Кіріспе

Моруг (Морунген) – Польшаның солтүстігіндегі Вармия-Мазур воеводшасындағы Острода ауданындағы қала. Моруг (коммуна) муниципалитетінің орталығы болып табылады.

География

Қала тарихи Пруссия аймағының батыс жоталарында орналасқан. Оның орталығы Польша-Ресей (Калининград) шекарасынан оңтүстікке қарай орналасқан. Ең жақын қала – Вармиядағы Ольштын, оңтүстік-шығысқа қарай.

Орта ғасырлар

Орта ғасырларда бұл жерде Маурин, Морин немесе Морин деген атпен ежелгі прус поселкесі орналасқан. 13 ғасырдың соңында түпкілікті елді мекенді қиратқаннан кейін, басып келген Тевтон ордені оның орнына жаңа қала салды. Орден мемлекетінің бір бөлігі болған қалаға жақын жердегі көлдің атымен Мохрунген деген ат берілді және 1327 жылы жергілікті командир (Комтур) Герман фон Эттингеннен Кулм қала құқығын алды. Қаланың алғашқы тұрғындары Германияның орталық бөлігіндегі Харц аймағының оңтүстігінен көшіп келгендер болды. 1410 жылғы Грунвальд шайқасынан кейін жеңіске жеткен поляк-литва әскері қала мен қамалға қарсылықсыз иелік етті. Соңғы Он үш жылдық соғыс басталғанда, қала тұрғындары Польша тарапына шықты және 1454 жылдың 11 маусымында Эльбингте (Эльблаг) Польша короліне адалдық серт берді. Қала 1454-1466 жылдар аралығындағы соғыста Тевтон орденіне қарсы күресті. 1461 жылы Эльбинг қолбасшысы Генрих Рёсс фон Плауэн қаланы қайта басып алғаннан кейін, ол оның орынбасары, бас шеберінің резиденциясына айналды. Қала басқаруы Эртман фон Кирхбергке берілді, ол тұрғындарды қысымға алды. Мохрунген Трусоны Қара теңіздегі порттармен байланыстыратын сауда жолында орналасқан. Ауыл шаруашылығы мен сауда қаланың негізгі шаруашылық салалары болды. Ол мал және астық саудасымен белгілі болды.

Қазіргі заман

1519-1521 жылдардағы поляк-тевтон соғысы кезінде Мораң 1520 жылы қайтадан Польшаның бақылауына өтті, себебі қаланы қорғауға ниеттенген жергілікті қолбасшы, чех сарбазы Вургель Драхиницкий, қала тұрғындары мен өзінің әскерлерінің қысымымен поляктарға бас июге мәжбүр болды. 1525 жылы протестанттық реформация мен Орден мемлекетінің секуляризациясынан кейін ол Пруссияның құрамына кірді және 1657 жылға дейін Польшаның вассалдық аймағы болып қала берді. Иеліктер полковник Петер фон Донаға (1483-1553), Шлобиттеннің иесіне тиесілі болды, оның ұлы Ахатиус фон Дона (1533-1619) сарай салдырды. Петердің немересі Кристофер фон Дона (1583-1637) Оранж княздығының ғалымы және губернаторы ретінде танылды. 18 ғасырдың басында барокко стилінде қайта жаңартылған Дохна сарайы бүгінде мұражай ретінде пайдаланылуда. Мораң 1626 жылы поляк-швед соғысы кезінде қайтадан қирады. 1701 жылдан бастап ол король Фридрих I басқаратын Пруссия Корольдігінің құрамына кірді. 1752 жылдан бастап Мораң округінің (Мораң ауданы) әкімшілік орталығы болып келді. 1657 жылдан бері Польшаның билігінен тыс болғанымен, 18 ғасырда поляктар қала мен айналасындағы жерлерде тұрды және қаланың гүлденуі Польшамен байланысты сауда жолдарының арқасында болды. 1807 жылдың 9-10 маусымында генерал Ян Генрих Дąбровскийдің поляк дивизиясы қалада тоқтады. 1818 жылы қалада жер сілкінісі болды. Қала 1882 жылы пруссиялық мемлекеттік теміржол желісіне қосылды. Шығыс Пруссияның Кенигсберг аймағының бөлігі болған Мораң 1871-1945 жылдар аралығында Германияға қарасты. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Мазовиядан қуылған поляктардың бір бөлігі қала маңында немістердің мәжбүрлі еңбектерін атқарды. 1945 жылдың 23 қаңтарында қала Шығыс Пруссия операциясы кезінде Кеңес Қызыл Армиясының 2-ші Белорусь майданының әскерлерімен басып алынды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қалған жергілікті тұрғындар қуылды және Потсдам келісіміне сәйкес қала қайта құрылған Польша Республикасының құрамына кірді, оған тарихи полякша аты – Мораң берілді. Қалада Польша армиясының гарнизоны орналасқан. 2010 жылдың мамырынан 2011 жылға дейін қалада АҚШ армиясының Patriot зымыранға қарсы қорғаныс батареясының гарнизоны орналасқан. Мораң – Cittaslow мүшесі.

Көрікті жерлер

1697 жылы болған өрттен кейін тек Дохна сарайы мен бірнеше рет қалпына келтіріліп, қайта салынған шіркеу ғана аман қалды. 1945 жылы Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін өрт тарихи қала орталығының шамамен 45% -ын жойды. Қала әкімдігінің тек сыртқы қабырғалары сақталды. Тевтон орденінің ескі қамалы қазір қазылып жатыр, себебі оның көп бөлігі жақында табылған. Екінші дүниежүзілік соғыста көбінесе қираған Дохна сарайы 1986 жылы қалпына келтірілді. Бүгінде онда Иоганн Готфрид Гердер мұражайы орналасқан – бұл әсерлі аймақтық мұражай. Әйгілі Петр мен Пауыл католик шіркеуінің негізгі бөлігі 14 ғасырдың бірінші жартысына дейін сақталып келген. Екінші дүниежүзілік соғыста зақымданған қала әкімдігі 1947-1954 жылдары бұрынғы түріне келтірілді. Ескі қала қабырғаларының кейбір қирандылары әлі де бар. Кретёвинь көлі мен кемпингі, жергілікті халықтың танымал демалыс орны, қаладан 9 км қашықтықта орналасқан.

Көлік

519 (Старый Дзержон, Залево, Малдыты, Морга), 527 (Дзержон, Пасленк, Морга, Ольштын) және 528 (Морга, Милаково, Орнета) облыстық жолдары қаладан өтеді. Морағта екі теміржол станциясы бар, ал Польша мемлекеттік теміржолдары (PKP) Гданьск, Гдыня, Щецин, Белосток, Эльблонг және Ольштын сияқты Польшаның ірі қалаларымен байланыс ұсынады. Бұрын Миломылин арқылы Остродамен (1909 жылы ашылған, 1992 жылы жолаушылар пойыздары тоқтатылған, 1994 жылы жүк пойыздары тоқтатылған, 2006 жылы теміржол желісі бұзылған) және Милаково арқылы Орнетаға (1894 жылы ашылған, 1945 жылы бұзылған, барлық пойыз қозғалысы тоқтатылған) теміржол байланысы болған.

Спорт

Жергілікті футбол клубы құрылды. Ол төменгі лигаларда өнер көрсетеді.

Дін

Қаладағы діни қызмет Рим-католик шіркеуі, Пятидесятниктер шіркеуі, Жақсы Жаңалықтың (Евангелие) негізіндегі протестанттық қауым, сондай-ақ грек православие шіркеуі арқылы жүзеге асырылады.