Карл Рудольфи: Гельминтологияның негізін қалаушы және ғылымға қосқан үлесі

Кіріспе

Швед-неміс биологы (1771–1832)

Карл Асмунд Рудольфи (14 шілде 1771 – 29 қараша 1832) – швед туған неміс табиғаттанушысы, ол "гельминтологияның негізін қалаушысы" ретінде танымал.

Өмір

Рудольфи неміс отбасында Стокгольмде дүниеге келген. 1793 жылы ол докторлық диссертациясын, ал 1794 жылы – медицина докторы дәрежесін Грайфсвальд университетінен қорғады, сонда анатомия профессоры болып тағайындалды. Ол ботаника, зоология, анатомия және физиология салаларында кең ауқымда жұмыс істеді. Ол жүйкелердің анатомиясын зерттеді, өсімдіктердің өсуін оқыды және жасушаның өсімдіктердің негізгі құрылымдық бірлігі деген пікірдің ерте жақтасы болды. 1804 жылы Карл Рудольфи мен Й.Х.Ф. Линк "жасушалардың табиғатын анықтағандары" үшін Геттингендегі Корольдік ғылым қоғамынан сыйлық алды, олар жасушалардың дербес, ортақ қабырғалары жоқ екенін дәлелдеді. Оның алғашқы маңызды жарияланымдарының бірі – паразиттік құрттарға арналған зерттеу, «Enterozoorum Sive Vermium Intestinalium Historia Naturalis». Бұл – нематодтарды сипаттаған алғашқы жарияланым. Оның екінші еңбегі «Synopsis cui accedunt mantissima duplex et indices locupletissima» адамдардың маңызды нематодтық паразиттерінің, мысалы, Ascaris lumbricoides-тің тіршілік циклын егжей-тегжейлі сипаттаған алғашқы жұмыс болды. 1810 жылы ол Берлин университетінде анатомия және физиология профессоры болып тағайындалды және өмірінің соңына дейін осы қызметте болды. Ол университет ректоры қызметін екі рет атқарды және Берлин зоотомиялық мұражайын (кейіннен Табиғаттану мұражайы) құрды. 1816 жылы ол Швеция Корольдік ғылым академиясының шетелдік мүшесі болып сайланды. 1821 жылы Рудольфи «Grundriss der Physiologie» атты еңбегін жариялады, онда адамзатты нәсілдерге емес, түрлерге бөлу керек екенін айтты. Оның еңбектері неміс және скандинавия елдеріндегі нацистік кезеңдегі «ғылыми» расизмнен бұрын пайда болды. Рудольфи 1832 жылы Берлинде қайтыс болды, ал Берлин университетіндегі оның орнын ең талантты шәкірті Йоханнес Мюллер иеленді. Рудольфи көптеген түрлердің атауларында еске алынады, мысалы, сеи киті, ескі әдебиетте «Рудольфидің киті» (Тернер, 1882) немесе «Рудольфидің рорквалы» (мысалы, Кокс, 1886; Коллетт, 1886; Холдейн, 1906, 1909; Томпсон, 1919) деп аталды. Ол сондай-ақ Германияның паразитологиялық қоғамымен құрметтеледі, ол ғылыми жетістіктері үшін Рудольфи медалін табыстайды.

Rudolphi was born in Stockholm to German parents. He was awarded his PhD in 1793 and his medical doctorate in 1794 from the University of Greifswald, where he was appointed Professor of Anatomy. He worked widely across the fields of botany, zoology, anatomy and physiology. He investigated the anatomy of nerves, carried out studies of plant growth and was an early champion of the view that the cell is the basic structural unit of plants. In 1804, Karl Rudolphi, along with J. H. F. Link were awarded the prize for "solving the problem of the nature of cells" by the Königliche Societät der Wissenschaft (Royal Society of Science), Göttingen, for proving that cells had independent rather than common walls. His first great publication was a study of parasitic worms, the Enterozoorum Sive Vermium Intestinalium Historia Naturalis. This is the first publication to describe the Nematoda. His second, the "Synopsis cui accedunt mantissima duplex et indices locupletissima" was the first work to detail the life cycle of important nematode parasites of humans, such as Ascaris lumbricoides. In 1810 he was appointed Professor of Anatomy and Physiology at the University of Berlin, a position he held until his death. He served two terms as rector of the University, and founded the |Berlin Zootomical Museum (later the Museum für Naturkunde). In 1816, he was elected a foreign member of the Royal Swedish Academy of Sciences. In 1821, Rudolphi published his "Grundriss der Physiologie", where he argued that the human genus should be divided into species, not into races. His work therefore predates "scientific" racism of the Nazi period in German and Scandinavian countries. Rudolphi died in Berlin in 1832, and was succeeded in his position at the University of Berlin by his greatest student, Johannes Müller. Rudolphi is remembered in numerous species names such as the sei whale, known in older literature as "Rudolphi's Whale" (Turner 1882) or "Rudolphi's rorqual" (e. g. Cocks 1886; Collett 1886; Haldane 1906, 1909; Thompson 1919). He is also commemorated by the German Parasitological Society, who award the Rudolphi Medal for scientific excellence.