Кіріспе
Ирландиялық республикашыл белсенді және жақтас Дэниел Джерард Моррисон (9 қаңтар 1953 жылы туған) – Ирландияның бұрынғы Уақытша Ирландия Республикалық Армиясының (ИРА) еріктісі, жазушы және белсенді, Солтүстік Ирландиядағы қақтығыстар кезінде маңызды рөл атқарды. Ирландиялық республикашыл Моррисон бұрынғы Sinn Féin партиясының жарнама директоры және «Republican News» және «An Phoblacht» газеттерінің редакторы болған. Қазір ол Бобби Сэндс қорының хатшысы және Ирландиядағы ең ірі қоғамдық өнер фестивалі – Féile an Phobail төрағасы.
Daniel Gerard Morrison (born 9 January 1953) is an Irish former Provisional Irish Republican Army (IRA) volunteer, author and activist who played a crucial role in public events during the Troubles in Northern Ireland. An Irish republican, Morrison is also a former Sinn Féin publicity director and editor of Republican News and An Phoblacht. He is the secretary of the Bobby Sands Trust and current chairman of Féile an Phobail, the largest community arts festival in Ireland.
Ерте өмір
Моррисон 1953 жылғы 9 қаңтарда Белфаст қаласындағы қатаң ирланд ұлтшыл Андерсонстаун ауданында Дэниел мен Сюзан Моррисон отбасында дүниеге келді. Оның әкесі Шығыс Белфасттағы Харланд және Вольф кеме құрылыс зауытында суретші болып жұмыс істеді. Моррисондар – Батыс Белфастағы Массерин көшесінен шыққан, беделді республикалық отбасы болды. Оның туыстары 1940 жылдары ИРА-ның Солтүстік науқанына қатысқандары үшін түрмеге қамалған; олардың бірі Гарри Уайт, бұрынғы буынның танымал ИРА мүшесі еді. Моррисон 1966 жылы Синн Фейнге қосылып, Белфаста Пасха көтерілісінің 50 жылдығын тойлауға көмектесті. Кейін ол былай деп еске алды: "Біздің ойымызша, ИРА қайта пайда болады деген мүмкіндік жоқ еді. Олар тарих кітаптарында қалған".
Уақытша IRA
1969 жылы Солтүстік Ирландиядағы тәртіпсіздіктерден кейін, Белфасттың ұлтшыл аудандарына шабуыл жасалып, өртеуге ұшырағаннан кейін, ол жаңадан құрылған Уақытша ИРА-ға қосылды. Ол "ИРА-ның әдейі әлсіретілгенін, сол себепті 1969 жылдың тамызында ұлтшыл аудандарды қорғауға шамасы жетпеді немесе мүлдем мүмкіндік болмады" деп сенді, сондықтан ұлтшылдар ешқашан қорғансыз қалмауы үшін жаңа ИРА құрылды. Осыдан кейін ол құпия республикалық қызметпен айналысты, бірақ 1971 жылға дейін Белфаст бизнес колледжінде оқып, студенттік журналдың редакторы болып жұмыс істеді. Моррисон 1972 жылы Лонг-Кеш түрмесіне қамалды.
Саяси белсенді
Моррисоннің жазу және жарнамаға қабілеті республикалық қозғалыста тез мойындалды, ал 1975 жылы босатылғаннан кейін Белфасттағы IRA жауапты тұлғасы Билли Макки оны «Republican News» газетінің редакторы етіп тағайындады. Ол бұл басылымда қозғалыстың көп жылдар бойы сақталған саясатын, әсіресе Ольстерге автономия берілген федеративтік біріккен Ирландияны жақтаған «Éire Nua» бағдарламасын сынады. Осы кезеңде ол жас, солшыл идеологиялы Белфасттағы республикашылдардың тобымен байланысты болды. Олар ИРА мен Шинн Фейннің стратегиясын, тактикасын және басшылығын өзгертуді қалаған, олардың жетекшісі Джерри Адамс болды. Атап айтқанда, Моррисон ИРА-ның 1975 жылғы қару тоқтатуы «апатқа ұшырады» деп есептеді. Ол басқа республикашылдарды және протестант азаматтарын ИРА-ның өлтіруіне қатысты айрықша сын айтты. 1970 жылдардың соңында Адамстың фракциясының күшеюімен Моррисон Шон О’Брэйдхидің орнына Шинн Фейннің жарнама директоры болып тағайындалды. 1981 жылғы ирландиялық аштық ереуілі кезінде Моррисон аштық ереуілшілерінің жетекшісі Боби Сэндстің өкілі болды, ол Анти H-блок платформасымен Британ Парламентіне сайланды. ИРА басшылығы мен британдық үкімет арасындағы делдалдың айтуынша, «Дэнни Моррисон, Мартин МакГиннес және Джерри Адамс – ереуілшілер мен британдық шенеуніктер арасындағы кез келген келісімді жүзеге асыру үшін «сендіру, білім беру және түсінік беру» қабілетіне ие болған жалғыз адамдар еді». «Жамылғы» протестіне қатысушы Ричард О’Рау және басқалар Адамс, МакГиннес және Моррисон алғашқы төрт өлімнен кейін аштық ереуілін аяқтауға мүмкіндік берген британдық ұсыныстарды ұстап қалды деп мәлімдеді, бірақ Моррисон мен Шинн Фейн бұл мәлімдемені күшті түрде жоққа шығарды. 1981 жылғы Шинн Фейннің Ард Фейс жиналысында Моррисон партияның конституциясын өзгертуді талап ете отырып, танымал сөз сөйледі. Ол былай деді: «Біз соғысты дауыс беру арқылы жеңе аламыз деп кім шынымен сенді? Бірақ, егер біздің бір қолымызда дауыс қағазы, екінші қолымызда «Armalite» болса, Ирландияда билікті бағындырсақ, оған ешкім қарсылық танытпайды ма?» Осы сөзден «Armalite және дауыс беру стратегиясы» термині туындады. Бұл термин Уақытша ИРА мен Шинн Фейннің республикалық мақсаттарына жету үшін қолданған екіталай тәсілін сипаттады. Жауап ретінде Шинн Фейннің президенті Руари О’Брэйдхи Ард Фейс «ұранды саясатқа алмастырмауы керек» деп, «Éire Nua» туралы айтты. 1982 жылдың басында лоялист жарымәскерилер Моррисон мен оның бірінші әйелін өлтіруге тырысып, олар жергілікті бардан шығып келе жатқанда оларға оқ жаудырды. Кейіннен 1982 жылғы Ард Фейс жиналысында Моррисон британ премьер-министрі Маргарет Тэтчер туралы: «Ол біз білген ең жаман адам» деді. Моррисон 1982 жылдан 1986 жылға дейін Солтүстік Ирландияның қысқа ғұмырлы Ассамблеясына Орта Ольстерден Шинн Фейн депутаты болып сайланды. Ол 1984 жылы Еуропалық парламентке де үміткер болды, 91 476 дауыс алып, 1989 жылы қайтадан үміткер болды. Сондай-ақ ол 1983 және 1986 жылдары Mid Ulster Westminster округіне үміткер болды. Моррисон, Оуэн Карронмен бірге, 1982 жылдың 21 қаңтарында Канададан АҚШ-қа заңсыз өтуге тырысқан кезде тұтқындалды. Екі канадалық жақтас та ер адамдарды контрабандаға салуға тырысқаны үшін айыпталып отырды. Бір апта федералды түрмеде өткізгеннен кейін Моррисон депортацияланды, ал кейін екеуі де АҚШ иммиграциялық қызметкерлеріне жалған мәлімдеме жасады деген айыппен сотталды.
1990 жылғы тұтқындалу
Моррисон 1979 жылдан 1990 жылға дейін «Синн Фэйн» партиясының жарнама директоры болып жұмыс істеді, одан кейін жалған тұтқындау, ИРА-ға мүшелік және ИРА-дағы қос агент Сэнди Линчті өлтіруге қатысты сөз байласуға қатысқаны үшін айыпталды. Ол сегіз жылға бас бостандығынан айырылды, бірақ 1995 жылы босатылды. Қылмыстық істерді қайта қарау комиссиясы осы істі Апелляциялық сотқа қайта жіберді және 2008 жылы Моррисон мен басқа да айыпталушылардың үкімдері күштен шығарылды. BBC News хабарлағандай, Лорд-бас судья сэр Брайан Керр айыптаулардың негізсіз екенін анықтады және оларды жоққа шығарды. Ерекше жағдай, себебі құпия хаттамада жазылған, оған Моррисон мен басқалардың кіруіне рұқсат берілмеді. Ол бұл құжатта ИРА-да жұмыс істейтін қос агенттер туралы құпия ақпарат болғандықтан және оның тұтқындалуы «құрылған» деп санайды.
Автор
1989 жылдан бері Моррисон республикалық идеялар мен Белфаст қаласының қазіргі тарихына қатысты тақырыптарда бірнеше роман мен пьеса жариялап келеді. Оның "Бұрыс адам" атты пьесасы 2005 жылы Лондонда сахналанды. Ол 1997 жылы жарық көрген, осы аттас кітабының негізінде құрылған және әріптестерінің полициямен байланысы бар деген күдікке іштелген IRA мүшесінің өмірін көрсетеді. Оның тұңғыш романы "Батыс Белфаст" шығармасы "Британдық үстемдік астындағы қауымының басынан өткендерді көркем проза арқылы бейнелеуге тырысқан заманауи ирланд республикашысының алғашқы әрекеті болуы мүмкін" деп сипатталды. Оның екінші кітабы "Құбыжықтың арқасында" гомосексуалдық қатынастар, қайғы және Солтүстік Ирландиядағы қақтығыс кезінде осы қатынастарға байланысты табулар, сондай-ақ RUC-тің геилерге қатысты ұстанымын қамтиды. Оның соңғы түпнұсқалық жұмысы "Тұтқын колонналары" 2004 жылы жарық көрді, одан кейін "Аштық ереуілі" басылды. Онда Кристи Мур мен Улик О'Коннордың материалдары, өлеңдері мен әңгімелері, сондай-ақ "Бланкет" журналында жарияланған ирандық адамның аштық ереуіліне қатысты халықаралық көзқарасы бар. "Белфаст телеграф" газетінің рецензенты оның үшінші кітабы "Бұрыс адам" (1997) "Солтүстік Ирландия тарихындағы ең маңызды кітаптардың бірі болып саналады" деп жазды, ал "Санди Таймс" оны "күшті және күрделі повестеу туындысы" деп атады. Бұл кітап "Ирланд әдебиетіне арналған Оксфорд жолдасы" кітабында талданды, онда ол "садақаның, алдаудың және кінәнің күшті бейнесі" деп сипатталды. 2005 жылы Лондонда пьеса ретінде қойылды. Сол газеттегі тағы бір рецензияда ол "Солтүстік Ирландиядағы қақтығыстан туған ең маңызды кітаптардың бірі" деп аталды. "Irish News" газеті оны "қамаудағы адамдарды адам ретінде қарастырудың сирек кездесетін мүмкіндігі" деп бағалады. "Барлық өлген дауыстар" (2002) – автордың естеліктері. Одан кейін "Тұтқын колонналары" (2004) жинағы жарық көрді. Моррисон "Аштық ереуілі: 1981 жылғы аштық ереуілі туралы ойлар" (2007) жинағын редакциялады, онда Тони Бенн, Эдна О'Брайен және Кристи Мур сияқты авторлардың өлеңдері, әңгімелері мен ереуіл туралы ойлары жинақталған. Баспагер кітапты былай сипаттайды: "Танымал романистер мен ақындар, бұрынғы тұтқындар мен белсенділер Солтүстік Ирландиядағы британ үкіметінен саяси тұтқын мәртебесін алу үшін наразылық білдірген он республикалық аштық ереуілшісінің өлімі туралы ой бөліседі. Олардың өлімі 1980 жылдардың басында Ұлыбритания мен Ирландия арасындағы қарым-қатынаста шешуші кезең болды. Бұл жинақтағы көптеген материалдар арнайы тапсырыспен жазылған, және олардың мазмұны әртүрлі болғанымен, оларды біріктіретін нәрсе – сол кездегі аштық ереуілінің қатты әсері және оның қазіргі күнге дейін сақталған күшті әсері". Моррисон Батыс Белфастта канадалық әйелі Леслимен бірге тұрады, оның алғашқы некесінен екі ұлы бар.
Боби Сэндс қоры
Бобби Сэндс қоры 1981 жылғы Аштық ереуілінен кейін құрылды, онда он республикалық тұтқын Ұлыбритания үкіметіне қарсы аштық ереуілінен қаза тапты. Мадден & Финукан заң фирмасы қорына қызмет көрсетуді жалғастыруда, оның алғашқы мүшелері Джерри Адамс, Дэнни Моррисон, Том Хартли, Том Кейхилл, Мари Мур және Дэнни Девенни болды. Бір кезде Сэндстің екі қарындасы Марселла мен Бернадет қорының мүшелері болды. Қазіргі мүшелері: Джерри Адамс, Дэнни Моррисон, Том Хартли, Джим Гибни, Брендан 'Бик' Макфарлейн, Сил Дарра, Карал Ни Чуиллин және Питер Мэдден. BST Бобби Сэндстің барлық жазба еңбектерінің авторлық құқығына ие екенін мәлімдейді. Сэндс отбасы BST-ны сынап, оны таратуға шақырды. Журналист және жазушы Эд Молони "Sunday Tribune" газетінде жариялаған мақаласын қайта жариялап, Бобби Сэндстің жақындары BST-ға қарсы заңдық шаралар қолдануға ниеттенгенін көрсетті. Молони, бұрынғы ИРА тұтқыны және журналист Энтони МакИнтайрмен бірге BST-ға ашық хат жариялады, онда олардың қорының заңдылығына наразылықтарын толық баяндады.