Тиес қаласы – Сенегалдың ірі өнеркәсіптік орталығы. 320 мың халқы бар, Дакардың шығысында орналасқан. Тарихы, географиясы және Serer Noon халқы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тьес (tjɛs; ثيس; Noon: Chess) – Сенегалдағы үшінші ірі қала. 2005 жылы халық саны ресми түрде 320 000 деп бағаланған. Қала Дакардың шығысында N2 тас жолында және Дакар, Бамако және Сент-Луис қалаларына баратын теміржолдардың тоғысқан жерінде орналасқан. Тиес облысының орталығы және маңызды өнеркәсіптік қала.
Thiès (tjɛs; ثيس; Noon: Chess) is the third largest city in Senegal with a population officially estimated at 320,000 in 2005. It lies east of Dakar on the N2 road and at the junction of railway lines to Dakar, Bamako and St Louis. It is the capital of Thiès Region and is a major industrial city.
Тарих
Колонизациядан бұрын Тиес платосы Кайор және Баол патшалықтары арасындағы орманды шекара болған. Серер-Нун халқы, Серер этносының кіші тобы, сол платода қоныстанған. Серер-Нун әлі күнге дейін оңтүстік-батыс қаласындағы Тиес-Нонс ауданында тұрады. Олар Кангин тілдерінің бірі – нон тілінде сөйлейді. 17 ғасырда Кайор патшалығына қарасты Дианксен ауылы стратегиялық маңызды платода негізделген. 1860 жылы онда бар болғаны 75 адам тұрған. 1864 жылы француздықтар сол жерде әскери бекет салған, содан бері қаланың дамуына үлкен үлес қосып келеді. 19 ғасырдың соңында Спитандар миссионерлік қызмет құрды, ол Мавританиядан жасалған құл сату мақсатындағы шабуылдардан жергілікті халықты қорғауға көмектесті. 1885 жылы Дакар – Сен-Луи темір жолы, Француз Батыс Африкасындағы алғашқы темір жол желісі, Тиесте тоқтаумен ашылды. 1904 жылы француз отаршылдық әкімшілігі Тиес коммунасын құрды. Маңызды темір жол түйіні ретінде қала 1945-1946 және 1947-1948 жылдарғы жалпы ереуілдерде маңызды рөл атқарды. 1956 жылғы қарашада Леопольд Седар Сенгор, кейіннен тәуелсіз Сенегалдың бірінші президенті, Тиес қаласының мэрі болып сайланды.
Before colonization, the Thiès Plateau was a wooded frontier between the kingdoms of Cayor and Baol inhabited by the Serer Noon, an ethnic sub group of the Serer people. The Serer Noon still inhabit the Thiès Nones neighborhood of the south west city today. They speak the Noon language, one of the Cangin languages. The village of Dianxene, belonging to the kingdom of Cayor, was founded on the strategically important plateau in the 17th century. In 1860, it had only 75 inhabitants. The French founded a military post there in 1864, becoming an important force in the city's development ever since. The Spiritans founded a mission there in the late 19th century to help protect the local population from raids out of Mauretania seeking to capture slaves. In 1885, the Dakar–Saint Louis railway, the first rail line in French West Africa, opened with a stop in Thiès. The French colonial administration created the commune of Thiès in 1904. As an important railway junction, the city was an important site during the general strikes of 1945 1946 and 1947 1948. Léopold Sédar Senghor, later the first president of independent Senegal, was elected mayor of Thiès in November 1956.
Көлік
Бастапқыда Дакар – Сент-Луис темір жол желісіндегі (1885 жылы салынған) қарапайым аялдама болған Тиес, Дакар – Нигер темір жол желісімен (1906–1923 жылдары салынған) торапқа айналды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін салынған, асфальтталған жолдардың ұлттық желісі де Тиеске жиналды (N3 жолы қаладағы N2 жолымен қосылады), осылайша Кап-Верт түбегіне (Дакар және Руфиск) баратын барлық бағыттарды бақылайды. Темір жол коммерциялық дамуға және көшіп-қонысқан жұмысшыларға, соның ішінде Сенегалдың шығыс аймақтарынан және Малиден келген бамбараларға мүмкіндік берді. Тиес теміржолшылары Сенегалдың еңбек қозғалысының қалыптасуында маңызды рөл атқарды. Олардың 1937 жылғы және 1947–1948 жылдардағы ереуілдері Француз Батыс Африкасындағы тәуелсіздік қозғалысының дамуына да ықпал етті.
At first a simple rail stop, or "escale", on the Dakar Saint Louis line (completed in 1885) Thiès became a rail junction with the Dakar Niger line (built 1906–1923). The national network of paved roads created after World War II likewise converged on Thiès (the N3 road joins the N2 road in the town), which thus commands nearly all access to the Cap Vert Peninsula (Dakar and Rufisque). The railways brought commercial development and migrant laborers, including Bambara from eastern regions of Senegal and from Mali. The rail workers of Thiès played a key role in the emergence of Senegal's labor movement. Their strikes in 1937 and again from 1947 to 1948 also marked the development of the independence movement across French West Africa.
Экономика
Тиес ең алдымен көрпе жасау өнеркәсібімен танымал, 1966 жылы Сенегалдың ең үздік суретшілерінің эскиздері бойынша өнім шығаратын, эксклюзивті фабрика құрылған. "Жаннат құстары" деген атақты көрпе Тиесте жасалған. Қалада сонымен қатар политехникалық мектеп және Тиес университеті бар. Тиес – күріш, жержаңғақ, маниок, қарақұмық және жеміс-жидек өндіретін өнімді ауыл шаруашылығы аймағының көліктік торабы. Қала мал саудасы және ет өңдеудің де маңызды орталығы болып табылады. Мұнда пойыз деполары мен жөндеу шеберханалары бар, ал жақын маңдағы Пало Диал және Тайбада алюминий фосфатының кен орындары игерілуде. Осы жерде өндірілетін фосфат тыңайтқыш ретінде бағалы және Сенегалдың ірі экспорт тауарындарының бірі. Бүгінде Тиес Кап-Верт түбегінің тығыз қоныстанған аймағының кеңеюі ретінде дамып келеді. Ол өнеркәсіптік инвестицияларды (электр және механикалық инженерия) тартады, және оны Дакармен тас жол және қалалық пойызбен байланыстыру жоспарлануда. Тиестегі басқа да қызықты орындарға мұражай, қолөнершілердің ауылы және ескі бекіністердің қалдықтары жатады.
Thiès is best known for its tapestry making industry, an exclusive factory having been set up in 1966, producing work designed by Senegal's top artists. The famous Birds of Paradise tapestry was manufactured in Thiès. The city also contains a polytechnic school, the University of Thiès. Thiès is the transportation hub of a productive agricultural hinterland, producing rice, peanuts, manioc, millet, and fruit. The city is also a leading livestock trading and meat packing center. It has rail yards and repair shops, and aluminum phosphate deposits are worked at nearby Palo Dial and Taïba. The phosphate mined here is valuable as a fertiliser and is one of Senegal's largest exports. Today, Thiès is developing increasingly as an extension of the congested Cap Vert Peninsula. It is attracting industrial investments (electrical and mechanical engineering) and there are plans to link it to Dakar by highway and commuter train. Other attractions in Thiès include a museum, an artisanal and crafts village and a few remains of old fortifications.
Білім
Тьес қаласында француздық халықаралық мектеп École Française Docteur René Guillet орналасқан. Малик Си жоғары мектебі қаланың ең ірі мектебі және Сенегалдың ең ірі мектептерінің бірі. Осы мектепте көптеген Сенегал саясаткерлері тәрбиеленді, сонымен қатар Сенегалдың жалпы білім беру конкурсының көптеген лауреаттарын дайындады.
École Française Docteur René Guillet, a French international school, is located in Thiès. Malick Sy high school is the largest school in the city and one of the biggest of Senegal. Many Senegalese politicians were trained in this school which also produced many laureates of the Senegalese General Contest.