одан аман қалғандары үшін ұятқа қалған) Марцелл Италияның оңтүстігіндегі Кампания аймағындағы Суессула қаласына жақын орналасты. Осы кезде карфагендік әскердің бір бөлігі Нола қаласына қарай қозғалды. Марцелл шабуылдарды тойтарды және қаланы Ганнибалдың қолынан құтқарып қалды. Ноладағы шайқас Екінші Пуникалық соғыстың жалпы барысында маңызды болмаса да, жеңіс «Ганнибал алғаш рет тапқан, қаншалықты аз болса да, маңызды моральдық әсерге ие болды». Казилинумда жеңіске жеткеннен кейін Марцелл Ганнибалдың назарына түскен Сицилияға жіберілді. Арналғанда, Марцелл аралдың дүрбелеңде екенін көрді. Римнің одақтасы Сиракуза патшалығының жаңа билеушісі Иероним жақында ғана атасының өлімінен кейін таққа отырды және карфагендік агенттер Гиппократ пен Эпикидтің ықпалына түсті. Содан кейін ол Карфагеннің Канна шайқасында жеңіске жеткеннен кейін римдіктерге қарсы соғыс жариялады. Алайда, Иероним көп ұзамай биліктен құлатылды; Сиракузаның жаңа басшылары Риммен келісуге тырысты, бірақ олардың күдіктерін жоя алмады, содан кейін карфагендіктермен бірікті. Б.з.д. 214 жылы, Сицилияға жіберілген жылы Марцелл екі Сиракуза билеушілерінің тұратын Леонтини қаласына шабуыл жасады. Қалаға сәтті шабуыл жасағаннан кейін Марцелл 2000 римдік дезертирді (қалада жасырынып жүргендерін) өлтірді және Сиракузаны қоршауға кірісті. Осыдан кейін Сицилия провинциясының бірнеше қалалары римдік үстемдігіне қарсы көтерілді. Қоршау екі жылға созылды, себебі римдік күшін атақты өнертапқыш Архимедтің әскери машиналары тоқтатып тастады. Марцелл римдік әскердің басым бөлігін Сиракузада Апий Клавдийдің қолбасшылығында қалдырып, шағын әскерімен Сицилияны аралап, қарсыластарын жеңіп, Хелорус, Мегара және Гербесс сияқты бүлікшіл қалаларды басып алды. Марцелл қайтып келгеннен кейін және қоршауды жалғастырғаннан кейін, карфагендіктер қаланы босатуға тырысты, бірақ кері қайтарылды. Архимедтің айла-шарғысы мен қатаң қарсылықтарын жеңіп, римдіктер б.з.д. 212 жылы жазда қаланы басып алды. Плутарх Марцеллдің Сиракузалықтармен дипломатиялық кездесу үшін қалаға кірген кезде бекіністеріндегі әлсіз жерді байқағанын жазды. Ол осы осал жерде шабуылын бастады, кішкентай топ таңдалған сарбаздар түнгі шабуыл жасап, қабырғаларды бұзып, қақпаларды ашты. Плутарх римдіктердің қалаға шабуыл жасап, қолға түскен олжа мен өнер туындыларының көбін алып кеткенін жазды. Бұл маңызды, өйткені Сиракуза грек мәдениеті, өнері және сәулетіне толы грек қаласы болды. Бұл грек өнерінің көп бөлігі Римге әкелінді, ол грек мәдениетінің римдік мәдениетке алғашқы маңызды әсері болды. Б.з.д. 209 жылы Марцелл проконсул атанды және әскерін басқару құқығын сақтап қалды. Сол жылы Марцеллдің әскері Ганнибалдың күштерімен бірнеше шайқастар мен шабуылдар жасады, бірақ ашық шайқасқа тартылмады. Марцеллдің ерекше стратегиясы. Марцелл өз әрекеттерін және тактикасын сенат алдында қорғады және б.з.д. 208 жылы бесінші рет консул атанды. Бесінші консулдығына кіргеннен кейін Марцелл қайтадан әскерге кіріп, Венусиядағы әскерге басшылық етті. Әріптесі Титус Квинтий Криспинмен және 220 атты сарбазбен барғанда, олар карфагендік нумидиялық атты әскерлердің көптігінен шабуылға ұшырады және жартылай қырылды.

Little is known of Marcus Claudius Marcellus' early years, since ancient historians and biographers were more concerned with the military exploits which came at the apex of his career. The fullest extant account is Plutarch's "Life of Marcellus", which focuses on warfare and political attainments and largely skips over events before 225 BC, beyond some general information about Marcellus' youth. Marcellus' exact birth date is unknown, yet scholars are certain he was born prior to 268 BC because he had to be over 42 when elected consul in 222 BC and he was elected to a fifth (and final) consulship for 208 BC, after he was 60. He was said by Poseidonius to have been the first in his family to take on the cognomen of Marcellus, yet there are genealogical records of his family line tracing the cognomen all the way back to 331 BC. According to Plutarch, Marcellus was a skilled fighter in his youth and was raised with the purpose of entering military service. Marcellus invaded Insubrian lands up to the Po River, just as the previous consuls had done. From here, the Gauls sent 10,000 men across the Po and attacked Clastidium, a Roman stronghold, to divert the Roman attacks. This inconsistency indicates that Plutarch's story may have been exaggerated for dramatic effect, causing discrepancies. Furthermore, Plutarch had probably written the account to glorify Marcellus as a hero of Rome, instead of as a record of history. The considerably earlier account of Polybius (Polyb. 2.34) does not at all mention the spolia opima in relation to Marcellus. Following the death of Viridomarus, the outnumbered Romans broke the siege of Clastidium, won the battle and proceeded to push the Gallic army all the way back to their primary headquarters at Mediolanum. Here, following another defeat, the Gauls surrendered to the Romans. By the orders of the Senate, Marcellus was forced to dispatch 1,500 of his men to Rome to protect the city after the terrible defeat by Hannibal of Carthage. With his remaining army, along with remnants of the army from Cannae (who were considered to have been disgraced by the defeat and by surviving it), Marcellus camped near Suessula, a city in the region of Campania in southern Italy. At this point, part of the Carthaginian army began to make a move for the city of Nola. Marcellus repelled the attacks and managed to keep the city from the grasp of Hannibal. Although the battle at Nola was rather unimportant in regards to the Second Punic War as a whole, the victory was “important from its moral effect, as the first check, however slight, that Hannibal had yet received.”]]
Following his victory at Casilinum, Marcellus was sent to Sicily, upon which Hannibal had set his sights. Upon arrival, Marcellus found the island in disarray. Hieronymus, the new ruler of the Roman ally Kingdom of Syracuse, had recently come to the throne on his grandfather's death and fallen under the influence of the Carthaginian agents Hippocrates and Epicydes. He then declared war against the Romans after the Carthaginian victory at the Battle of Cannae. However, Hieronymus was soon deposed; the new Syracusan leaders attempted a reconciliation with Rome, but could not quell their suspicions and then aligned themselves with the Carthaginians. In 214 BC, the same year that he was sent to Sicily, Marcellus attacked the city of Leontini, where the two Syracusan rulers were residing. After successfully storming the city, Marcellus had 2,000 Roman deserters (who had been hiding in the city) killed, and moved to lay siege to Syracuse itself. At this point, several cities in the province of Sicily rose in rebellion against Roman rule. The siege lasted for two years, partly because the Roman effort was thwarted by the military machines of the famous inventor Archimedes. Meanwhile, leaving the bulk of the Roman legion in the command of Appius Claudius at Syracuse, Marcellus and a small army roamed Sicily, conquering opponents and taking such rebellious cities as Helorus, Megara, and Herbessus. After Marcellus returned and continued the siege, the Carthaginians attempted to relieve the city, but were driven back. Overcoming formidable resistance and the ingenious devices of Archimedes, the Romans finally took the city in the summer of 212 BC. Plutarch wrote that Marcellus, when he had previously entered the city for a diplomatic meeting with the Syracusans, had noticed a weak point in its fortifications. He made his attack at this fragile spot, using a night attack by a small group of hand picked soldiers to storm the walls and open the gates. Plutarch writes that the Romans rampaged through the city, taking much of the plunder and artwork they could find. This has significance because Syracuse was a Greek city filled with Greek culture, art and architecture. Much of this Greek art was taken to Rome, where it was one of the first major impacts of Greek influence on Roman culture. In 209 BC, Marcellus was named as a proconsul and retained control of his army. During that year, the Roman army under Marcellus faced Hannibal's forces in a series of skirmishes and raids, without being drawn into open battle Marcellus' particular strategy. Marcellus defended his actions and tactics in front of the senate and he was named a consul for the fifth time for the year 208 BC. After entering his fifth consulship Marcellus re entered the field and took command of the army at Venusia. While on a reconnaissance mission with his colleague, Titus Quinctius Crispinus, and a small band of 220 horsemen, the group was ambushed and nearly completely slaughtered by a much larger Carthaginian force of Numidian horsemen.