Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жан де Ваурин немесе Ваврин (шамамен 1400 – 1474) – ортағасырлық француз суретшісі, деректерді жинақтаушы, сондай-ақ әскерші және саясаткер. Ол Артуа аймағының ақсүйек отбасынан шыққан және Аженкур шайқасын француз тарапынан бақылады, бірақ кейін Жүз жылдық соғыстың соңғы кезеңдерінде англо-бургунд әскерінің құрамында күресті. Тарихшы ретінде ол Англияның толық тарихы болып есептелетін, өте кең көлемді, бірақ көбінесе талдамаған және сын тұрғысынан қараған алғашқы жылнаманы жасады. Француз тілінде жазылған екінші нұсқасы 688 жылдан 1471 жылға дейінгі кезеңді қамтиды, бірақ Гүлдер соғысын қамтыған соңғы бөлімі Бургундияның Йорк әулетімен байланысты одақтастарына қатысты айқын бейімділікті көрсетеді. Оның тақырыбы Ұлыбритания, бірақ негізінен Англия туралы мәліметтер келтірілген, сонымен қатар француз және Бургундияда болған оқиғалар да кеңінен сипатталған.
Jean de Waurin or Wavrin (c. 1400c. 1474) was a medieval French chronicler and compiler, also a soldier and politician. He belonged to a noble family of Artois, and witnessed the Battle of Agincourt from the French side, but later fought on the Anglo Burgundian side in the later stages of the Hundred Years' War. As a historian, he put together the first chronicle intended as a complete history of England, very extensive but largely undigested and uncritical. Written in French, in its second version it extends from 688 to 1471, though the added later period covering the Wars of the Roses shows a strong bias towards Burgundy's Yorkist allies. Strictly his subject is Great Britain, but essentially only England is covered, with a good deal on French and Burgundian events as well.
Өмір
Ол қазіргі Бельгия шекарасына жақын Францияның бір қаласынан шыққан Вавриннің мырзасы Роберт де Вавриннің және Мишель де Круаның заңды емес ұлы болды. Оның әкесі Фландрияның мұрагерлік сенашалы және Бургундия герцогының "конселер-шамбелан" қызметін атқарды. Ваврин 1437 жылы Филипп Жақсысы тарапынан заңды деп жарияланды және бес жылдан кейін рыцарь дәрежесіне ие болды. Оның Англияға алғашқы рет құжаттама бойынша сапары 1467 жылы болды, ол өз еңбегінің алғашқы нұсқасын жарыққа шығарғаннан көп уақыт өткен соң, Бургундияның бастамасымен өткен Энтони мен Энтони Вудвилл, 2-ші граф Риверс арасындағы танымал турнирге қатысты.
He was the illegitimate son of Robert de Wavrin, Lord of Wavrin, from a town in France near the present Belgian border, and Michielle de Croix. His father was a hereditary seneschal of Flanders and "conseiller chambellan" of the Duke of Burgundy. Wavrin was legitimated in 1437 by Philip the Good and knighted five years later. His first documented visit to England was in 1467, long after he produced the first version of his work, when he was present at the famous tournament between Anthony, bastard of Burgundy, and Anthony Woodville, 2nd Earl Rivers.
Грант Бреттайнның ежелгі тарихы мен хроникалары жинағы
Джехан "Recueil des croniques et anchiennes istories de la Grant Bretaigne" ("Ұлыбританияның хроникалары мен ежелгі тарихы туралы есеп") жинағын құрастырды, бұл 1471 жылға дейінгі ағылшын тарихының бастапқы кезеңдерінен бастап қорлардың жинағы. Ол бұл еңбегі үшін Фруассардан, Монстрелеттен және басқалардан материалдар алды; бірақ 1444 және 1471 жылдар аралығындағы кезең үшін "Recueil" түпнұсқа және құнды, бірақ Англиядағы оқиғаларға қатысты біршама сенімсіз. Ол Эдуард IV-тің қарапайым жесір Элизабет Вудвилльге ғашық болып үйленуі және осыған патшаның кеңесінің қатты наразылығын, тіпті патшаға "өз сияқты ханзадаға ол әйел бола алмайтынын білуі керек" деп ашық айтқанын баяндайды. Алғашқы төрт томдық нұсқасы шамамен 1445 жылы аяқталды, Англияның Генрих IV-нің өлімімен (1413 жыл) бітіп, басқа жұмыстарға көп сүйенді және француз және Бургундиялық мәселелерді де қамтыды. Екінші "басылымы" алты томдық болып, 1469 жылға дейінгі оқиғаларды қамтыды, Ваврин өмірінде болған оқиғаларды көбірек түпнұсқа материалмен толықтырды. Мәтін қолжазба күйінде сақталды. Толық нұсқасы Луи де Грутуз кітапханасында, қазір Париждегі BnF-да, ал екіншісі – Нассау үйінің кітапханасында (қазір Гаага, Балтимор, Оксфорд және басқа жерлерде) сақталады. Англияның Эдуард IV үшін жасалған бір томдық сәнді суреттелген түптеме Британ кітапханасының Патшалық қолжазбаларында Royal Ms 14 E. v. ретінде сақталады және Вавриннің өлімінен кейін құрастырылған үшінші, толық емес "басылымның" басталуын білдіреді. Қолжазба 1475 жыл шамасында Брюггеде жасалған, ал Лондондық Ваврин шебері оны безендірген. Ол Эдуард үшін Юлий Цезардың (Галл соғыстарының аудармасы және өмірбаяны) көшірмесін де суреттеген. Бұл шеберді Лилльде жұмыс істеген және Вавринге қызмет еткен Ваврин шеберімен шатастырмау керек. Мәтіннің 688 жылға дейінгі және 1399 жылдан 1471 жылға дейінгі бөлігін Уильям Харди мен Е. Л. К. П. Харди (5 томдық, Лондон, 1864–1891) өңдеді, сондай-ақ оның көп бөлігін ағылшын тіліне аударды. 1325 жылдан 1471 жылға дейінгі бөлігін Л. М. Э. Дюпон (Париж, 1858–1863) өңдеді, бірақ Бургундиялық мәселелерге қарағанда ағылшын мәселелеріне қатысты көптеген материалдар алынып тасталды.
Jehan compiled the Recueil des croniques et anchiennes istories de la Grant Bretaigne ("Account of the chronicles and old histories of Great Britain"), a collection of the sources of English history from the earliest times to 1471. For this work, he borrowed from Froissart, Monstrelet and others; but for the period between 1444 and 1471 the Recueil is original and valuable, although somewhat untrustworthy with regard to affairs in England itself. He gives a valuable account of the impulsive love marriage of Edward IV to the obscure widow Elizabeth Woodville, and the horrified reaction of the Privy Council who told the King with great frankness that "he must know that she was no wife for a prince such as himself". The first version in four volumes was apparently completed around 1445, ending in 1413 with the death of Henry IV of England; This relied heavily on other works and covered French and Burgundian affairs also. A second "edition" took events to 1469 in six volumes, with more original material as Wavrin covered his own lifetime. The text remained in manuscript. The only complete version was in the library of Louis de Gruuthuse, now in the BnF in Paris, with a second nearly complete one in the library of the House of Nassau (now dispersed between The Hague, Baltimore, Oxford and elsewhere). A luxury illustrated copy of one volume made for Edward IV of England is in the Royal manuscripts, British Library as Royal Ms 14 E. v., and represents the start of an incomplete third "edition", probably compiled after Wavrin's death. The manuscript was made in Bruges in about 1475 and illuminated by the Master of the London Wavrin, who also illuminated a copy of Julius Caesar (translation of his Gallic Wars with a biography) for Edward. This master is not to be confused with the Master of Wavrin, who was based in Lille and is thought to have worked for Wavrin. From the beginning to 688, and again from 1399 to 1471, the text was edited for the Rolls Series (5 vols, London, 1864–1891), by William Hardy and E. L. C. P. Hardy, who also translated most of it into English. The section from 1325 to 1471 was edited by L. M. E. Dupont (Paris, 1858–1863), though much material relating to English as opposed to Burgundian affairs was omitted.