Кіріспе

Аргентинада 2010 жылдың 22 шілдесінен бастап бір жынысты некелер заңды. Бір жынысты некелерді заңдастыру туралы заң жобасын 2010 жылдың 5 мамырында Өкілдер палатасы, ал 15 шілдеде Сенат мақұлдады. Президент Кристина Фернандес де Киршнер 21 шілдеде қол қойды, ал заң келесі күні күшіне енді. Аргентина Оңтүстік Америка және Латын Америкасындағы, Америка құлықтарындағы екінші, испан тілінде сөйлейтін елдер арасындағы екінші және Оңтүстік жарты шарындағы бір жынысты некелерді заңдастырған алғашқы ел болды. Әлем бойынша бұл оныншы ел еді. 2015 жылдан бері азаматтық одақтар да бүкіл елде қолжетімді, олар некеге қатысты кейбір құқықтар мен мүмкіндіктерді ұсынады.

Азаматтық одақтар

ХХІ ғасырдың алғашқы онжылдығында азаматтық одақтар (lang es немесе unión convivencial) Аргентинаның төрт аймағында заңдастырылды: Буэнос-Айрес автономиялық қаласы (2002), Рио-Негро провинциясы (2003), Вилла-Карлос-Пас қаласы (2007) және Рио-Куарто қаласы (2009). Азаматтық одақ некедегі жұбайларға берілетін кейбір құқықтарды қамтамасыз етеді және оны белгілі бір уақыт бірге тұрған жұбайлар ғана құра алады, әдетте бір немесе екі жыл. Азаматтық одақтар 2015 жылдың 1 тамызында Аргентинаның бұрынғы Азаматтық кодексін алмастырған Азаматтық және коммерциялық кодекс (Código Civil y Commercial) күшіне енген кезде бүкіл ел бойынша заңдастырылды. Кодекс 2014 жылдың қазан айында Парламенттің келісімімен бекітілді және 2014 жылдың 7 қазанында Президент Фернандес де Киршнер қол қойды. Азаматтық одақтағы жұбайлар ауруханаға бару құқығы, мұрагерлік және зейнетақы құқықтары сияқты басқа да құқықтар мен артықшылықтарға ие болады.

Тіркелмеген бірге тұру

2008 жылдың 19 тамызында Аргентина үкіметі бес жылдан астам бірге тұрған, бір жынысты жұптарға қайтыс болған серіктестерінің зейнетақысын алуға рұқсат бергенін хабарлады. Бұл – бүкіл ел бойынша тіркелмеген бірге тұрудың немесе бір жынысты серіктестердің құқықтарының алғаш рет мойындалуы болды. Осының нәтижесінде, төрт аргентиналық кәсіби одақ Ұлттық әлеуметтік қамтамасыздандыру жүйесінің медициналық қызметтерін қызметкерлерінің бір жынысты серіктеріне ұсынды (бұл жүйе денсаулық сақтау саласындағы одақтармен бірлесіп жұмыс істейді); бұл қызметтер мұғалімдер, сауда қызметкерлері, басшылық қызметкерлер және әуе көлігі қызметкерлерінің одақтарына қолжетімді. 2005 жылдың желтоқсан айында судья Кордова провинциясының барлық түрмелеріне геилерге жұбайлық кездесулерге рұқсат беруді және түрмеде қарым-қатынас құрған сотталғандардың жыныстық қатынасын рұқсат етуді бұйырды.

Бір жынысты некелер

2009 жылғы жартылай сайлауға екі апта қалғанда, Әділет министрі Анибал Фернандес Конгресте бір жынысты некелер тақырыбын талқылауды қолдайтынын, гендерлік бейтарап заң "дискриминацияны тоқтатуға" мүмкіндік беретінін және "көптеген адамдар оны талап ететінін" мәлімдеді. Фернандес сондай-ақ, бұрынғы президент Нестор Киршнер, президент Кристина Фернандес де Киршнердің күйеуі, елде бір жынысты некелер туралы кеңірек пікір алмасуды қолдайтынын айтты. Президент Фернандес де Киршнердің бір жынысты некеге қатысты позициясы сол кезде белгісіз болды. Әділет министрі Фернандес қазіргі уақытта Конгреске заң жобасын ұсынуға "жұмыс істеп жатқанын" және оның министрлігі алдымен "мәселенің барлық жақтарын бағалауы керек" екенін мәлімдеді. Аталған заң жобасы ешқашан ұсынылмады. Осы кезеңде ЛГБТ-топтары өздерінің мақсатына депутаттар палатасының мүшелерін біртіндеп көндіріп алды, конгресс партияларының децентрализацияланған сипаты осы топтарға үнемі жетістіктерге қол жеткізуге көмектесті. 2009 жылдың соңында Аргентина Конгресі Сильвия Аугсбургер (Социалистік партия) және Вильма Ибарра (Жаңа кездесу) есімдерімен ұсынылған, азаматтық кодекске бір жынысты некелерге рұқсат беруге бағытталған екі ұсынысты қарады. Кейіннен Ибарра мен Аугсбургер өздерінің жеке бастамаларын біріктіріп, бір заң жобасын жасауға келісті. 2009 жылдың 27 қазанында депутаттар палатасының Жалпы заң комитеті мен Отбасы, әйелдер, балалар және жастар комитетінде бір жынысты неке туралы заң жобасы талқыланды. Ибарра Аргентинада бір жынысты некелерді 2009 жылдың соңына дейін бекітуді үміттенедінін білдірді. Заң жобасы бойынша пікір алмасу 5 және 10 қарашада жалғасты, содан кейін тоқтатылып, 2010 жылдың наурызында қайта басталды. Сол кезде жүргізілген сауалнама нәтижесінде аргентиналықтардың 70 пайызы бір жынысты некелерді заңдастыруды қолдайтыны анықталды. 2010 жылдың 15 сәуірінде Депутаттар палатасының Жалпы заң комитеті мен Отбасы, әйелдер, балалар және жастар комитеті бір жынысты некелерді заңдастыруды ұсынды. 2010 жылдың 5 мамырында депутаттар палатасы 126 дауысқа қарсы 110 дауыспен бір жынысты неке туралы заң жобасын қабылдады. 6 шілдеде Сенаттың Жалпы заң комитеті заң жобасын қабылдамауды ұсынды. Заң жобасын дауысқа салу 14 шілдеге жоспарланған еді. Бірақ келесі күні таңға дейін созылған ұзақ отырыстан кейін, 15 шілдеде Сенат 33 дауысқа қарсы 27 дауыспен бір жынысты неке туралы заң жобасын қабылдады. 21 шілдеде президент Кристина Фернандес де Киршнер заңға қол қойды. Заң 22 шілдеде Аргентина Республикасының Ресми газетінде жарияланды және сол күні күшіне енді. Заң бір жынысты жұптарға некедегі барлық құқықтар мен міндеттерді береді, соның ішінде бала асырап алу құқығы да бар. Бірінші неке 2010 жылдың 30 шілдесінде Сантьяго-дель-Эстеро облысының Фриас қаласында Мигель Анхель Калефато мен Хосе Луис Наварро арасында тіркелді. 2012 жылдың 27 шілдесінде Буэнос-Айрес тұрғындары Алехандро Гринблат пен Карлос Дермгерд Латын Америкасында жаңа туған баланың екі әкесін ресми түрде тіркеген алғашқы еркектер атанды. Олардың Тобиас есімді баласы екі еркектің бірінің биологиялық ұлы, ал оны жалға алу анасы тудырған. Ол Аргентинада екі әкесі көрсетілген туу туралы куәлігі бар алғашқы адам болды.

Сот шешімдері

2007 жылдың 14 ақпанында белсенділер Мария Рашид пен Клаудия Кастросин Верду азаматтық кодекстің 172 және 188-баптарын конституцияға қайшы деп жариялау үшін сотқа шағым түсірді. 2009 жылдың 12 қарашасында Буэнос-Айрес қаласындағы сот Алекс Фрейр мен Хосе Мария Беллоның бір жынысты жұптарының некесін мақұлдады, бұл Азаматтық кодекстің 172 және 188-баптары конституцияға қайшы екенін көрсетті. Үкімет басшысы Маурисио Макри бұл шешімге шағымданбайтынын мәлімдеді, бірақ 30 қарашада басқа сот Жоғарғы Сот қарауына дейін некеге тоқтатпа берді. 2009 жылдың желтоқсан айында Тьерра-дель-Фуэго губернаторы Фабиана Риос азаматтық тіркеу кеңсесіне олардың некесін жасау және тіркеуді бұйырды. 28 желтоқсанда екі ер адам провинциялық астана Ушуаяда заңды түрде некелесіп, Латын Америкасындағы тұңғыш бір жынысты жұп болып үйленді. 2010 жылдың 14 сәуірінде неке жарамсыз деп жарияланды, бірақ ол техникалық тұрғыдан заңды болып қалды, себебі шешім тараптарға жеткізілмеді. Некеде тұрған жұбайлар сот шешімі туралы хабарланған жағдайда шағымданатындарын айтты. Жұбайлар 2015 жылы ажырасу туралы хабарлады. Журналист Бруно Бимби екі ер адамның да гомосексуал болғанымен, олар жұп емес екенін және ЛГБТ құқықтарын қорғау мақсатында ғана солай әрекет еткенін мәлімдеді. 2010 жылдың 10 наурызында Буэнос-Айрестегі судья Дамиан Бернат пен Хорхе Эстебан Салазар Капонның екінші бір жынысты некесін заңсыз деп таныды. 16 сәуірде екі әйелдің арасындағы үшінші бір жынысты неке Аргентина заңы некені тек "ер және әйел" арасында ғана мүмкін деп шешкен судьямен күшін жойды. Кейіннен әкімшілік судья Елена Либератори бұл шешімді жоққа шығарып, некені заңды деп таныды және Буэнос-Айрес азаматтық тіркеу кеңсесіне сотқа неке куәлігін тапсыруды бұйырды. 2009 жылдың желтоқсанында алғашқы заңды бір жынысты некеден кейін, Аргентинада бір жынысты некелерді заңдастыру туралы ұлттық заң 2010 жылдың шілдесінің соңында күшіне енгенге дейін тағы жеті бір жынысты жұп некелесіп үлкерді. Осы кезде Жоғарғы Сот бір жынысты жұптардың некеге тұру құқығына қатысты бірнеше істі қарастырып жатқан еді. 2010 жылдың 2 шілдесінде кейбір БАҚ Рашид пен Кастросиннің 2007 жылдың ақпанындағы ісі бойынша Жоғарғы Соттың олардың пайдасына шешім шығаруға дайын екенін, бірақ бір жынысты некелерді заңдастырғаннан кейін шешімін жарияламауды шешкенін хабарлады.

Қоғамдық пікір

2013 жылдың 15 қарашасы мен 2014 жылдың 8 қаңтары аралығында Pew Research Center зерттеу орталығы жүргізген сауалнамаға сәйкес, аргентиналықтардың 52 пайызы бір жынысты некелерді қолдаса, 40 пайызы қарсы болды. 2015 жылы Ipsos жүргізген сауалнама Аргентинаның 59 пайызының бір жынысты некеге қолдау білдіргенін көрсетті. Тағы 16 пайызы азаматтық одақтарды немесе заңмен танылудың басқа да формаларын қолдады. 2016 жылдың қыркүйек-қазан айларында Varkey Foundation жүргізген сауалнамада Аргентинадағы 18-21 жас аралығындағылардың 73 пайызы бір жынысты некелерді қолдайтыны анықталды. 2017 жылғы AmericasBarometer көрсеткендей, Аргентиналықтардың 65 пайызы бір жынысты некелерді қолдайды. Бұл көрсеткіш 11 Оңтүстік Америка елі арасында екінші орында тұрды, көршілес Уругвай (75 пайыз) одан жоғары. 2021 жылдың мамырында Ipsos жүргізген сауалнама Аргентиналықтардың 73 пайызы бір жынысты некелерді қолдайтынын, 9 пайызы азаматтық одақтарды қолдайтынын, бірақ некеге тұрмайтынын, 10 пайызы бір жынысты жұптарға заңдық тануды мүлдем қабылдамайтынын, ал 8 пайызы шешімін қабылдамағанын көрсетті. Сонымен қатар, Аргентиналықтардың 20 пайызы бір жынысты жұптардың үйлену тойына қатысқан. 2023 жылдың ақпан және мамыр айлары аралығында Pew Research Center жүргізген сауалнама Аргентиналықтардың 67 пайызы бір жынысты некелерді қолдайтынын, 26 пайызы қарсы екенін және 7 пайызы жауап беруден бас тартқанын көрсетті. Жасы бойынша бөліп қарағанда, 18-34 жас аралығындағылар арасында қолдау 75 пайызды құрады, ал 35 және одан жоғары жастағылар арасында 62 пайызды құрады. Әйелдердің (73 пайыз) бір жынысты некелерді қолдау ықтималдығы ерлерге (60 пайыз) қарағанда жоғары болды.