Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Моруг (Морунген) – Польшаның солтүстігіндегі Вармия-Мазур воеводшасындағы Острода ауданындағы қала. Моруг (коммуна) муниципалитетінің орталығы болып табылады.
Morąg (; Mohrungen, ) is a town in northern Poland in Ostróda County in the Warmian Masurian Voivodeship. It is the seat of Gmina Morąg (commune).
География
Қала тарихи Пруссия аймағының батыс жоталарында орналасқан. Оның орталығы Польша-Ресей (Калининград) шекарасынан оңтүстікке қарай орналасқан. Ең жақын қала – Вармиядағы Ольштын, оңтүстік-шығысқа қарай.
The town is situated in the western uplands of the historic Prussia region. Its centre is located about south of the Polish–Russian (Kaliningrad) border. The nearest city is Olsztyn in Warmia, to the southeast.
Орта ғасырлар
Орта ғасырларда бұл жерде Маурин, Морин немесе Морин деген атпен ежелгі прус поселкесі орналасқан. 13 ғасырдың соңында түпкілікті елді мекенді қиратқаннан кейін, басып келген Тевтон ордені оның орнына жаңа қала салды. Орден мемлекетінің бір бөлігі болған қалаға жақын жердегі көлдің атымен Мохрунген деген ат берілді және 1327 жылы жергілікті командир (Комтур) Герман фон Эттингеннен Кулм қала құқығын алды. Қаланың алғашқы тұрғындары Германияның орталық бөлігіндегі Харц аймағының оңтүстігінен көшіп келгендер болды. 1410 жылғы Грунвальд шайқасынан кейін жеңіске жеткен поляк-литва әскері қала мен қамалға қарсылықсыз иелік етті. Соңғы Он үш жылдық соғыс басталғанда, қала тұрғындары Польша тарапына шықты және 1454 жылдың 11 маусымында Эльбингте (Эльблаг) Польша короліне адалдық серт берді. Қала 1454-1466 жылдар аралығындағы соғыста Тевтон орденіне қарсы күресті. 1461 жылы Эльбинг қолбасшысы Генрих Рёсс фон Плауэн қаланы қайта басып алғаннан кейін, ол оның орынбасары, бас шеберінің резиденциясына айналды. Қала басқаруы Эртман фон Кирхбергке берілді, ол тұрғындарды қысымға алды. Мохрунген Трусоны Қара теңіздегі порттармен байланыстыратын сауда жолында орналасқан. Ауыл шаруашылығы мен сауда қаланың негізгі шаруашылық салалары болды. Ол мал және астық саудасымен белгілі болды.
In medieval times, an Old Prussian settlement existed at the site under the name of Mawrin, Maurin or Morin. A new town was built on its place by the invading Teutonic Knights after they destroyed the original settlement in the late 13th century. Part of the Order's State, it was given the name Mohrungen after a nearby lake and in 1327 attained Kulm town law from the local commander (Komtur) Hermann von Oettingen. The first inhabitants of the town were emigrants from the southern Harz region in central Germany. After the 1410 Battle of Grunwald the victorious Polish Lithuanian army took over the town and the castle without a fight. At the start of the subsequent Thirteen Years' War, the citizens sided with Poland, and on June 11, 1454 in Elbing (Elbląg), the town pledged allegiance to the Polish King. The town fought against the Teutonic Order in the war from 1454 to 1466. Reconquered by the Elbing commander Heinrich Reuß von Plauen in 1461, the town became his seat as deputy Grand Master. The command of the town was given to Ertman von Kirchberg, who oppressed the inhabitants. Mohrungen was on a shipping commerce line connecting Truso with harbors at the Black Sea. Agriculture and commerce was the primary occupations in the town. It was known as a cattle and grain market.
Қазіргі заман
1519-1521 жылдардағы поляк-тевтон соғысы кезінде Мораң 1520 жылы қайтадан Польшаның бақылауына өтті, себебі қаланы қорғауға ниеттенген жергілікті қолбасшы, чех сарбазы Вургель Драхиницкий, қала тұрғындары мен өзінің әскерлерінің қысымымен поляктарға бас июге мәжбүр болды. 1525 жылы протестанттық реформация мен Орден мемлекетінің секуляризациясынан кейін ол Пруссияның құрамына кірді және 1657 жылға дейін Польшаның вассалдық аймағы болып қала берді. Иеліктер полковник Петер фон Донаға (1483-1553), Шлобиттеннің иесіне тиесілі болды, оның ұлы Ахатиус фон Дона (1533-1619) сарай салдырды. Петердің немересі Кристофер фон Дона (1583-1637) Оранж княздығының ғалымы және губернаторы ретінде танылды. 18 ғасырдың басында барокко стилінде қайта жаңартылған Дохна сарайы бүгінде мұражай ретінде пайдаланылуда. Мораң 1626 жылы поляк-швед соғысы кезінде қайтадан қирады. 1701 жылдан бастап ол король Фридрих I басқаратын Пруссия Корольдігінің құрамына кірді. 1752 жылдан бастап Мораң округінің (Мораң ауданы) әкімшілік орталығы болып келді. 1657 жылдан бері Польшаның билігінен тыс болғанымен, 18 ғасырда поляктар қала мен айналасындағы жерлерде тұрды және қаланың гүлденуі Польшамен байланысты сауда жолдарының арқасында болды. 1807 жылдың 9-10 маусымында генерал Ян Генрих Дąбровскийдің поляк дивизиясы қалада тоқтады. 1818 жылы қалада жер сілкінісі болды. Қала 1882 жылы пруссиялық мемлекеттік теміржол желісіне қосылды. Шығыс Пруссияның Кенигсберг аймағының бөлігі болған Мораң 1871-1945 жылдар аралығында Германияға қарасты. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Мазовиядан қуылған поляктардың бір бөлігі қала маңында немістердің мәжбүрлі еңбектерін атқарды. 1945 жылдың 23 қаңтарында қала Шығыс Пруссия операциясы кезінде Кеңес Қызыл Армиясының 2-ші Белорусь майданының әскерлерімен басып алынды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қалған жергілікті тұрғындар қуылды және Потсдам келісіміне сәйкес қала қайта құрылған Польша Республикасының құрамына кірді, оған тарихи полякша аты – Мораң берілді. Қалада Польша армиясының гарнизоны орналасқан. 2010 жылдың мамырынан 2011 жылға дейін қалада АҚШ армиясының Patriot зымыранға қарсы қорғаныс батареясының гарнизоны орналасқан. Мораң – Cittaslow мүшесі.
During the Polish–Teutonic War of 1519–21, Morąg was again captured by Poland in 1520, after the local commander, Czech mercenary Wurgel Drahnicky, who wanted to defend the castle, was forced to submit to the Poles by the townspeople and his own troops. Upon the Protestant Reformation and the secularisation of the Order's State in 1525 it became part of Ducal Prussia, remaining a Polish fief until 1657. The estates were held by Colonel Peter von Dohna (1483–1553), Lord of Schlobitten, whose son Achatius von Dohna (1533–1619) had a castle erected. Peter's grandson Christopher von Dohna (1583–1637) became known as a scholar and governor of the Principality of Orange during the Thirty Years' War. Rebuilt in a Baroque style in the early 18th century, Dohna Palace is today used as a museum. Mohrungen was again devastated during the Polish–Swedish War in 1626. From 1701 it was part of the Kingdom of Prussia under King Frederick I. It remained the seat of the local administration, since 1752 of Landkreis Mohrungen (Morąg district). Despite being outside of Polish suzerainty since 1657, in the 18th century Poles still inhabited the town and its surroundings, and the town owed its prosperity to trade routes connecting with Poland. On June 9–10, 1807, the Polish division of General Jan Henryk Dąbrowski stayed in the town. An earthquake struck the town in 1818. The town received access to the Prussian state railways network in 1882. Part of the East Prussian Königsberg region, Mohrungen between 1871 and 1945 belonged to Germany. During World War II, some expelled Poles from Mazovia were enslaved by the Germans as forced labour in the town's vicinity. It was occupied by Soviet Red Army forces of the 2nd Belorussian Front during the East Prussian Offensive on 23 January 1945. After World War II, the remaining local populace was expelled and the town became part of the re established Polish Republic according to the Potsdam Agreement, given its historic Polish name Morąg. A garrison of the Polish Army was located in the town. From May 2010 to 2011 the town was the garrison of a United States Army Patriot Missile Defense battery. Morąg is a member of Cittaslow.
Көрікті жерлер
1697 жылы болған өрттен кейін тек Дохна сарайы мен бірнеше рет қалпына келтіріліп, қайта салынған шіркеу ғана аман қалды. 1945 жылы Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін өрт тарихи қала орталығының шамамен 45% -ын жойды. Қала әкімдігінің тек сыртқы қабырғалары сақталды. Тевтон орденінің ескі қамалы қазір қазылып жатыр, себебі оның көп бөлігі жақында табылған. Екінші дүниежүзілік соғыста көбінесе қираған Дохна сарайы 1986 жылы қалпына келтірілді. Бүгінде онда Иоганн Готфрид Гердер мұражайы орналасқан – бұл әсерлі аймақтық мұражай. Әйгілі Петр мен Пауыл католик шіркеуінің негізгі бөлігі 14 ғасырдың бірінші жартысына дейін сақталып келген. Екінші дүниежүзілік соғыста зақымданған қала әкімдігі 1947-1954 жылдары бұрынғы түріне келтірілді. Ескі қала қабырғаларының кейбір қирандылары әлі де бар. Кретёвинь көлі мен кемпингі, жергілікті халықтың танымал демалыс орны, қаладан 9 км қашықтықта орналасқан.
After a fire in 1697 only Dohna Palace and the parish church, which was restored and rebuilt several times, survived. Following World War II in 1945 fires burnt about 45% of the historic town centre. Only the outer walls of the town hall remained. The old castle of the Teutonic Knights is being excavated as more of it has been recently discovered. The Dohna Palace, which was mostly destroyed in the Second World War, was restored in 1986. Now it houses the Museum of Johann Gottfried Herder, an impressive regional museum. The main body of the Catholic church of Saint Peter and Saint Paul goes back to the first half of the 14th century. The town hall, damaged in the Second World War, was rebuilt from 1947 1954 as it looked before. Some ruins of the original town walls still remain. Kretowiny, a popular lake and camp ground are only 9 km away and are a favorite and frequent retreat for the local population.
Көлік
519 (Старый Дзержон, Залево, Малдыты, Морга), 527 (Дзержон, Пасленк, Морга, Ольштын) және 528 (Морга, Милаково, Орнета) облыстық жолдары қаладан өтеді. Морағта екі теміржол станциясы бар, ал Польша мемлекеттік теміржолдары (PKP) Гданьск, Гдыня, Щецин, Белосток, Эльблонг және Ольштын сияқты Польшаның ірі қалаларымен байланыс ұсынады. Бұрын Миломылин арқылы Остродамен (1909 жылы ашылған, 1992 жылы жолаушылар пойыздары тоқтатылған, 1994 жылы жүк пойыздары тоқтатылған, 2006 жылы теміржол желісі бұзылған) және Милаково арқылы Орнетаға (1894 жылы ашылған, 1945 жылы бұзылған, барлық пойыз қозғалысы тоқтатылған) теміржол байланысы болған.
Voivodeship roads 519 (Stary Dzierzgoń, Zalewo, Małdyty, Morąg), 527 (Dzierzgoń, Pasłęk, Morąg, Olsztyn) and 528 (Morąg, Miłakowo, Orneta) pass through the town. There are two train stations in Morąg, and the Polish State Railways (PKP) provide connections with major Polish cities, such as Gdańsk, Gdynia, Szczecin, Białystok, Elbląg and Olsztyn. In the past, there was a railway connection with Ostróda through Miłomłyn (opened in 1909, passenger trains cancelled in 1992, cargo trains cancelled in 1994, rail line demolished in 2006) and to Orneta through Miłakowo ( opened in 1894, demolished in 1945, cancelling any train traffic ).
Спорт
Жергілікті футбол клубы құрылды. Ол төменгі лигаларда өнер көрсетеді.
The local football club is pl. It competes in the lower leagues.
Дін
Қаладағы діни қызмет Рим-католик шіркеуі, Пятидесятниктер шіркеуі, Жақсы Жаңалықтың (Евангелие) негізіндегі протестанттық қауым, сондай-ақ грек православие шіркеуі арқылы жүзеге асырылады.
Pastoral activity in the town is the Roman Catholic Church and the Pentecostal Church Protestant community on the nature of the Gospel, as well as the Greek Orthodox Church.