Кіріспе

Колумбиялық музыкалық жанр

Шампета, сонымен қатар терапия деп те аталады, 1980 жылдардың басында Колумбияның Кариб теңізі жағалауында пайда болған музыкалық жанр және би. Ол 1970 жылдардың ортасында Паленке-де-Сан-Базилиода пайда болған шалусонга деп аталатын алдыңғы стильден дамыды. Шалусонга – бұл колумбиялық шалупа мен Афро-Кубалық соқпалы музыкасының үйлесімі, оны Estrellas del Caribe тобы танымал етті.

Музыкалық ерекшеліктері

Шампета музыкасында ырғақтық негіз мелодиялық және гармониялық желілерден басым тұрады, нәтижесінде билеуге оңай, күшімен және икемділігімен ерекшеленетін музыка туады. Қолданылатын аспаптарға дауыс, соққылы аспаптар, электр гитарасы, бас, конга барабандары және ырғақтық эффектілер қосатын синтезатор жатады. Бұл музыкалық форма үш тізбекті бөлімге бөлінумен сипатталады: кіріспе музыка, хор және el Despeluque, ол қуатты қайталамалы ырғақтармен ерекшеленеді және көбінесе ырғаққа қарсы келетін үзілістер – плакалармен сүйемелденеді. Әндердің мәтіні жиі африкалық түбірінен шыққан Картахена халқының наразылық көңілін көрсетеді, әлеуметтік және экономикалық мүшекестендікті сынап немесе өзгерістер мен прогресс туралы армандарымен бөліседі.

Тарих

Шампета сөзі бастапқыда сол аймақта жұмыста, ас үйде және шабуыл құралы ретінде қолданылатын қысқа, қисық, маймыл өлтіретін пышақты білдірді. Бұл сөз алғаш рет 1920 жылдары мәдени идентификатор ретінде қолданылғаны белгілі. Әлеуметтік-мәдени зерттеушілер мен әлеуметтанушылар 1920 жылдарға дейін «шампетудо» термині кедей және африкалық текті адамдарға, Картахенаның шеткі аудандарының тұрғындарына қолданыла бастағанын анықтады. Бұл терминді экономикалық элита осы мәдениетті қаралау мақсатымен, қарапайымдық, кедейлік және қара түспен байланыстырды. Осылайша, шампета – құлдық пен зорлық-зомбылық тарихымен белгіленген мәдениет. 1970 жылдардың басында шампета мәдениеті Колумбияда сальса мен хибаро, кейін регги ырғақтарымен үйлесетін күрделі билердің дамуына байланысты кеңінен танылды, сондай-ақ, эксклюзивтер үшін бәсекелескен провайдерлердің арқасында жаңа, шетелдік би жанрлары пайда болды – басқа топтардың кітапханасында жоқ жазбалар. Бұл музыка жергілікті тұрғындар «пикос» (ағылшын сөзі «pick up»-тан) деп аталатын үлкен динамиктер арқылы дауыспен ойналды. Бұл ертедегі билерді олардың тыныштату қабілеті үшін «терапия» деп атады, елдің экономикалық қиындықтарынан ауыртпалықты жеңілдетті. 1981 жылға қарай «креол терапиясы» орындалатын және әнделетін музыкалық жанр ретінде пайда болды. Оның шабыт көзі – Картахена портына Африкадан және басқа африкалық елді мекендерден әкелінген музыка. Оның алғашқы композиторлары – Картахена мен Паленке-де-Сан-Басилиодан шыққан африкалық текті адамдар, кейіннен Барранкильядан және Колумбияның басқа аймақтарынан әнші-күйшілер мен кәсіпкерлер қосылды. Ол африкалық ырғақтардың (сукус, хайлайф, мбаканга, джужу) және Антиль аралдарынан (рагга, гаитиан компасы), сондай-ақ жергілікті және афроколумбиялық музыканың (буллеренге, мапале, замбапало және шалупа) бірігуінен тұрады. Бұл музыка стилі «колумбиялық терапия» деп аталды, ал кейіннен шампета мәдениеті деп белгіленді. 1990 жылдары шампета музыкалық және басқа мазмұнында, цифрлық техникалар мен «плакалардың» (ырғаққа қарсы үзілістер) енгізілуімен одан әрі өзгерді. Әлеуметтік тегіне қарамастан, шампета әлеуметтік элита тарапынан бағаланды да, қабылданбады да. 2000 жылы «Champeta» музыкасы Колумбияның Кариб аймағындағы нарықта өркендеді, ал Джон Саяс «Эль Саяин» осы қозғалыстың жетекшісі болды.

Мәдениеттік аспектілер

Шампетаның стандартты түсінігіне төрт негізгі элемент кіреді: музыкалық өрнек, ерекше тіл, үнтаспалар (пикос) және perreos – тойлар. Кейбіреулер би, саяси белсенділік, киім-кешек немесе бейнежазбалар сияқты басқа да элементтерге де бірдей мән береді. Соңғы кезде бұл мәдени құбылыс кино, әдебиет және бейнелеу өнері сияқты басқа өнер салаларына да тарады. Боготада, «роза аймағында» Campanario деп аталатын танымал бар бар, онда жанды музыка орындаушылар тобы шампета, реггетон, регге және тіпті калипсо сияқты тропикалық ырғақтарды орындайды.

Орындаушылар

Абриль және Сото (2004) жергілікті шеңберден шығып, ірі ұлттық және халықаралық музыка компанияларымен келісімшарт жасаған әртістерді «шампета жұлдыздары» деп атайды. Олардың ішінде «El Sayayín» (Жон Хайро Саяс), «El Yinker» (Жордан Гарсия), «Mr. Black El Presidente Del Genero» (Эдвин Антекера), «El Afinaito» (Серджио Линян), «Álvaro El Bárbaro» (Альваро Сапата), «Elio Boom» (Франсиско Корралес), «El Intelectual» Кевин Флорес, Twister El Rey, «Yao & Zaa» Вивиано Торрес, Эдди Джей және тағы да басқалар бар. Торрес жанрдың алғашқы әншілеріне қосылып, 1980 жылдардың соңында халықаралық даңққа ие болған Anne Swing тобын құрды, ол АҚШ-тың Top 40 тізіміне енді. Жақындағы орындаушылардың қатарында «El Jhonky el profeta» (Жон Эйнстер Гутиеррес Кассианис), ол 2005 жылы қайтыс болды; «El Michel», ол шампета салтына арналған гимн сияқты ән жазды; Лео Феникс, Карли Уэй және Эль Овея бар. Шампета Колумбияның поп және сальса музыкасына да еніп үлгерді. Мысалы, әнші Карлос Вивес «Pa' Maite» әнінде осы жанрды қабылдап, басқа шығармаларында да оның ықпалын көрсетті. Сол сияқты, сальса әншісі Джо Арройо Кариб теңізі мен Картахенаның африкалық және жергілікті тамырларын көрсету мақсатымен шампета сияқты түрлі африкалық музыкалық стильдерді біріктіреді және көптеген альбомдарында «шампетуо» деп сипатталады, мысалы, La rebelión.

Кино

Cimarrones al filo de la champeta (2008) Хорхе Бенитес түсірген және режиссерлік еткен, шампета мәдениеті туралы алғашқы фильм, ол күнделікті өмір мен "шампетудо" стереотипіне негізделген. La gorra, Андрес Лозано Пинеданың 2008 жылы түсірген фильмі. Bandoleros (2006) фильмінің режиссері Эрлин Сальгадо, журналист Рикардо Чика және зерттеуші Рафаэль Эскаллон бұл фильмді шампета мәдениетін бейнелеген алғашқы фильм деп атады. Ол ұялы телефон мен Handycam камерасымен түсірілген, сондай-ақ терапия музыкасына тән бейресми нарықтар арқылы таратылғандығымен ерекшеленеді.