Кіріспе

АҚШ заңдары

1960 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заң – АҚШ-тың федералдық заңы болып табылады, ол жергілікті сайлаушыларды тіркеу пункттерінің федералдық инспекциясын белгіледі және біреудің дауыс беруге тіркелуіне кедергі келтірген кез келген адамға жаза шараларын енгізді. Ол негізінен сегрегацияланған Оңтүстіктегі кемсітушілік заңдар мен тәжірибелермен айналысты, олардың салдарынан афроамерикандықтар мен мексикалық-американдық техастықтар 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басынан бері сайлау құқығынан айырылды. Бұл АҚШ тарихында қабылданған бесінші Азаматтық құқықтар туралы заң болды. 85 жылдық кезеңде оған дейін тек 1957 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заң ғана қабылданды, оның жетіспеушіліктері оның жасалуына зор ықпал етті. Бұл заң 1957 жылғы заңда белгіленген талаптарды тиімдірек іске асыруға, оның кейбір кемшіліктерін жоюға және қосымша шаралар енгізуге қызмет етті. Дауыс беру құқығы мәселелерін қарастырудан басқа, 1960 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заң Жоғарғы соттың мектептердегі нәсілдік бөліністі жою туралы шешімдеріне қарсылық көрсетуді шектеу үшін сот бұйрықтарына кедергі келтіргендерге қылмыстық жазалар белгіледі, әскери қызметшілердің балалары үшін тегін білім беруді ұйымдастырды және мүліктік зиян үшін қудалаудан қашуға тыйым салды. 1960 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заңға президент Дуайт Д. Эйзенхауэр қол қойды.

Қайта құру дәуірі

Реконструкция дәуірі – 1865-1877 жылдар аралығындағы, АҚШ Азамат соғысының аяқталуын күйген кезең. Бұл кезеңде африкалық американдықтарға құлдық салған әділетсіздіктерді жоюға бағытталған түрлі талпыныстар жасалды. Осының нәтижесінде Америка Құрама Штаттарының Конституциясына он үшінші, он төртінші және он бесінші түзетулер бекітілді. Бұл түзетулер африкалық американдықтарға ақ американдықтармен тең азаматтық құқықтар беру мақсатымен қабылданды және жиынтығында Реконструкция түзетулері деп аталады. Осы кезең Азаматтық құқықтар қозғалысының бастауы болды.

Қайта құрудың орта және кейінгі кезеңдері

1873 жылға қарай Жоғарғы Соттың шешімдері Реконструкция заңнамасының ауқымын шектеуге көшті, ал көптеген ақ адамдар афроамерикалықтардың дауыс беру құқығын жою үшін қорқыту мен зорлық-зомбылыққа жүгінді. Оңтүстік демократтары Реконструкция заңнамасының талаптарын орындауды тоқтатты, Оңтүстіктегі дауыс беру тәжірибесіне араласуын тоқтатып, нәтижесінде афроамерикалық сайлаушылардың кеңінен құқықтарынан айырылуына әкелді. Джим Кроу заңдары 19 ғасырда қабылданды және афроамерикалықтардың дауыс беруіне кедергі келтіру, мектептер сияқты қоғамдық орындардағы интеграцияны тыйым салу, сондай-ақ Оңтүстіктегі түрлі нәсілдер арасындағы некелерге тыйым салу мақсатында қолданылды. Бұл заңдардың қабылдануы Реконструкция кезеңінде теңдікке қарай жасалған прогреске зор үлкен соққы берді.

Қоғамдық пікір

1950 жылдары АҚШ халқының көп бөлігінің пікірі әлі де сегрегацияға және нәсілдік теңдікке қарсы тұрумен сипатталды, әсіресе Оңтүстік штаттарында. Дегенмен, онжылдықтың соңына қарай азаматтық құқықтар қозғалысының белсенділері мен жақтастары Конгреске афроамерикандықтардың конституциялық азаматтық құқықтарын жақсырақ қорғау үшін заң қабылдауға қысым көрсетуді бастады.

Браунның білім беру кеңесіне қарсы ісі

1954 жылғы 17 мамырда Жоғарғы Сот мектептердегі нәсілдік сегрегацияның конституцияға қайшы екенін бірауыздан жариялады және бекітті. Бұл «Браун мен Білім беру кеңесі» ісінің соңғы нәтижесі болды. Содан кейін Оңтүстік штатының ақ саяси көшбасшылары бұл шешімге наразылық білдіруге тырысты. Вирджиния штатының сенаторы Гарри Бёрд, «Бёрд машинасының» (Вирджинияның ең ықпалды саяси ұйымының) басшысы, бұл шешімді «штаттардың билігі мен әл-ауқатына тікелей қатысы бар мәселеде олардың құқықтарына жасалған ең ауыр соққы» деп сипаттады. Шешім шыққаннан кейін екі жыл өткен соң сенатор Бёрд өзінің «Оңтүстік манифесті» үшін Оңтүстік саясаткерлерінің шамамен 100-ге жуық қолтаңбасын жинады, бұл шешімге қарсы тұру жөніндегі келісім болды. 1956 жылғы 25 ақпанда ол интеграцияны тоқтатуға бағытталған заңдар жиынтығын – «Жаппай қарсылықты» ұсынды. Осының нәтижесінде 85-ші Конгресс 1957 жылғы «Азаматтық құқықтар туралы» заңды қабылдады. Бұл 1875 жылғы «Азаматтық құқықтар туралы» заңнан бері қабылданған алғашқы федералдық азаматтық құқықтар заңы және Конгресс қабылдаған алғашқы маңызды азаматтық құқықтар заңнамасы болды. 1957 жылғы «Азаматтық құқықтар туралы» заңға президент Дуайт Д. Эйзенхауэр 1957 жылғы 9 қыркүйекте қол қойды. АҚШ Конституциясының Он бесінші түзетуінде белгіленген афроамерикандықтардың дауыс беру құқығын қамтамасыз етуді мақсат еткен 1957 жылғы заңда азаматтық құқықтарға қарсылардың азшылықтардың дауыс беру құқығын жүзеге асыруына кедергі келтіруге мүмкіндік беретін бірнеше кемшіліктер болды. Оңтүстік штаттары заңның талаптарына қарамастан, афроамерикандықтарды сайлаушы тізіміне енгізу және сайлау заңдарын қолдану, мектептер мен қоғамдық орындарды бөлу және жұмысқа орналастыру кезінде кемсітуді жалғастырды. Заң бұл мәселелерді шеше алмағандықтан, оның нәтижелері азаматтық құқықтарды жақсарту қажеттігін көрсетті, бұл кейінірек 1960 жылғы «Азаматтық құқықтар туралы» заңмен ішінара іске асырылды.

Президент Дуайт Д. Эйзенхауэр

Президенттік мерзімінің соңына қарай, президент Эйзенхауэр азаматтық құқықтар заңнамасын жазайы қолдады. 1959 жылғы 5 ақпанда Конгреске жолдаған үндеуінде ол осы сала бойынша одан әрі дамуға шақырды және "әрбір адам, нәсіліне, дініне немесе ұлттық тегіне қарамастан, заң алдында тең қорғалуға құқылы" екенін мәлімдеді. Осы үндеуінде ол азаматтық құқықтарды қорғау үшін төменде көрсетілген жеті ұсынымды қамтитын міндеттеме ұсынды.

Қол қою кезінде берілген мәлімдеме

Президент Эйзенхауэр 1960 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заңға қол қойғаннан кейін мәлімдеме жасап, бұл заңның «азаматтық құқықтар саласындағы тарихи қадам» болатынын айтты. Осы мәлімдемесінде ол заңда көзделген кейбір шаралардың маңыздылығын ерекше атап көрсетті. Сондай-ақ ол осы шаралардың нәтижесінде қандай жағымды нәтижелер күтілетінін болжады:

II тармақ: «ФБР-ға мектептерде, шіркеулерде және басқа да құрылыстардағы бомбалаулар немесе оған талпыныстарды тергеуге рұқсат беру арқылы, заң мұндай қылмыстық әрекеттердің алдын алады». VI тармақ: «Бұл Конституцияның он бесінші түзетуінің толыққанды күшіне енуіне үлкен үміт береді». Заң жобасы сот комитетінде жылдам бекітілді, бірақ Ережелер комитеті заң жобасын Өкілдер палатасының қарауына жібермеу үшін сот комитетіне қарсы шаралар қолданды, нәтижесінде заң жобасы алты ай бойы тоқтап тұрды. Заң жобасы бойынша іс-қимылға түрткі беруді үміттене отырып, Келлер Ережелер комитетін айналып өту үшін қол қою жинау туралы ұсыныс жасады, себебі ол Ережелер комитетінің заң жобасын қарастырудан жалтартуға ниеттенгенін сезінді. Бастапқыда петицияға Палата депутаттарының көпшілігінің (219) қол қоюы қажет болды, бірақ ол 209 қол қоюмен мерзімінен бұрын ұсынылды.

I бөлім Сот шешімдеріне кедергі жасау

АҚШ Кодексінің 18-тарауының 17-тарауын өзгертетін I-тарау, сот шешімдеріне кедергі келтіруді қылмыс деп жариялады. Ол кез келген сот шешімі аясындағы құқықтарды тиісінше пайдалануға немесе міндеттерді орындауға қасақана түрде кедергі келтіру әрекеттері үшін қылмыстық жазаларды белгіледі. Сотта айыпты деп табылған жағдайда, 1000 доллардан аспайтын айыппұл салынады, бір жылға дейін бас бостандығынан айырылады немесе екеуі де қолданылады.

ІІ бөлімҚылмыстық қудалаудан қашу, жарылғыш заттар, қауіп-қатерлер және жалған ақпарат

ІІ тарау ғимаратқа немесе мүлікке зақым келтіру немесе жою, жарылғыш заттарды заңсыз иелену немесе пайдалану, сондай-ақ өрт немесе жарылғыш заттарды қолдану арқылы мүлікке зақым келтіру туралы нақты немесе жалған қауіп тудыруды қылмыс деп жариялады. 201-бап 18-тараудың 49-бабына өзгеріс енгізді. Осы өзгеріс ғимаратты немесе құрылысты зақымдау немесе жою фактісі үшін қудалаудан қашу мақсатында штаттар арасында немесе халықаралық деңгейде қозғалысты заңсыз деп белгілейді. Бұл бап сондай-ақ мұндай қылмысқа қатысты іс бойынша куәлік беруден қашуды да заңсыз деп қарастырады. Егер сотталса, 5000 доллардан аспайтын айыппұл салынуы және/немесе бес жылға дейін бас бостандығынан айырылуы мүмкін. 203-бап 18-тараудың 39-бабына өзгеріс енгізді. Осы өзгеріс жарылғыш заттарды заңсыз пайдалану немесе иеленумен байланысты. Бұл бап ғимаратқа немесе мүлікке зақым келтіру ниетімен жарылғыш заттарды тасымалдау немесе иеленуді заңсыз деп жариялайды. Сонымен қатар, бұл бап ғимаратқа немесе мүлікке зақым келтіру немесе жою туралы жалған ақпарат таратуды немесе қауіп-қатер жасауды да заңсыз деп белгілейді.

VI бөлім: дауыс беру құқығын қорғау

VI тарау 1957 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заңның 131-бабын өзгертіп, афроамерикалықтардың дауыс беру құқығынан айырылу мәселесін шешуге бағытталды. 601-бапта заң бойынша дауыс беру құқығына ие болған ешкімнің нәсіліне немесе тері түсіне байланысты осы құқығынан айырылмайтыны жарияланды. Осы құқықты жоққа шығаратын кез келген адам "соттың беделіне құрметсіздік жасаған болып есептеледі".

VII бөлімАжырату

VII бөлім актінің ажыратылуын белгіледі, яғни актінің бір ережесі жарамсыз деп табылса, қалған бөлігі өз күшімен қалады деп растады. 1964 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заң мен 1965 жылғы Дауыс беру құқығы туралы заңға дейін 1957 жылғы заң мен 1960 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заң азаматтық құқықтарды толыққанды орнату үшін жеткіліксіз деп есептелді. Кейінгі заңнама әртүрлі азаматтық құқықтарды күшпен сақтау және қорғау үшін берік негіз болды, ал 1957 және 1960 жылдарғы заңдар көбінесе дауыс беру құқығымен ғана шектелді. 1960 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заң нәсіл және тері түсі мәселелерін қарастырды, бірақ Айзенхауэр Конгреске жолдаған үндеуінде осы мәселені көтергеніне қарамастан, ұлттық тегіне байланысты кемсітуге ұшырағандарды қамтымады. Айзенхауэр сондай-ақ Азаматтық құқықтар комиссиясының мерзімін ұзартуды ұсынды, бұл 1960 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заңда іске аспады, бірақ кейін 1964 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заңда іске қосылды. Бұл екі кейінгі заң, сондай-ақ 1968 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заң, азаматтық құқықтар қозғалысының жақтастарына мемлекеттік деңгейдегі нәсілдік кемсітушілікті тоқтату және АҚШ-та заң алдындағы теңдікті қорғау мақсатына жеткендерін сезіндірді.