Кіріспе

Заңнамалық немесе үкіметтік актілерге атау беру ережелері Кейбір юрисдикцияларда, соның ішінде Ұлыбритания және Вестминстер жүйесіне негізделген басқа юрисдикциялар (мысалы, Канада немесе Австралия), сондай-ақ АҚШ және Филиппин, негізгі заңнамада қысқа және ұзақ атаулар болады. Ұзақ атау (кейбір юрисдикцияларда ресми атау) – заңның (мысалы, Парламент немесе Конгресс актісі) немесе басқа заңнамалық құралдың басында көрсетілетін ресми атау. Ұзақ атау құралдың мақсатын немесе ауқымын қысқаша сипаттауға арналған. Заңның басқа сипаттамалық бөлімдері сияқты (мысалы, преамбула, бөлімдердің тақырыптары, шорт-ноттар және қысқа атау), ұзақ атау заңның негізгі ережелеріне әсер етпейді, егер олар түсініксіз немесе екіұшты болмаса және ұзақ атау заң шығарушының ниетін нақты көрсете алмаса. Қысқа атау – заңнаманы заң бойынша сілтеме жасауға арналған ресми атау. Бұл ұзақ атаудан өзгеше, ол заңның мақсатын және салдарларын толық сипаттағанымен, көбінесе қолдану үшін тым ауыр болады. Мысалы, House of Lords Act 1999 қысқа атауы, Лордтар палатасының мүшелігін мұрагерлік титулдары бойынша шектеу туралы акт; Палаталарға сайлауда дауыс беруге және Халық палатасының мүшелігіне қатысты дисквалификациялар туралы қосымша ережелер жасау; және осыған байланысты мақсаттар үшін деген ұзақ атаудан өзгеше.

Ұзақ атаулар

Ұлыбританияда ұзақ атау маңызды, себебі Парламент процедураларына сәйкес, заң жобасына оның ұзақ атауының шегінен тыс өзгерістер енгізілмейді. Осы себепті, қазіргі заманғы ұзақ атаулар көбінесе өте жалпылама болып келеді және "және байланысты мақсаттар үшін" деген тұжырыммен аяқталады. Ескі заңдардың ұзақ атаулары кейде "рубрика" деп аталады, өйткені олар кейде қызыл түспен басылған. Парламент актілерінің қысқа атаулары 19 ғасырдың ортасына дейін енгізілмеді және ғасырдың соңына дейін қабылданған әрбір актіге берілмеді; осылайша, актіні анықтау үшін ұзақ атау пайдаланылды. Кейіннен көптеген күшін жоймаған актілерге қысқа атаулар берілді; мысалы, 1689 жылғы Құқықтар туралы заңға, Қысқа атаулар туралы заң 1896 жылы қысқа атау берді, оған дейін ол ресми түрде тек ұзақ атауымен ғана белгілі болды – "Пәленің құқықтары мен бостандықтарын жариялайтын және тәж мұрагерлігін бекітетін заң". Сол сияқты, АҚШ-та 1789 жылғы Сот актісі, Marbury v. Madison (1803) ісінде конституциялық емес деп танылды, "Америка Құрама Штаттарының соттарын құру туралы акт" деп аталды. Ұзақ атаудан кейін дәстүрлі түрде актінің преамбуласы келеді, ол актінің мазмұнына кіріспе ретінде қызмет ететін және "Whereas" сөзімен басталатын алдын ала фактілердің тізімін қамтиды.

Айқын мақала

Австралиялық заңдық цитаталар бойынша нұсқаулықта Ұлыбритания заңын сілтемелеген кезде "заң атауының" басындағы анықталған артикльді жою ұсынылады.

Үтір

Бастапқыда қысқа тақырыптарда жылдың алдында үтір тұратын. Бұл үтір сақталады ма, жоқ па, ол елге байланысты: Ирландия мен Ұлыбританияда ол алынып тасталды, ал Канадада сақталды.

Ирландия

Актіні оның қысқаша атауымен сілтеме жасағанда, жылға сілтемеден бірден бұрын және мақсатқа сәйкес тыныс белгісі үшін қажет емес жағдайда, жылдан кейін қойылатын үтірлерді жіберуге болады. Актілердің баспа нұсқаларында күнтізбелік жылдың алдындағы үтір, Сэр Ноэль Хаттон QC, Бірінші Парламенттік кеңесшінің жазбасы бойынша алынып тасталады, толық ақпарат үшін "Статуттардың цитатасы" 82 LQR 24 24-ке қараңыз. Бұл жазбаның дұрыстығына Halsbury's Laws of England, Төртінші басылым, қайта басылған, 44 том, 1-тараудың 1268-тармағына жасалған 10-шы түсіндірмеде күмән келтіріледі. Гланвилл Уильямс 1963 жылға дейін қабылданған актілерге сілтеме жасағанда күнтізбелік жылдың алдындағы үтірді жіберудің "ақылға қонымды" екенін айтты.

Америка Құрама Штаттары

Конгрестің белгілі бір федералды үкімет департаменттеріне, агенттіктеріне және бағдарламаларына федералды қаражат бөлетін заңы, 2000 жылдардан бастап "Қаржыландыру туралы заң" және қабылданған жылы арасында үтірмен бөлінеді. Дегенмен, 1990 жылдардағы осы атау үлгісінің мысалы – 1999 жылғы "Жалпы шоғырландырылған және төтенше қаржыландыру туралы" заң.

Ирландия

Заңның қысқаша атауын беру туралы ереже күшін жойған жағдайда да, акт басқаша атаулармен сілтеме жасауға кедерес келтірмей, сол қысқаша атаумен аталуын жалғастыра береді.

Ұлыбритания

Заң жойылған жағдайда да, акті кез келген заң актісімен бекітілген қысқаша атаумен сілтеме жасауға болады.

Тарих

XIX ғасырдың екінші жартысынан бастап қысқа атаулар заңның өзінде бұрынғы заңнамаға сілтеме жасаудың қалыпты тәсіліне айналды. Ұлыбританияда бұл әдіс бұрынғысын, яғни заңның толық атауын, тарау нөмірін және парламенттік сессияның (патшалық жылдарды) көрсету қажеттілігімен ауыстырылды. Мысалы, қазіргі заңнамада "Дәлелдеу туралы заң, 1845 жыл" деп тікелей сілтеме жасалса, бұрын "Оның Ұлылықтарының билігінің сегізінші және тоғызыншы жылында қабылданған, жүз он үшінінші тарау, 'Кейбір ресми және басқа да құжаттарды дәлел ретінде қабылдауды жеңілдету туралы заң'" сияқты ұзақ тіркестер қолданылуы керек еді. Қысқа атаулардың енгізілуіне себеп – заңдардың атаулары (қазір толық атаулар деп белгілі) тым ұзақ болып, цитаталау үшін ыңғайсыз болды. Мысалы, 19 Geo. 2. c. 26 (1745) (Келли графы және басқалардың 1746 жылғы актісі) толық атауы Король баспасында 65 жолға, ал сөздері 400-ден астам болды. Қысқа атаулар алғаш рет 1840 жылдары Парламент актілері үшін қолданылды. Заңға түзетулер енгізуші актілер де бұрынғы актілерге, сондай-ақ өздеріне қысқа атау беру мүмкіндігін пайдаланды. Соңында, 1892 жылғы Қысқа атаулар туралы заң (55 & 56 Vict. c. 10) қабылданды, ол қалған барлық заңнамаға қысқа атау беруді көздеді. Бұл заң жойылды және оның орнына 1896 жылғы Қысқа атаулар туралы заң қабылданды, ол шамамен 2000 актіге қысқа атау берді. Қысқа атаулар туралы заң (Солтүстік Ирландия) 1951 жылы Солтүстік Ирландияға қатысты 179 актіге қысқа атау берді. 1964 жылғы Заңнаманы қайта қарау (Шотландия) заңы Шотландия Парламентінің 164 актісіне қысқа атау берді. 1948 жылғы Заңнаманы қайта қарау заңы, 1977 жылғы Заңнаманы (жою туралы) заңы және 1978 жылғы Заңнаманы (жою туралы) заңы арқылы да қосымша қысқа атаулар берілді. Ирландияда 1962 жылғы Қысқа атаулар туралы заң, 2007 жылғы Заңнаманы қайта қарау заңы, 2009 жылғы Заңнаманы қайта қарау заңы және 2012 жылғы Заңнаманы қайта қарау заңы арқылы кейіннен қысқа атаулар берілді.

Атаулар өзгертілді

Кейбір жағдайларда, белгілі бір актілерге бірнеше қысқаша атау берілді, мысалы, олардың мазмұнына кейінгі түзетулер енгізілгеннен кейін бұрынғы атаулар дәл болмай қалды. Мысалы, 1992 жылғы «Негізгі заң: Үкімет» – «Тікелей сайлау туралы заң» – Израиль премьер-министрін сайлауға мүмкіндік берген кезде, ол 1969 жылғы Кнессет сайлау туралы заңға премьер-министр сайлауына қатысты ережелерді қосты және оны «Кнессет және премьер-министр сайлау туралы заң, 1969» деп атады. Бұл өзгеріс 2001 жылы премьер-министрді тікелей сайлау жоюдан кейін кері қайтарылды. Басқа елдердің құқықтық жүйелері «мұраға алған» британдық (және ағылшын) заңнама кейде бір юрисдикцияда басқа юрисдикцияда қолданылатыннан өзгеше қысқаша атауға ие болады: мысалы, Канаданы 1867 жылы құрған Парламент актісі Канадада ресми түрде 1867 жылғы Конституция актісі деп танылады, бірақ британдық заңда әлі де Британдық Солтүстік Америка актісі, 1867 деп аталады; сонымен қатар, әртүрлі үтір қолдану ережесіне назар аударыңыз. Сол сияқты, Ирландия Парламентінің «21 & 22 George III c.48» актісі Солтүстік Ирландияда «Yelverton's Act (Ireland) 1781 [I]» және Ирландия Республикасында «Calendar Act, 1781» деп белгіленген; қысқаша атаулар тиісінше Солтүстік Ирландия Парламенті мен Оирехтас актілері арқылы бекітілді.

Пайдалану мысалдары (құқық жүйесі бойынша)

Көптеген қысқа атаулар сипаттамалық тіркеуден басталып, содан кейін заңнаманың түрі мен қабылданған жылы көрсетіледі; мысалы, 1998 жылғы Адам құқықтары туралы заң – 1998 жылы патшалық келісімін алған, адам құқықтарына қатысты Парламент актісі. Кейбір ерекшеліктер де бар, мысалы, 1689 жылғы Құқықтар туралы заң. Оның Ұлыбританиядағы ресми қысқа атауы (1896 жылғы Қысқа атаулар туралы заң бойынша) жай ғана "Құқықтар туралы заң", жылы көрсетілмейді, бірақ ол заң емес, акт. Нақтырақ бағытталған заңнамада, мысалы, 2002 жылғы Жол қозғалысы (көлік құралдарының шығарындылары) ережелерінде (заңды құжат) жақша ішінде қосымша тіркеу болуы мүмкін. Басқа заңдарға қатысты заңдар, мысалы, түзетулер, өздерінің қысқа атауларында сол заңдардың қысқа атауларын қамтиды, мысалы, 2007 жылғы Тұрақты қоғамдастықтар туралы заң (Түзетулер) туралы 2010 жылғы заң. Кейінгі заңдар әсіресе ұзақ қысқа атауларға әкелуі мүмкін; мысалы, 1868 жылғы Шеберлер мен жұмысшылардың тұрғын үйлері туралы заң, 1869 жылғы (Түзетулер) заңымен, ал өзі 1879 жылғы (Түзетулер) заңымен, 1880 жылғы (Түзетулер) заңымен толықтырылған 1868 жылғы Шеберлер мен жұмысшылардың тұрғын үйлері туралы заң. Жақында қолданылатын қысқаша конвенция бойынша, "Foo заңы yyy1" заңын өзгертетін заңның қысқа атауы "Foo (Түзетулер) заңы yyy2" болады. Егер заң сол жылы қабылданған басқа заңмен бірдей атауға ие болса, оларды ажырату үшін реттік нөмір қосылады; бұл әсіресе Қаржы заңдарына (Қаржы (No. 3) 2010 жылғы заң) және Заңның бөліктерін күшіне енгізетін бастамалық бұйрықтарға (1995 жылғы Қоршаған ортаны қорғау заңы (No 13 бастамалық бұйрық) (Шотландия) 1998 жылғы бұйрық) қатысты. Алайда, басқа заңдарды өзгертетін заңдар үшін бұл реттік нөмірлеу жыл сайын қайта басталмайды (мысалы, 2018 жылы Израильдің Қылмыстық процессуалдық кодексіне енгізілген түзетулердің саны тек екі болғанымен, олардың атауларында No 81 және No 82 деп көрсетілген). Ирландияда 2012 жылғы Конституцияға отыз бірінші түзету (Балалар) туралы заң 2012 жылдың орнына 2015 жылы қабылданды. Ол 2012 жылы Оирехтас парламентінің екі палатасынан өтті, бірақ 2015 жылға дейін президент қол қоймады, оған дейін референдум мен сотқа шағымдану болды. Заңның 2(2) бабы, қысқа атауды белгілейді, палаталар заң жобасын қабылдағаннан кейін өзгертілмейді (бірақ Оирехтас парламентінің келесі заңымен өзгертілуі мүмкін). Осы актінің қысқа атауы оның толық атауынан ұзын, яғни "Конституцияға түзету енгізу туралы заң".

Австралия

Австралиялық ұзақ атаулар британдықтарға қарағанда американдықтарға көбірек ұқсайды, олар қысқа да, жалпылама да болады: мысалы, "Автомобильді трансформациялау схемасын құруға және осыған байланысты мәселелерді реттеуге арналған заң жобасы". Дегенмен, барлық штаттар ұзақ атауларды пайдаланбайды, ал кейбір заңдарда нақты "Мақсаты" бөлімі болуы мүмкін.

Еуропалық Одақ

ЕО құқығындағы актілер әріптер мен сандардың комбинациясы арқылы сілтеме жасалады, мысалы, "(EU) 2015/35" – қысқаша атау ретінде; бірақ кейде сипаттамалық қысқаша атаулар да кездеседі, мысалы, Регламент (EC) No 1234/2007 = "Бірыңғай АСҚ регламенті", REACH регламенті.

Ирландия

Заң актісі заң актісінде немесе басқа да құжатта, басқалармен қатар, оның қысқаша атауы арқылы сілтеме жасалуы мүмкін.

Жаңа Зеландия

Жаңа Зеландияда 1999 жылға дейін ұзақ және қысқа тақырыптар қолданылды. 2000 жылдың 1 қаңтарынан бастап олар бір тақырыпқа алмастырылды.

Оңтүстік Африка

Оңтүстік Африкадағы ұзақ атаулардың бастапқы "An" сөзі жіберілмейді.

Ұлыбритания

"Акт" деген сөзден кейінгі сөз тіркесі әр түрлі заң юрисдикцияларында әлдеқандай өзгерістерге ұшырайды. Кейбір заң юрисдикцияларында, оның ішінде Ұлыбританияда, ұзақ атау "Акт to" сөздерімен басталады. Мысалы, 1999 жылғы Лордтар палатасы заңының қысқаша атауы – 1999 жылғы Лордтар палатасы заңы, ал ұзақ атауы – мұрагерлік титул негізінде Лордтар палатасына мүшелікті шектеу туралы заң; сайлауда дауыс беруге және Халық палатасына мүшелікке қабілетсіздік туралы қатысты ережелерді жасау; және байланысты мақсаттар үшін. Ұлыбританиядағы заң жобалары "Акт" сөздерін "A Bill" сөздерімен ауыстырады. Сондықтан, қабылдауға дейін 1999 жылғы Лордтар палатасы заң жобасының ұзақ атауы "мүшелікті шектеу туралы заң жобасы" болды. Заң жобаларының қолданылу саласын анықтау мақсатында қолданылатын тәсілдерге байланысты, көптеген британдық ұзақ атаулар өте ұзын болады.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ Конгресінің көптеген актілерінің ұзын атаулары "Акт туралы" деп басталады, ал қаржыландыру туралы заңдар "Қаржыландыру үшін акт" деп басталады. Заң жобалары "Акт үшін заң жобасы" деп басталады. АҚШ штаттарындағы заңдардың ұзын атаулары да сөздері мен егжей-тегжейлілігі жағынан әртүрлі болады. Иллинойс штатындағы әдеттегі ұзын атау - "Қауіпсіздік туралы АКТ", ол мәселенің өте жалпы сипаттамасын береді. Ал Нью-Гэмпширдегі жақындағы заңның ұзын атауы: "Мүниципалдық облигацияларды қайта қарау процесін құруға қатысты АКТ, басқару органдарына қаржыландыруды азайту немесе тоқтату туралы арнайы мәжіліс шақыруға рұқсат беру және 2009 жылғы Американы қалпына келтіру және қайта инвестициялау туралы заңға қалалардың тиісті жауап беруіне мүмкіндік беретін арнайы процедураларды нақтылау".