Кіріспе

Адам аурулары

Жоғары биіктіктегі өкпе ісігі (ЖБІ) – бұл өмірге қауіпті, кардиогендік емес өкпе ісігінің түрі, ол көбінесе дені сау адамдарда, әдетте 2500 метрден жоғары биіктікте пайда болады. Дегенмен, осыған ұқсас жағдайлар 2000-2500 метр биіктікте, осал адамдарда да тіркелген. Әдетте, ЖБІ төмен биіктікте тұратын және 2500 метрден (8200 фут) жоғары биіктікке көтерілген адамдарда кездеседі.

|Жоғары биіктік|
|---|
|Өте жоғары биіктік|
|---|
|Ең жоғары биіктік|

Физиологиялық және симптомдық өзгерістер көтерілген биіктікке байланысты әртүрлі болуы мүмкін. Жоғары биіктіктегі өкпе ісігінің Лейк-Луиза консенсустық анықтамасы ЖБІ симптомдарын анықтау үшін кеңінен қолданылатын критерийлерді белгілейді. Биіктікке жақында көтерілген жағдайда, келесілердің болуы:

Симптомдар: кемінде екеуі:
Тыныш күйде демқынқысыну
Жөтел
Әлсіздік немесе физикалық белсенділіктің төмендеуі
Кеудеде қысыңқылық немесе тығырық сезімі

Белгілер: кемінде екеуі:
Бір немесе бірнеше өкпе аймақтарында сырыл немесе үскірік (дем алғанда)
Көкшіл тері түсі
Тахипнея (жедел дем алу)
Тахикардия (жедел жүрек соғуы)

ЖБІ-мен бірге тау ауруы және жоғары биіктіктегі ми ісігі де болуы мүмкін, бірақ бұл симптомдар нашар білінуі мүмкін немесе мүлдем болмауы мүмкін. ЖБІ-нің ең сенімді белгісі – бұрын осы симптомды көрсетпеген альпинистте қатты шаршау немесе физикалық жүктемеге төзбеушілік.

Тәуекел факторлары

HAPE дамуына ықпал ететін бірнеше фактор бар, олардың ішінде жынысы (еркек), генетикалық факторлар, HAPE-нің бұрынғы дамуы, биіктікке көтерілу жылдамдығы, суыққа ұшырау, ең жоғары биіктік, физикалық еңбектің қарқындылығы және белгілі бір денсаулық мәселелері (мысалы, өкпе гипертензиясы). Соның салдарынан туындайтын гипоксимия келесілерге алып келеді деп есептеледі:

Гипоксиялық өкпе тамырларының тарылуына байланысты өкпе артериясы мен капиллярларының қысымының (өкпе гипертензиясы) артуы. Капиллярлық қысымның (гидростатикалық қысымның) артуы, капиллярлық төсектердің тым көп созылуы және қан тамырлары эндотелийінің өткізгіштігінің жоғарылауы, сондай-ақ "стресс-жеткіліксіздік" деп те аталады. Бұл жасушалар мен ақуыздардың альвеолаларға өтуіне әкеледі, яғни өкпе ісінуіне.

Емдеу

Ұсынылған бірінші кезектегі емдеу – мүмкіндігінше тез төменгі биіктікке түсу, симптомдардың жақсаруы 500-1000 метрге (1640 футтан 3281 футқа дейін) дейін төмендегенде байқалады. Дегенмен, жеңіл HAPE синдромы бар адамдарда төмен түсу міндетті емес, ал жылыту әдістері, демалыс және қосымша оттегі беру симптомдарды жақсартуға көмектеседі. Бұл әдіс төмен түсумен, гипербариялық терапиямен немесе оттегімен емдеумен бірге қолданылғанда тиімдірек, оларды бірінші кезектегі емнің орнына қоюға болмайды. Егер бірінші кезектегі емдеу мүмкін болмаса, оларды қосымша ем ретінде қарастыруға болады; алайда, олар тау ауруының бас ауруын күшейте алады. Ингаляциялық бета-агонист салметеролдің тиімділігі дәлелденбеген, бірақ оны қолдану мүмкіндігін қарастыруға болады. Бұл жағдай бұрын сау альпинистерде де байқалды, олар биік тауға жеткеннен кейін қысқа уақыттан соң қайтыс болды.