Ішектегі нәжіс бітелуі – ұзаққа созылған қабазат салдарынан туындайтын ауыр жағдай. Симптомдар, себептері, емдеу әдістері (дәрі-дәрмен, клизма, тазалау) туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Медициналық жағдай
Medical condition
Фекальдық импакция немесе тоқылған ішек – бұл созылмалы іш қату салдарынан тік ішекте пайда болатын қатты, жылмауы мүмкін нәжіс массасы (қатысты термин – фекальдық жүктелу, ол тік ішекте кез келген консистенциядағы үлкен көлемдегі нәжіс болуын білдіреді). Фекальдық импакция – нейрогенді ішек дисфункциясының жиі кездесетін салдары және қатты дискомфорт пен ауырсынуға себеп болады. Оны емдеуге лаксативтер, клизмалар, импульстік сумен шаю (ПИЭ) және қолмен алып тастау кіреді. Бұл жағдай тікелей емдеместен өздігінен шешілмейді.
A fecal impaction or an impacted bowel is a solid, immobile bulk of feces that can develop in the rectum as a result of chronic constipation (a related term is fecal loading which refers to a large volume of stool in the rectum of any consistency). Fecal impaction is a common result of neurogenic bowel dysfunction and causes immense discomfort and pain. Its treatment includes laxatives, enemas, and pulsed irrigation evacuation (PIE) as well as digital removal. It is not a condition that resolves without direct treatment.
Себептер
Мұның көптеген себептері болуы мүмкін: ұзақ уақыт бойы дене белсенділігінің төмендеуі, жеткілікті талшықты тамақтанбау, сусыздану және нәжісті қасақана тоқтатып қою. Фентанил, бупренорфин, метадон, кодеин, оксикодон, гидрокодон, морфин және гидроморфон сияқты опиоидтар, сондай-ақ ішек қозғалысын баяулатуға арналған кейбір седативтер нәжістің тым үлкен, қатты және/немесе құрғақ болуына алып келуі мүмкін. Ішек синдромы, кейбір неврологиялық аурулар, паралиттік илеус, гастропарез, қант диабеті, простата безінің үлғаюы, ішек кеңеюі, жұтылған шетелдік зат, Крон ауруы және колит сияқты ішек қабыну аурулары, сондай-ақ амилоидоз, целиакия, қызыл жегі және склеродермия сияқты аутоиммундық аурулар нәжіс тоқталуына себеп болуы мүмкін. Қалқанша бездің жеткіліксіз қызметі ішек қырылыстарының әлсіздігінен туындаған созылмалы іш қатуға да алып келуі мүмкін. Темір препараттары немесе қандағы кальций деңгейінің артуы да себеп болуы мүмкін. Омыртқа миының жарақаты ілеустің салдарынан іш қатудың жиі кездесетін себебі болып табылады.
There are many possible causes; these include a long period of physical inactivity, failure to consume adequate dietary fiber, dehydration, and deliberate retention of fecal matter. Opioids such as fentanyl, buprenorphine, methadone, codeine, oxycodone, hydrocodone, morphine, and hydromorphone as well as certain sedatives that reduce intestinal movement may cause fecal matter to become too large, hard and/or dry to expel. Specific conditions, such as irritable bowel syndrome, certain neurological disorders, paralytic ileus, gastroparesis, diabetes, enlarged prostate gland, distended colon, an ingested foreign object, inflammatory bowel diseases such as Crohn's disease and colitis, and autoimmune diseases such as amyloidosis, celiac disease, lupus, and scleroderma can cause a fecal impaction. Hypothyroidism can also cause chronic constipation because of sluggish, slower, or weaker colon contractions. Iron supplements or increased blood calcium levels are also potential causes. Spinal cord injury is a common cause of constipation, due to ileus.
Алдын алу
Опиаттарды азайту немесе алмастыру, жеткілікті су ішу, талшықты тағамдар және физикалық жаттығулар.
Reducing or replacing opiates, adequate intake of water, dietary fiber, and exercise.
Емдеу
Ішектегі нәжіс бітелуін емдеу үшін бітелуді жою және оның қайталануын болдырмау үшін емдеу қажет. Ішек қозғалысының төмендеуі құрғақ, қатты нәжіске алып келеді, нәжіс бітелу жағдайында ол үлкен, қатты нәжіс массасына айналады, оны тік ішек арқылы шығару мүмкін болмайды. Емдеудің әртүрлі әдістері нәжісті жұмсарту, майлау немесе оны алып тастауға жеткілікті кішкентай бөліктерге бөлу арқылы бітелуді жоюға бағытталған. Клизмалар мен осмостық слабительдер нәжісті жұмсақ болғанша су мөлшерін арттыру арқылы жұмсарту үшін қолданылуы мүмкін. Магний цитраты сияқты осмостық слабительдер әсер етуіне бірнеше минуттан сегіз сағатқа дейін уақыт кетеді, тіпті сонда да нәжісті шығару үшін жеткіліксіз болуы мүмкін. Осмостық слабительдер пациенттің тік ішек ішіндегі заттарды шығару әрекетіне кедергі келтіріп, құрысу, тіпті қатты ауырсынуды тудыруы мүмкін. Нәжістің сулылығын арттыру үшін полиэтиленгликоль (PEG 3350) қолданылуы мүмкін. Бұл 24-48 сағатқа созылуы мүмкін, бірақ асқынулар немесе қатты ауырсыну қаупі болғанда бітелуді дереу жою қажет болған жағдайларда бұл әдіс тиімді емес. Клизмалар (мысалы, гиперосмотикалық тұзды ерітінді) және тік ішекке енгізілетін препараттар (мысалы, глицеринмен) судың мөлшерін арттыру және перистальтиканы ынталандыру арқылы жұмыс істейді, және екеуі де ауызша қабылданатын слабительдерге қарағанда тез әсер етеді. Клизма 2–15 минут ішінде әсер ететіндіктен, ірі нәжіс массасын жұмсартуға жеткілікті уақыт бермейді. Егер клизма бітелуді жоюға көмектессе де, нәжіс массасы анальдық канал арқылы шығарылуы үшін тым үлкен болып қалуы мүмкін. Минералды майлы клизмалар нәжісті майлау арқылы оңай шығуына көмектеседі. Клизмалар бітелуді жоюға көмектеспеген жағдайларда, полиэтиленгликольді 24–48 сағат бойы массаны жұмсарту үшін қолдануға болады немесе массаны дереу жою қажет болса, қолмен бітелуді жоюға көмектеседі. Қолмен бітелуді жою анус қуысын майлау және бір қолғаппен киген саусақты қасық сияқты қозғалыспен жасау арқылы нәжіс массасын бөлшектеу арқылы жүзеге асырылады. Көбінесе қолмен бітелуді жою жалпы анестезиясыз жасалады, бірақ седация қолданылуы мүмкін. Күрделі процедураларда жалпы анестезия қолданылуы мүмкін, бірақ жалпы анестезия қолдану анальдық сфинктерге зақым келтіру қаупін арттырады. Егер басқа барлық емдеулер сәтсіз аяқталса, хирургиялық араласу қажет болуы мүмкін. Тағы бір емдеу әдісі клизма мен импульстік суландыру эвакуациясы (ПИЭ) арқылы қолмен бітелуді жоюды қамтиды. ПИЭ ішекке пульсациялық су жіберіп, тығыз массаны жұмсарту және ыдырату арқылы нәжіс бітелуін емдейді. Опиоидты ауырсынуға қарсы препараттар қабылдап жатқан кез келген науқасқа іш қатудың алдын алу үшін препараттар беру ұсынылады. Ішектің қалыпты қозғалысын қамтамасыз ету және нәжісті жұмсарту үшін күнделікті препараттарды қолдануға болады. Көптеген адамдар слабительдер мен клизмаларды күнделікті қолданудан аулақ болуы керек, өйткені бұл ішектің қалыпты қозғалыс қабілетін жоғалтуына әкелуі мүмкін. Алайда, созылмалы асқынулары бар науқастарға дәрігердің бақылауымен күнделікті препараттар қабылдау қажет болуы мүмкін. Полиэтиленгликоль 3350 басқа слабительдерге тән жағымсыз әсерлердің қаупінсіз нәжісті жұмсарту үшін күнделікті қабылдануы мүмкін. Әсіресе, стимуляциялық слабительдерді жиі қолдануға болмайды, өйткені олар тәуелділікке әкелуі мүмкін, нәтижесінде адам ішектің қалыпты қызметін жоғалтады және слабительді қабылдамаса нәжіс шығара алмайды. Электролиттік тепе-теңдікті бұзуы мүмкін болғандықтан, осмостық слабительдерді жиі қолданудан аулақ болу керек. Зерттеулер көрсеткендей, PIE MED құрылғысымен импульстік суландыру эвакуациясы зерттеулердегі барлық емделген науқастарда сәтті нәтиже берген, бұл импульстік суландыру эвакуациясын нәжіс бітелуін емдеудің ең тиімді және сенімді әдісі етеді.
The treatment of fecal impaction requires both the remedy of the impaction and treatment to prevent recurrences. Decreased motility of the colon results in dry, hard stools that in the case of fecal impaction become compacted into a large, hard mass of stool that cannot be expelled from the rectum. Various methods of treatment attempt to remove the impaction by softening the stool, lubricating the stool, or breaking it into pieces small enough for removal. Enemas and osmotic laxatives can be used to soften the stool by increasing the water content until the stool is soft enough to be expelled. Osmotic laxatives such as magnesium citrate work within minutes to eight hours for onset of action, and even then they may not be sufficient to expel the stool. Osmotic laxatives can cause cramping and even severe pain as the patient's attempts to evacuate the contents of the rectum are blocked by the fecal mass. Polyethylene glycol (PEG 3350) may be used to increase the water content of the stool without cramping. This may take 24 to 48 hours, however, and it is not well suited to cases where the impaction needs to be removed immediately due to risk of complications or severe pain. Enemas (such as hyperosmotic saline) and suppositories (such as glycerine suppositories) work by increasing water content and stimulating peristalsis to aid in expulsion, and both work much more quickly than oral laxatives. Because enemas work in 2–15 minutes, they do not allow sufficient time for a large fecal mass to soften. Even if the enema is successful at dislodging the impacted stool, the impacted stool may remain too large to be expelled through the anal canal. Mineral oil enemas can assist by lubricating the stool for easier passage. In cases where enemas fail to remove the impaction, polyethylene glycol can be used to attempt to soften the mass over 24–48 hours, or if immediate removal of the mass is needed, manual disimpaction may be used. Manual disimpaction may be performed by lubricating the anus and using one gloved finger with a scoop like motion to break up the fecal mass. Most often manual disimpaction is performed without general anaesthesia, although sedation may be used. In more involved procedures, general anaesthesia may be used, although the use of general anaesthesia increases the risk of damage to the anal sphincter. If all other treatments fail, surgery may be necessary. Another treatment method makes use of an enema and manual disimpaction via pulsed irrigation evacuation (PIE). By using pulsating water to enter into the colon to soften and break down the dense mass, PIE treats fecal impaction. it is recommended that any patient placed on opioid pain medications be given medications to prevent constipation before it occurs. Daily medications can also be used to promote normal motility of the colon and soften stools. Daily use of laxatives or enemas should be avoided by most individuals as it can cause the loss of normal colon motility. However, for patients with chronic complications, daily medication under the direction of a physician may be needed. Polyethylene glycol 3350 can be taken daily to soften the stools without the significant risk of adverse effects that are common with other laxatives. In particular, stimulant laxatives should not be used frequently because they can cause dependence in which an individual loses normal colon function and is unable to defecate without taking a laxative. Frequent use of osmotic laxatives should be avoided as well as they can cause electrolyte imbalances. Research shows that pulsed irrigation evacuation with the PIE MED device is successful in all tested patients in studies, making pulsed irrigation evacuation the most effective and reliable form of fecal impaction treatment.