Кіріспе

Жазу жүйесі

Прото-ханаандық – (а) Қанаанда табылған Прото-Синай жазуы, шамамен б.з.д. 17 ғасырға және одан кейінгі кезеңдерге жатады. (b) Финикия жазуының болжамды ата-бабасы, әдетте б.з.д. 1050 жылға дейін, Прото-Синай жазуымен нақты белгіленбеген байланысы бар. Б.з.д. 1000 жылдан бұрынғы "Финикиялық" жазулардың ешқайсысы табылған жоқ. Оған дейін финикия, еврей және басқа қанаандық диалектілердің арасында ерекшелік болған жоқ.

Атауы

Прото-ханаан, сондай-ақ Прото-ханаан, Ескі ханаан немесе Ханаан деп аталады, бұл Финикия немесе Палео-еврей жазуының Синай протосына байланысы анықталмаған ата-бабы немесе Синай протосының (шамамен б.з.д. 16 ғасыр) Ханаанда табылған нұсқасы. Финикия әліпбиіндегі ең ерте жазу б.з.д. 1050 жылдан бұрын кездеспесе де, Прото-ханаан Финикияда б.з.д. 13 және 12 ғасырларда қолданылған ерте әліпбилерді атау үшін қолданылады. Алайда, финикия, еврей және басқа да ханаандық диалектілер б.з.д. 11 ғасырға дейін көбінесе ажыратылмады, ал жазу жүйесі негізінен бірдей болды.

Жазулар

Прото-қанаандық тілінің мүмкін мысалы – Офель питосындағы жазу 2012 жылы Иерусалимдегі ғибадатхана тауының оңтүстік қабырғасын қазу жұмыстары кезінде израильдік археолог Эйлат Мазар тапқан керамикалық сақтау құмырасында табылды. Құмыраға шамамен бір дюйм биіктіктегі үлкен әріптер жазылған, олардың тек бесеуі толық, ал прото-қанаандық жазуымен жазылған үш әріптің іздері сақталған. Басқа жазулар: Лахиш қанжары, Гезер сынығы, Шехем тақтасы, Нагила сынығы, Избет Сартах остраконы, Раддана тұтқасы, Ревадим мөрі, Эль-Хадр жебе ұштары 15 және Ахирам саркофагы.