Кіріспе

Американдық дәрігер (1895–1960)

Оссиан Свит (/ˈɒʃən/ OSH ən; 30 қазан, 1895 – 20 наурыз, 1960) – Мичиган штатының Детройт қаласында тұрған афроамерикалық дәрігер. Ол 1925 жылы, Свит олардың үйіне көшіп келгеннен кейін наразылық білдірген ақ нәсілділерге қарсы өзін-өзі қорғау үшін қару қолданғаннан кейін кісі өлтіру айыпталғанымен танымал. Оның үйіне тас лақтырылып, терезелер сыныпты. Оқтар атылып, бір ақ нәсілді адам қаза тауып, тағы біреуі жараланды. Свит, оның әйелі және үйде болған тоғыз серігі (ішінде екі бауыры) тұтқындалып, кісі өлтіруде айыпталды. Алғашқы сотта қазылар алқасы бірнеше айыпталушыға қатысты үкімге келісе алмады. Сот процесі тоқтатылды. Сот қорғау тарапының айыпталушыларды бөліп қарау туралы өтінішін қабылдады, ал прокурор Оссианның кіші інісі Генри Свитті алдымен соттауға шешім қабылдады. Генри Свитті толығымен ақ нәсілділерден құралған қазылар алқасы ақтағаннан кейін, прокурор қалған айыпталушыларды соттаудан бас тартып, оларға қойылған айыптарды түсірді. Бұл істер «Свит соттары» деп белгілі болды. Түсті терілі адамдардың құқықтарын қорғау жөніндегі ұлттық қауымдастық (NAACP) Свит пен оның серіктерінің қорғанысына көмектесті, алдымен клиенттерді қорғау үшін Чарльз Х. Махониді, содан кейін танымал адвокат Кларенс Дарроуды жалдады, бұл сотқа ұлттық назар мен бұқаралық ақпарат құралдарының қызығушылығын арттырды. Флоридада шаруа отбасында дүниеге келген Свит дайындық курстарын оқып, бакалавр дәрежесін алды. Ол тарихи афроамерикандық университет саналатын Говард университетінде медициналық білім алды. Детройттағы соттан кейін оның қызы Ива, әйелі Глэдис және бауыры Генри туберкулезден қайтыс болды.

Өмірбаян

Оссиан Свит 1895 жылы Флорида штатының Бартоу қаласында Генри Свит пен Дора Девоунның екінші ұлы болып дүниеге келді. 1898 жылы оның әкесі Генри Флорида штатының Полк округіне қарасты Бартоу қаласында ферма сатып алып, бүкіл отбасымен сол жерге көшіп барды. Олар шағын фермада тұрды, ал балалары мал бағумен және егістік жұмыстарымен айналысты. Свиттердің барлығында он бала болды, оның ішінде ағасы Генри де бар еді; олар фермадан тапқан аз ақшаға тығыз жағдайда өмір сүрді. Бес жасында Оссиан Свит ақ нәсілділер тобының қара нәсілді жасөсперім Фред Рошельді линчелеп өлтіргенін көрді. Свит кейіннен айтқанынша, ол түнде үйден шамамен бір шақырымдай жерде жалғыз болғанда, бұталардың арасынан Рошельдің өртеліп жатқанын көрді. Кейін Свит оқиғаны "қорқынышты егжей-тегжейлі айта алды: керосиннің иісі, Рошельдің отқа оранғандағы айқайы, көрершілердің естелік ретінде үйге алып кету үшін күйген еттің бөліктерін жинауы". Африкалық Методист Епископтік шіркеуі (AME) қарызды төлеп, колледждің меншігіне және басқаруына ие болды. Свит сегіз жыл бойы Уилберфорс колледжінде оқыды. Алғашқы төрт жылды колледжге дайындалу үшін дайындық мектебінде өткізді, онда латын, тарих, математика, ағылшын тілі, музыка, сурет салу, философия, әлеуметтік және табиғаттанудың негіздері, сондай-ақ шет тілі (вероятно, француз тілі) оқыды. Оқу ақысы мен кітаптары үшін 118 доллар төлеу үшін Свит қар қарып, пештерді жағып, ыдыс-аяқ жуып, дастарқанға қызмет етіп, қонақүйдің қызметшісі болып жұмыс істеді. Уилберфорста ол Каппа Альфа Пси бауырластығының Дельта бөлімінің негісқалаушы мүшесі болды. 25 жасында ғылым бакалавры дәрежесін алды. Уилберфорстан кейін Свит Вашингтондағы тарихи қара нәсілділер колледжі – Хауард университетіне түсіп, онда медициналық аккредитациясын алды. Жастық шағында Свит оқуға деген жауапкершілігін көрсетті және Джим Кроу дәуірінде оңтүстік қара нәсілді адамы ретінде табысқа жетуге ұмтылды. Свит отбасының басшысы болды; ол кіші туыстарына да еңбек етуге және білім алуға жол ашты. Білімі арқылы ол W. E. B. Du Bois атаған "Талантты ондыққа" – өз халқының өмірін жақсартуға ұмтылған қара нәсілді мамандарға қосылуға ниеттенді. Du Bois кейіннен Свиттің сот ісі туралы жазып, дәрігерді жас африкалық американдық жігіттерге шабыт беру үшін жетістіктің үлгісі ретінде көрсетті.

Қызыл жаз

1919 жылдың шілдесінде Суит Говард университетінде оқып жүргенде Вашингтон қаласындағы нәсілдік дүрбелеңге куә болды. АҚШ астанасы 1919 жылғы «қызыл жаз» деп аталатын кезеңде нәсілдік зорлық-зомбылық ошағы болған 20 қаланың біріне кірді. Бұл Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі әлеуметтік шиеленістер мен соғыс ардагерлері елге оралғаннан кейін жұмыс және тұрғын үй үшін болған бәсекелестіктің салдарынан туындады. Ардагерлердің жұмысқа қайта оралуына көмек аз болды, сонымен қатар ақ және қара нәсілділердің екеуі де олардың қиындықтарына наразылық білдірді. Ақ әйелге қара нәсілділер шабуыл жасады деген қауесет бір топ адамды қоздырып, олар қара нәсілділер тұратын ауданға барып, көшедегі адамдарға шабуыл жасады. Келесі үш күн бойы дүрбелең қаланың әртүрлі аудандарында қайта жаңғырып, әскери форма кигендері бар ақ нәсілділер трамвайлардан қара нәсілділерді тартып шығып немесе көшеде шабуылдады. Қара нәсілді азаматтар қаруланып, қарсы тұрды. Дүрбелең салдарынан он ақ нәсілді адам, оның ішінде екі полицей және бес қара нәсілді адам қаза тапты. Бұл қара нәсілділерге қарағанда ақ нәсілділердің көбірек қаза табуымен аяқталған алғашқы нәсілдік дүрбелеңдердің бірі болды. Шамамен 150 адам жарақат алды, олардың 50-і ауыр жарақат алды. Президент Вудро Уилсон зорлық-зомбылықты басу үшін Ұлттық гвардияны шақырды, бірақ кенеттен басталган кұйыл жаңбыр да толқудың ынтасын басып тастады. Қауіпсіздік үшін Суит және оның сыныптастары H көшесінің шығыс жағындағы шайқас аймағынан төрт блок қашықтықтағы бауырластық үйінде қалды. Ол және оның бауырлары сыртқа шығудан қорқып, еді. Бұрын көшеде келе жатқанда, ол ақ нәсілділер тобының өтетін трамвайды тоқтатып, қара нәсілді жолаушыны тротуарға тартып алып, "аса қатыгездікпен сапалағанын" көрді. Бұл көрініс оның өміріне дейін есте қалды.

Мансап

Медициналық білімін аяқтағаннан кейін, Суит 1921 жылдың соңында Детройтке (Мичиган штаты) көшіп келді. Ол нәсіліне байланысты ауруханада жұмыс табуда қиындықтарға тап болды және жазда Детройт мейрамханаларында жұмыс істеді. Ол Блэк Боттом ауданының, негізінен қара жұмысшы отбасыларынан тұратын тұрғындарының шұғыл түрде медициналық көмекке мұқтаж екенін көрді. Кевин Бойлдің "Әділеттіліктің қисығы" кітабында айтылғандай, "қарапайым көмек кейбіреулерін құтқаруы мүмкін еді. Бірақ Қара Төбе тіпті мұны да алмады". Осы келісімдердің басты мақсаты – белгілі бір аудандардан төменгі таптық отбасыларды, сондай-ақ нәсілдік және этникалық азшылықтарды шеттету, аудандардағы ақ нәсілдік біртектілікті сақтау болды. Кейде келісімдерде мүлікті тек ақ адамға сатуға болатыны нақты көрсетілген, ал кейде кедей сатып алушыларға қатысты шектеулер қойылған: мүлікте бірнеше отбасы тұруға болмайды, үйді жалға берілетін бөліктерге бөлуге болмайды және т.б. Төмен табысты отбасыларға қатысты келісімдер жасау арқылы этникалық иммигранттар мен нәсілдік азшылықтар да қысымға ұшырады, себебі олар көбінесе төмен жалақы төленетін жұмыс орындарына шектелді. Оссиан Свиттің жағдайында, төмен табысты отбасыларға қатысты шектеулер оған үй сатып алуға кедергі келтірмеді, өйткені ол дәрігердің жалақысын алды. Дегенмен, тұрғындар осы келісімдерді негізінен ақ нәсілді аудандарға басқа нәсілдің кіруіне жол бермеу үшін пайдаланды. Егер келісімдер азшылықтардың мүлік сатып алуына кедергі келтірмесе, ақ нәсілді тұрғындар олардың көшіп келуіне кедергі жасаудың басқа жолдарын іздеді. Суит отбасы жылжымайтын мүлік агентін табуда және үйді сатуға келісетін отбасын табуда қиындықтарға тап болды. Кевин Бойлдың баяндамасына сәйкес, Суиттер Гарландтағы үйге әсерім қалдырмады. Ауданда қарапайым үйлер мен екі отбасылық пәтерлер көп болды, бірақ орналасқан жері идеалды еді. Ол Свиттің кеңсесіне де, Гладистің ата-анасының үйіне де жақын болды. 1925 жылдың 7 маусымында Суиттер үйді 18 500 АҚШ долларына (2018 жылы 264 301 долларға тең) сатып алды, бұл үйдің нарықтық құнынан шамамен 6000 долларға қымбат еді. Суиттер отбасы 1925 жылдың 8 қыркүйегінде үйге көшіп келді. Суит аймақтағы көптеген ақ нәсілді тұрғындардың қара нәсілділерге деген көзқарасының жағымсыз екенін білді.

Гарленд көшесіндегі үйге шабуыл

1925 жылдың көктемінде ақтар тұратын аудандарда қара нәсілділер сатып алған басқа да үйлерге шабуылдар жасалды. Су тасымалдау паркін жақсарту қауымдастығын ақтар құрды, олар қара нәсілділердің бұрын толығымен ақтардың аумағына көшуіне қарсы болды, себебі олар әлеуметтік дүрбелең мен үйлерінің құнын жоғалтудан қорқады. Үй сатып алу процесі өте қиын және ұзаққа созылды, тіпті ақ нәсілді үй иелері үшін де. Бұл қара нәсілділер үшін одан да қиын болды, өйткені көптеген қара сатып алушылар үй сатып алу үшін бірнеше ипотека алуға мәжбүр болды және соның салдарынан ұқсас табысқа ие ақтарға қарағанда көбірек қарызға батты. Көршілес ауданда тұратын және Свиттен азырақ табыс көретін көптеген жұмысшы табының ақтары оның жетістігіне ренжіді. 1925 жылдың 9 қыркүйегінде осы көршілермен болған жанжалдан кейін полиция инспекторы Нортон Шукнехт және офицерлер тобы Свит үйінің сыртына қойылды, тәртіп сақтау үшін. Свит қажет болған жағдайда отбасы мен достарының үйін қорғауға көмектесуін жеке түрде ұйымдастырды. Олардың арасында Чарльз Вашингтон (сақтандыру агенті), Леонард Морс (әріптесі), Уильям Дэвис, Отис және Генри Свит (Оссианның бауырлары), Джон Латтинг (Генри Свиттің колледждегі досы), Норрис Мюррей (шебер) және Джо Мак (жүргізуші) болды. Глэдис Свит ер адамдармен бірге үйде қалды. Үйінің алдында екінші күні қатарынан наразылық білдірген көпшілік жиналғанда, Свит "бірде-бірде сол көпшіліктің арасында, әйелдер мен балалардың арасында, верандаларда демалып, көше бойында жасырынып отырған зорлық-зомбылыққа ұлтас болатын адамдар бар" деп сезінді. Көпшілік ашуланып, үйге тас лақтыра бастады, соңынан жоғарғы қабаттағы терезені сындырып жіберді. Свиттің достарының бірнешесі мылтықпен қаруланып, жоғары қабатқа орналасты. Үйден оқ атылып, екі ақ адам жараланды. Эрик Хоугберг аяғынан жарақат алды; Гарленд көшесіндегі верандадан оқиғаны бақылап отырған Леон Брейнер қаза тапты. Үйдегі он бір афроамерикалық полиция бөліміне жеткізіліп, бес сағат бойы сұраққа алынды. Барлығы теріс жауап бергеннен кейін кісі өлтіргені үшін қамауға алынды. Глэдис Свит қазан айының басында кепілдікпен босатылды, бірақ ер адамдар сот аяқталғанға дейін Уэйн округінің түрмесінде қамауда қалды.

1925 жылғы сот

Суитс және оның достары мен туыстары кісі өлтіргені үшін судья Франк Мерфи алдында сотталды, көптеген адамдар оны қаладағы ең прогрессивті судьялардың бірі деп есептеді. Бұқаралық ақпарат құралдары қала тұрғындарын қызулыққа салып, Мерфи сотталушылардың істің қаралуын тоқтату туралы өтінішін қабылдамады. Бірақ Суитс және басқа айыпталушылар үмітін жоғалтпады. Ұжымдық тұтқындау туралы хабар NAACP бас хатшысы Джеймс Уэлдон Джонсонға жеткенде, ол бұл істің афроамерикалықтардың азаматтық құқықтары үшін күреске әсер ететінін дұрыс болжады. NAACP Суитске және басқа айыпталушыларға сотта қорғану үшін қажетті ақша мен қолдау алуға көмектесті. Детройттегі NAACP Джонсоннан тергеуші Уолтер Уайтты жіберіп, іс туралы толыққанды ақпарат алуын сұрады. Ұйымның қаржысы шектеулі болғандықтан, қай жағдайларға көмектесу керектігін бағалау қажет болды. Олар шешімдерін істердің бұқаралық ақпарат құралдарында қаншалықты жарияланатынына, сондай-ақ қай сот процестері афроамерикалықтардың жарыс ретінде алға жылжуына және NAACP жеңіске жеткен жағдайда әлеуметтік өзгерістерге ықпал ететініне негіздеді. Күңкілдесуден кейін NAACP Суитс ісіндегі айыпталушыларды қолдады, бұл ұйым сол жылы қолдаған үш маңызды істің бірі болды. NAACP айыпталушылардың мүддесін қорғау үшін Мичиган штатының Детройт қаласынан шыққан танымал афроамерикалық адвокат Чарльз Х. Махониді жалдады. Қыркүйек айы аяқталған сайын, Уэйн округінің түрмесіндегі өмір Суитс пен басқалар үшін сәл ыңғайлырақ болды. Олар үнемі қонақтарды қабылдады, соның ішінде Суитстің әкесі, үлкен Генри Суитс те келді. 6 қазанда Глэдис Суитс ата-анасының достары берген кепілдік ақысымен күйеуінің көмегімен босатылды. Қазан айының басында NAACP Кларенс Дарроуды Махонимен бірге Суитстің қорғау тобына қосылуға шақырды.

Мұра

Свиттің өмірі мен оның кісі өлтіруге қатысты соты Азаматтық құқықтар қозғалысының маңызды оқиғалары ретінде есте қалды. 2905 Гарланд көшесіндегі Оссиан Х. Свит үйі 1975 жылы Мичиган штатының тарихи орны ретінде тіркелді, #S0461, ал 1985 жылы Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілді. Артур Биер сот істерін зерттеу үшін «Алдын ала зұлымдық: Свит соты» атты пьеса жазды. Бастапқыда 1987 жылы Детройт Мерси университетінде қойылған пьеса 2007 жылы 20 жылдық мерейтойына орай қайта жаңғыртылды. Мичиган заңдық ескерткіштері Уэйн округі сотының ғимаратына, қазір Детройттегі Фрэнк Мерфи Әділет сарайы ретінде танылатын, Свит сотының мұрасын құрметтейтін ескерткіш тақтайша орнатты. Кевин Бойлдің «Әділет дуғасы: Жас дәуірдегі нәсіл, азаматтық құқықтар және кісі өлтіру сағасы» (2004) тарихы бестселлер болды. Ол көркем еңбектер үшін Ұлттық кітап сыйлығын жеңіп алды және сол жылы Пулитцер сыйлығына және Ұлттық кітап сыншылары шеңберінің сыйлығына үміткер болды. Бойл өзінің кітабын «Свит соты» атты пьесаға бейімдеді, ол соттардың тарихын және олардың заманын көркемдеп бейнелейді. 2007 жылдың 2 ақпанында Бойл азаматтық құқықтарға қосқан үлесі үшін Детройт қаласының құрметті марапатымен сыйланды. Гордон С. Беннеттің «Менің атым Оссиан Свит» атты драмалық пьесасы 2011 жылы www.HeartlandPlays.com сайтында жарияланды.