Кітемен мұз және қар үстінде сырғанау спорты

Кіріспе

Ашық ауадағы жеке қысқы спорт түрі, қар немесе мұз үстінде жылға алу үшін желкен күші қолданылады.

Қармен сырғанау немесе желкенмен шаңғы тебу – адамдардың қар немесе мұз үстінде жылға алу үшін желкен күшін пайдаланатын ашық ауадағы қысқы спорт түрі. Шаңғышы үлкен секірулер жасау үшін желкенді күш ретінде пайдаланады. Бұл спорт су спортындағы желкенмен сырғанауға (кайтбординг) ұқсас, бірақ сноуборд немесе шаңғыде қолданылатын аяқ киіммен жасалады. Желкенді пайдалану принциптері бірдей, бірақ жер бедері басқаша. Қармен сырғанаудың алғашқы күндерінде фольгалы желкендер ең көп қолданылса, қазіргі уақытта көптеген желкеншілер үрлейтін желкендерді пайдаланады. Дегенмен, 2013 жылдан бері жаңадан жасалған жарысқа арналған фольгалы желкендер жылдамдық және экспедициялық жарыстарда, мысалы, Red Bull Ragnarok (Норвегияның Хардангервидда платосында өткізіледі) және Vake мини экспедициялық жарысында (Норвегияның ең солтүстік Варангер түбегінде өткізіледі) көш бастап келеді. Қармен сырғанау, басқа альпілік спорт түрлерінен өзгешелігі, желдің бағытына қарамастан, қар үстінде көтерілуге және түсуге мүмкіндік береді. Желкенмен сырғанау сияқты, қармен сырғанау да қауіпті болуы мүмкін, сондықтан оны сақтықпен үйрену және жаттығу қажет. Қармен сырғанау шаңғы және сноубордпен байланысты жерлерде, мысалы, Ресей, Канада, Исландия, Франция, Швейцария, Австрия, Норвегия, Швеция, Финляндия және Солтүстік және Орталық АҚШ-та кеңінен танымал болды. Спорттың қызығушылығы артты, өйткені саяхатшылар ұзақ қашықтықтарға саяхаттау үшін желкендерді пайдаланады, ал спорт әуесқойлары еркін стиль, үлкен секірулер, жылдамдық және жаңа жерлерді зерттеу шегін кеңейтеді.

20 ғасыр

Бала кезінде Дитер Страсилла Отто Лилиентальдан шабыт алып, Берхтесгаден маңында ұшу тәжірибесі жасаған. 1960 жылдары Германия мен Швейцарияда парапланмен тәжірибелер жүргізе бастады (ағасы Удомен бірге АҚШ-та да), ал 1972 жылы парашютпен шаңғы тебуді бастады. Кейін ол өзі жасаған параплан мен шарлы қосылыс қолданып, желге қарсы немесе жоғары қарай шаңғымен жүруге, сондай-ақ денесін бұрып, қалауынша ауаға көтерілуге мүмкіндік беретін жүйені жетілдірді. Китскишілер АҚШ-тың орталық және шығыс жағалауларындағы мұз батқан көлдер мен далаларда китскингпен айналыса бастады. Ли Седжвик пен Эри, Пенсильваниядағы китскишілер тобы алғашқы мұз/қар китскишілері болды. 1982 жылы Вольф Берингер шаңғы мен желкенде жүзуге арналған қысқа желілік Parawing жүйесін жасауды бастады. Бұл жүйе бірнеше полярлық экспедицияларда санамен шаңғы тебуге қолданылды, кейде үлкен қашықтықтар жүрілді. 1980 жылдардың ортасында Шэпсон мұз үстінде серфинг жасағанда, ескі екі сызықты желкенді алып, Висконсин штатындағы мұз батқан көлде желге қарсы шаңғымен жүзуге тырысты. Шапсон Польшада, Германияда, Швейцарияда және Финляндияда "китскинг" спортын көрсетті. Ол сондай-ақ шөпті далаларда шаңғымен жүру үшін шөп шаңғысын пайдаланды. Еуропалық китскишілердің алғашқы өкілдері Кит Стюарт пен Тео Шмидт болды, олар сондай-ақ су шаңғысымен алғашқылардың қатарында болды. Америкалық Кори Розелер әкесі Уильяммен бірге су шаңғысы үшін Kiteski жүйесін жасады және Колумбия өзенінің сағасындағы күшті желдерде желкендік жарыстарда жеңіске жетті. "Тракциялық китинг" немесе "Қозғалтқыштық китинг" деп аталатын спорттың түрлері: катермен жүру, катермен шаңғы тебу, катермен серфинг және катермен қону. 1980 жылдардың ортасында, мысалы, кейбір альпий шаңғышылары Эриде (Пенсильвания штаты) мұздаған шығанақта желге қарсы шаңғы тебу үшін қайта жабдықталған шаршы парашютті пайдаланды. 1990 жылдардың соңында француз және Солтүстік Америкалық шағын топтар қазіргі заманғы еркін стильдегі қар китингтің шекараларын кеңейте бастады. Франциядан келген "Семноз" тобы Col du Lautaret және басқа да еуропалық жерлерде іс-шаралар ұйымдастыра бастады, онда таулы жерлер "парапланмен" төмен түсуге қолайлы болды. Солтүстік Америкада шаңғышылар негізінен қармен жабылған көлдер мен далаларда жаттығулар жасады, жазық жерде, секірулерде, рельстерде және слайдтарда трюктар орындады. 1996 жылдың 15 қарашасы мен 1997 жылдың 17 қаңтары аралығында Борге Оусланд Антарктиданы қолдаусыз жалғыз өтетін әлемдегі алғашқы адам болды, ол Ронн мұздық шельфінің шетінен Росс мұздық шельфінің шетіне дейін 1,864 миль саяхаттады. Бұл саяхат желкен көмегімен жасалды және Оңтүстік полюске ең жылдам қолдаусыз саяхат жасау рекордын да ұстап тұр (бар болғаны 34 күн).

As a child Dieter Strasilla, inspired by Otto Lilienthal, practiced gliding around Berchtesgaden. In the 1960s he began parapente experiments (also with his brother Udo in USA) in Germany and Switzerland, parachute skiing in 1972. He later perfected a kiteskiing system using self made paragliders and a ball socket swivel, allowing the pilot to kitesail upwind or uphill, but also to take off into the air at will, swivelling the body around to face the right way. Kiteskiers began kiteskiing on many frozen lakes and fields in the US midwest and east coast. Lee Sedgwick and a group of kiteskiers in Erie, PA were early ice/snow kiteskiers. In 1982 Wolf Beringer started developing his shortline Parawing system for skiing and sailing. This was used by several polar expeditions to kite ski with sleds, sometimes covering large distances. Ted Dougherty began manufacturing 'foils' for kiteskiing and Steve Shapson of Force 10 Foils also began manufacturing 'foils' using two handles to easily control the kite. In the mid 1980s Shapson, while icesailing, took out an old two line kite and tried to ski upwind on a local frozen lake in Wisconsin. Shapson demonstrated the sport of 'kiteskiing' in Poland, Germany, Switzerland and Finland. He also used grass skis to kiteski on grassy fields. Early European kiteskiers were Keith Stewart and Theo Schmidt, who also were among the first to waterski with kites. American Cory Roeseler together with his father William developed a Kiteski system for waterskiing and began winning in windsurf races featuring high following winds, such as in the gorge of the Columbia river. The following terms describe the sport of 'Traction Kiting' or some refer to as 'Power Kiting': Kite buggying, kite skiing, kitesurfing and kite landboarding. In the mid 1980s e. g. some alpine skiers used a rebridled square parachute to ski upwind on a frozen bay in Erie, PA. In the late 1990s small groups of French and North American riders started pushing the boundaries of modern freestyle snowkiting. The Semnoz crew from France began hosting events at the Col du Lautaret and other European sites where the mountainous terrain lent itself to "paragliding" down the hills. In North America, riders were mainly riding snow covered lakes and fields where tricks were being done on the flat ground, jumps, rails and sliders. Between 15 November 1996 and 17 January 1997, Børge Ousland became the first in the world to do an unsupported solo crossing of the Antarctic, 1,864 miles from the edge of the Ronne Ice Shelf to the edge of the Ross Ice Shelf. The ski journey was made with kite assistance, and also holds the record for the fastest unsupported journey to the South Pole (taking just 34 days).

21 ғасыр

2000-шы жылдар қарға арналған технологиялардың, дағды деңгейлерінің және қар жауып тұрған барлық елдердегі қатысушылардың айтарлықтай өсуіне куә болды. Қарға арналған, қуатын азайтуға болатын, фольгалы желкендердің дамуы қармен сырғанаушыларға жел қуатымен жабдықталған экспедициялардың шегін кеңейтуге мүмкіндік берді. Жақында қарлы алқаптарды және тіпті Гренландияны рекордтық уақытта қар желкендерімен кесіп өту мүмкін болды. Экстремалды фристайл қармен сырғанаудың алдың қатарындағы Ютадан Норвегияға дейінгі арнайы қармен сырғанау қауымдастықтары фристайл мүмкіндіктерін кеңейтіп, "Something Stronger" және "Dimensions" сияқты фильмдерде және цифрлық журнал ретінде қолжетімді "Snowkite Magazine" арқылы өздерінің жетістіктерін көрсетіп келеді. Жаңа Зеландияда орналасқан және Ozone Kites компаниясының демеушілігіндегі француз сырғанаушысы Часта, қармен сырғанау фристайлы мен қиын жолдардағы сырғанаудың шегін кеңейтуде. Көптеген аймақтарда жақсы жабдықтар, қауіпсіздік шаралары, қауымдастықтың тәжірибесі және білікті оқытушылар қолжетімді, бұл адамдарға тәжірибе мен қателік арқылы емес, басқа тәсілдермен дұрыс және қауіпсіз үйренуге мүмкіндік береді. Қазіргі уақытта осы спорттың құмарларының жасы мен қызығушылықтары әртүрлі – көлдегі тыныш серуендерден бастап, китеркросс жарыстарына, көп күндік экспедициялардан таудан ұшуға, фристайл трюктерден алып шатқалдардан секіруге, сондай-ақ төзімділік пен кезеңдік жарыстарға дейін. 2007 жылдың 20 қаңтарында Антарктида жазында N2i командасы Антарктиданың қолжетімсіз полюсіне қозғалтқыш көмегінсіз алғашқы болып жетті, жылдамдықтың негізгі құралы ретінде желкенмен сырғанауды пайдаланды. GPS жылдамдық жарыстарына қатысатын сырғанаушылардың шағын тобы бар, олар жылдамдық деректерін GPS құрылғысына жазып, оларды салыстыру үшін үйлестіруші органға жібереді. Stormboarding әлемдік жылдамдық рейтингінде америкалық сырғанаушы Джо Левинс 2008 жылы сағатына 70 миль/112 км жылдамдыққа жеткен алғашқы адам болды. 2009 жылы Peter Lynn Kiteboarding демеушілігімен америкалық сырғанаушы Кристофер Круг жылдамдықты сағатына 73.5 миль/118 км-ге дейін арттырды. 2010 жылдың 5 маусымында канадалық Эрик МакНейр Лэндри және америкалық француз Себастьян Копленд 24 сағат ішінде желкенмен сырғанап, қашықтық бойынша әлемдік рекордты орнатты. 2011-12 жылдары команда Антарктиданы шығыстан батысқа қарай желкенмен сырғанап кесіп өтіп, 4000 километрден астам қашықтықты, қолжетімсіздік зерттеу станциясы және Оңтүстік полюсі арқылы 82 күнде аяқтады.

The 2000s have seen a giant leap forward in snowkite specific technologies, skill levels and participants in every possible snow covered country. The development of snowkite specific, de powerable, foil kites have allowed snowkiters to explore further and push the limits of windpowered expeditions. Recent crossings in record times of large snowfields and even Greenland have been accomplished through the use of snowkites. On the forefront of extreme freestyle snowkiting, dedicated snowkiting communities from Utah to Norway are pushing the freestyle envelope and documenting their efforts through films like Something Stronger and Dimensions, and Snowkite Magazine which is available as a digital magazine. The extreme envelope of snowkiting freestyle and back country is being pushed by Chasta, a French kiter sponsored by Ozone Kites now based in New Zealand. Better equipment, safety practices, community know how and qualified instructors are readily available in many areas, allowing people to learn properly and safely through different means than trial and error. The sport is currently being enjoyed by kiters of all ages and in a wide variety of activities ranging from mellow jaunts on a lake, to kitercross events, from multi day expeditions, to flying off mountains, from freestyle jib tricks, to huge cliff jumps as well as endurance and course racing. On 20 January 2007, during the Antarctic summer, Team N2i became the first people to reach the Antarctic pole of inaccessibility without powered aid, using kite skiing as their primary means of propulsion. There is a small segment of kiters that participate in GPS speed competitions where kiters record speed data on a GPS unit and submit it to a coordinating body for comparison to other kiter's speeds. In the Stormboarding world wide speed ranking Joe Levins, an American kiter, was the first to reach 70 mph/112 km/h in 2008. In 2009 Christopher Krug, an American kiter sponsored by Peter Lynn Kiteboarding pushed the envelope further to a speed of 73.5 mph/118 km/h. On 5 June 2010, Canadian Eric McNair Landry and American French Sebastian Copeland kite skied in 24 hours to set a distance world record. The team completed the first partial east to west crossing of Antarctica using kites, a distance of over 4,000 kilometers via Pole of Inaccessibility research station and the South Pole over 82 days in 2011–12.

Техника және жүріс

Сноукайтинг техникасы кейтсерфингке өте ұқсас. Негізгі сноубордқа қарағанда тепе-теңдікті сақтау қиын, себебі қолдар мен қолдар желкенді басқаруға тиіс болғандықтан, толыққанды тепе-теңдік үшін қол жетімді емес. Дегенмен, желкеннің жоғары және алға қарай бағытталған күші бұл тепе-теңдік мәселесін біршама толықтыра алады. Бұрынғы сноуборд үлгілерінде желге қарсы кетпеу үшін жақтарын кесуді азайту қажет болды. Бұл орын алады, өйткені желкен күшіне қарсы салмақ ретінде арқаға еңкейгенде, сноукайтерінің өкшелері табиғи түрде қарға батып, тақтаны желге қарсы бұруға себеп болады. Қазіргі заманғы кері камерлі сноубордтар осы мәселені шешті. Сноукайтинг үшін арнайы жабдықтар бар. Олардың радиусы 100-150 м, сноукайтингке арналған шаңғылардың ұзындығы 215 см, ал сноукайт тақталарының ұзындығы 200 см. Тақта мен дәстүрлі ботинка арасына орналасатын айналмалы байланыстар жиі қолданылады. Айналмалы байланыс аяқ білегі мен тізедегі қарда жүзумен байланысты стресті азайтады.

Жер бедері

Қанатқа отырғызу өте көп жерлерде мүмкін, тек қана желдің қанатты ұшырып тұруға жеткілікті күшті болуы керек. Ол міндетті түрде еңіс беткейлерде қолданылмайды, тіпті еңісі жоқ немесе керісінше, жоғары қарай еңіс болған жағдайда да қолданылуы мүмкін, егер жел қарсылықты жеңуге жеткілікті болса. Егер тік еңіспен сырғанасаңыз, уақыт өткізу қиынға соғуы мүмкін, себебі желдің тоқтауы немесе төбеден өте келе қозғалмауы мүмкін, бұл қанаттың тұрақсыз әрекет етуіне, тіпті құлауына немесе жерге түсірілуіне себеп болуы мүмкін.