Кіріспе
Дөңгелек үстелдің рыцарі Дагонет (/ˈdæɡənɛt/, /ˈdæɡənɛt/) (сонымен қатар Дагуэне, Дагуэн, Дагуэнез, Дангуэн және басқаша жазылулары да бар) – Артур жырларындағы Дөңгелек үстелдің рыцарі. Оның бейнелеулері мен мінездемелері әртүрлі: ақымақ және қорқақ рыцарь, зорлыққа берілген, ақылдан безген адам, тіпті қазіргі таңда король Артурдың сүйікті сарай клоуны ретінде суреттеледі.
Dagonet '/d//æ//ɡ//ə//n//ɛ//t//, //d//æ//ɡ//ə/'/n//ɛ//t/ (also known as Daguenet, Daguenes, Daguenez, Danguenes, and other spellings) is a Knight of the Round Table in Arthurian legend. His depictions and characterisations variously portray a foolish and cowardly knight, a violently deranged madman, to the now iconic image of King Arthur's beloved court jester.
Ортағасырлық әдебиет
Оның алғашқы пайда болуы 13 ғасырдың басындағы Вульгата циклінің «Проза Ланселот» бөлімінде. Дагенет Ақымақ/Қорқақ немесе Карлион (Кэрлеон) қаласының Дангвейн – адамдар үнемі мазақтайтын бақытсыз рыцарь. Ол батыр Ланселотты «ұстап» (және құтқарып) алады, есінен айырылған Ланселотты тауып, оны атпен патшайым Гвиневраға жеткізеді. Кейін, «Жалған Гвиневраның» билігі тұсындағы «Мерлиннің болжамдары» атты еңбекте, Артурға адал және әлі де ақымақ ретінде танылған Дагонет патша сарайының басқаруын өз мойнына алады. Ол үй шаруашылығын банкротқа дейін жеткізеді, оны кінәлағаны үшін қазынашы Фолды өлтіреді, бірақ соңында Гелехольтқа саксон шабуылынан қорғануға көмектесетін жалдамалы әскерлерді қаржыландыруға қабілетті екенін көрсетеді, сонымен қатар Фолдың туыстарының кек алуынан құтылады. Паламедтің «Гирон ле Куртуа» бөліміндегі қысқа эпизодтар сериясында оның басқаша бейнесі трагикалық мәнге ие болады. Ол қорқынышты және болжауға келмейтін ақылсыз адам, ал бұрын Артурдың ең жақсы рыцарьларының бірі болғандығы анықталады. Жаңа үйленген сүйіктісін өзінің досы, Тікенді Хелиор ұрлап кеткенде, ол ақылдан адасып қалған. «Прозалық Тристанның» әртүрлі нұсқаларындағы оның екі көрінісінің бірінде ол Артурдың ресми ақымағы ретінде бейнеленеді. Ол жеккөрінішті және ашулы қарапайым адам ретінде сипатталады, оған әзіл үшін рыцарь дәрежесі берілген. Ол жас Коте Мал Тайли (Брунор) рыцарьға жекпе-жекке шақырады және тез жеңіледі. Екінші нұсқада Тристан «Мырза Дагенет Ақымақты» жұрт алдында құдыққа батырып, оны қорлайды, содан кейін Дагонеттің ашулы шақырылғандарының біреуін Дагонеттің өзінің қылышымен, осы көрініске күліп қараған қойшыларды қорғап жүргенде, мүгедек етеді. Томас Малоридің «Le Morte d'Arthur» атты еңбегінде Дагонеттің әлдеқайда оң (және бүгінгі күні ең танымал) сипаттамасы берілген. Дагонет – король Артурдың адалдығы мен комедиялық таланты үшін марапатталған сарай ақымағы. Дөңгелек үстелдің рыцарьлары Дагонетті өзінің бәсекелестеріне немесе жауларына әзіл жасау үшін пайдаланады, сонымен бірге оны зияннан қорғайды. «Прозалық Тристанның» бір көрінісін қайта жазуда Кей Брунорды нағыз рыцарьды жеңу құрметінен айыру үшін оның алғашқы турнирінде Дагонетпен күресуін ұйымдастырады. Тағы бір жағдайда Артурдың адамдары Мордредтің қару-жарағын киген Дагонетті патша Маркқа көрсетіп, оның Ланселот екенін айтады; қорқақ монарх Дагонеттің қуып жететінінен қорқып, орманға айқайлап қашады.
Кейінгі медиа
Шекспирдің "Генрих IV, 2-бөлім" романында Шебер Шалло "Артурдың көрсетілімінде" сэр Дагонет рөлін сомдағанын мақтан тұтады. Бұл кейіпкерді әзілкеш ретінде таниды. Теннисонның 19 ғасырдағы поэзия циклы "Патшаның жырларында" "Сэр" Дагонет "Соңғы турнирде" пайда болады. Ол сарайдағы жалғыз адам, патшалықтың апатқа ұшырауын болжай алады. Өз уәделерін бұзған, адал емес рыцарьдарды қынжырлайды және Артурмен бірге Құдайдың жоспарының үнін ести алғанын, бірақ олардың ести алмайтынын жариялайды. Говард Пайлдың 1905 жылғы "Дөңгелек үстелдің чемпиондарының тарихы" романында Артурдың ақымағы деп аталған сэр Дагонет ақыл-есі кем болғанымен, рыцарьдық ерліктерімен танымал. Оның геральдикалық белгісі – әтештің басы. 1930 жылдардағы Валдемар Янгтың "Рианнон құстары" пьесасында Камлан шайқасына қатысудың орнына, Мерлин оны Талисин мен басқа да сарай ақындарымен бірге "ең алыс төбеден" өтіп, жоғалған балалық шақ армандарына жететін ізденіске жібереді. Олар 28 күн саяхаттады, содан кейін орманнан шыққаннан кейін, Рианнонның құсына қызығып, қойын жоғалтқан шабандоз жігітімен кездесті. Содан кейін сэр Кей оларды тоқтатып, Артур патшаның оларды қайтаруын қалағанын айтады (Артурдың Камлан шайқасында қаза тапқанын айтпайды). Басқалары ізденістен бас тартып, қайтып оралғанда, сэр Дагонет бас тартты. Ол мен Кей шайқасты, бірақ соңында Кей жеңіске жетіп, Дагонетті қылышпен жаралады, оны өлімге тастап, күлді. 2004 жылғы "Артур патша" фильмінде Рей Стивенсон сомдаған кейіпкер, Артурдың қалған рыцарьларын құтқаратын батыл, өзін-өзі құрбан ететін жауынгер ретінде бейнеленеді. Джереми Уитли 2012 жылы Джейсон Струц салған суреттерімен "Дагонет ордені" комикс мини-сериясын жазды.