Кіріспе

Техникалық өзгеріс – экономикада қолданылатын термин, бірдей көлемдегі ресурстардан алынатын өнім мөлшерінің өзгеруін сипаттайды. Техникалық өзгеріс міндетті түрде технологиялық болмауы мүмкін, себебі ол ұйымдық жаңартуларға немесе реттеу, ресурстар бағасы немесе ресурстар көлемі сияқты шектеулердегі өзгерістерге байланысты болуы мүмкін. Кейбір ғалымдар техникалық өзгерісті экономикалық серпінділіктің ең маңызды көзі, капиталистік экономикадағы өзгерістердің қарқыны деп санайды, бірақ оның негізгі бұқаралық ақпарат құралдарында назарсыз қалғанына қарамастан, парадоксалды жайтты атап көрсетеді. Техникалық өзгерісті факторлық кіріс бірлігіне шаққандағы өнімнің өзгеруі арқылы өлшеуге болады. Еркін нарық экономикасында технологиялық жетістіктер өнімділіктің өсуіне алып келеді, бірақ бұл ескірген, тиімсіз өндіріс құралдарының орнына жүреді, бұл субъективті тәуекел деңгейін тудырады, ал теория бойынша оның өтемі – капиталға түсетін табыс. Бұл ставка немесе табыс өндіріс құралдарын капиталмен қаржыландырумен байланысты барлық қабылданған тәуекелдерді, соның ішінде технологиялық тәуекелдерді көрсетеді. Капиталды қаржыландыру тұрғысынан алғанда, технологиядағы жетістіктер жүйелік нарықтық тәуекелдің классикалық анықтамасы болып табылады. Мұның салдары – өндіріс құралдарының бір бөлігінің "шығармашылық жойылуы", яғни кәсіпорындардың ескірген өнімдерді өндіруді тоқтатуы және/немесе енді пайдалы болмайтын қызметтерді доғаруы. Капитализмнің таза түрі өндіріс құралдарының бір бөлігін үнемі шығармашылық түрде жоюды қамтиды, ал экономиканың жалпы ішкі өнімінің (ЖІӨ) өсуі экономикалық ескіруден туындаған шығындар ескерілгеннен кейін қалпына келген өсуді көрсетеді. Осыған сәйкес, ЖІӨ-нің өсуі капитализмнің мұндай экономикалық құрылымды жасамайтынын көрсетеді, онда бір тарап екінші тараптың есебінен ғана пайда таба алады (яғни, егер бір тарап екінші тараптың есебінен пайда табуға мүмкіндік алса, онда ЖІӨ-нің номиналды өсуіне қол жеткізу мүмкін емес). Капитализмнің "табиғи процесі" (соның ішінде шығармашылық жойылу) макроэкономикалық ұйымның басқа жүйелерін жақтаушылар тарапынан қызу пікірталас тудырады, олар ескірудің соңғы нәтижесін капиталға тең емес қол жетімділікпен тұрақты түрде кемсінтілген топтың пайда болуы ретінде қарастырады. Білім беру ресурстарының олардың өзі жасаған еместігі де осы мәселені күшейтеді, ал басқалары пропорционалды емес еңбек немесе капитал салымдары үшін тең нәтижеге қол жеткізуге тырысады, бірақ оларға еркін нарық экономикасымен бәсекелесе алатын тиімді модельді әзірлеу мүмкін болмады.