Кіріспе
Польшалық тарихшы және саясаткер (1885–1975)
Станислав Кот (22 қазан 1885 – 26 желтоқсан 1975) – Польшалық тарихшы және саясаткер. Польшаның Австрия бөлігінде туған ол өмірінің басында Польшаның тәуелсіздігіне ұмтылыс танытты. Ягеллон университетінің профессоры (1920–1933) болып, Мәдениет тарихы кафедрасын басқарды. Оның негізгі сараптамасы 16 және 17 ғасырлардағы Польша-Литва одағының саясаты, идеологиясы, білімі және әдебиеті болды. Ол Польшадағы Реформацияны зерттеуге қосқан үлесімен ерекше танымал. Екінші Польша Республикасының саясаткері ретінде ол Халық партиясының мүшесі болды; ал Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Польшаның эмиграциядағы үкіметінде бірнеше лауазымды атқарды, оның ішінде Ішкі істер министрі (1940–1941), Мемлекеттік министр (1942–1943) және Ақпарат министрі (1943–1944). Соғыс кезінде ол Польшаның Кеңес Одағындағы елшісі (1941–1942), соғыстан кейін Италиядағы елшісі (1945–1947) болды. 1947 жылы Польшада коммунистер билікке келгеннен кейін ол саяси босқынға айналып, Францияда, кейіннен Ұлыбританияда тұрды, онда ол эмиграциядағы Халық партиясын жетекшілік етті.
Ерте өмір және білім
Кот Австрия-Мажарстанның Галисия аймағындағы Рудада шаруа отбасында дүниеге келген. Оның әкесі Марцин, ауылдың көрнекті азаматы, оқи және жаза білген, Руданың тарихи аймағы Кіші Польшаның патриоттық қозғалысына қатысты. Кот бастауыш мектепті Царна мен Сэндзишоуда, гимназияны Ржешувта оқыды. 1904 жылы Львов университетінде заңгерлік мамандыққа оқуға түсті. Польшалық шовинистер арасында кең таралған антисемитизмге қарсылығы оның студенттік кезінде бастаған саяси белсенділігімен байланыстырылады. 1919 жылы Кот Модржевскийдің өмірбаянын жариялады, ол 1999 жылға дейін осы тақырыптағы ең толық және сенімді еңбек болып саналды. 1921 жылдан 1939 жылға дейін ол өзі құрған «Reformacja w Polsce» (Польшадағы реформация) тоқсандық журналын басқарды; оны Реформация тарихын зерттеу қоғамы шығарды. Ол Польшаның Батыс Еуропаға, сондай-ақ Франция, Германия және Италия қалаларына көшіп-қонуын зерттеуде жаңа үрдістерді енгізді. 1933 жылы Юзеф Пилсудскийдің басқаруындағы Санация үкіметі Бжест бекінісінде саяси тұтқындарға қатыгездікпен қараған кезде, Кот университет профессорларының наразылық акциясын ұйымдастыруға белсенді қатысты. 1940 жылдың көктемінде Францияда британдық еврейлердің өкілдерімен кездесуде Кот Польша еврейлерінің көпшілігінің поляк қоғамына сіңісе алмағанын сынап, соғыс аяқталғаннан кейін көптеген еврейлердің Польшаны тастап кетуіне болатынын айтты. 1940 жылдың қазанынан 1941 жылдың тамызына дейін Кот Ішкі істер министрі болды. Оның күш-жігеріне қарамастан, ол кейбір адамдарды, соның ішінде Польшалық еврей Бундының және Екінші Интернационалдың атқару комитетінің мүшелері Виктор Альтер мен Генрих Эрлихті босатуға қол жеткізе алмады. Ол Андерс армиясының құрамында жеке еврей легионын құруға қарсы болды – бұл еврей қауымында дау тудырған мәселе. Коттың Польшаның Кеңес Одағындағы елшісі қызметін атқарғаннан кейін, 1943 жылға дейін ол Таяу Шығыста Польшаның мемлекеттік министрі болып қызмет етті, онда Польшаның ірі әскерлері орналасқан еді. Осы хабарламада Польша үкіметі Қызыл Кресттің тергеу жүргізуін сұрады. Сталин бұл ұсынысты қабылдамады, немістердің де осындай тергеуді сұрағанын «Польша-неміс құлағының» дәлелі ретінде пайдаланып, оны Польша-Кеңес дипломатиялық қарым-қатынасын үзуге сылтау етті. 1943 жылдың 4 шілдесінде Гибралтарда премьер-министр Сикорскийдің қайтысынан кейін президент Владислав Рацкевич генерал Сикорскийдің болмағанда премьер-министр міндетін атқарған Станислав Миколайчикке үкімет құруды тапсырды. Кот 1944 жылға дейін Миколайчик кабинетінде Ақпарат министрі лауазымын сақтап қалды. 1975 жылдың 26 желтоқсанында Лондонда 90 жасқа толып, қайтыс болды.
In 1904 he matriculated in law at Lwów University, His opposition to the antisemitism then common among Polish chauvinists has been attributed to the political activism that he had begun in his student days. In 1919 Kot published a biography of Modrzewski which, as of 1999, was still considered the most exhaustive and reliable work on the subject. From 1921 until 1939 he edited the quarterly, Reformacja w Polsce (The Reformation in Poland), which he had established; it was published by the Society for Research into the History of the Reformation. His studies of Polish emigrations to Western Europe and to cities in France, Germany, and Italy were trailblazing. In 1933, when the Sanation government controlled by Józef Piłsudski was mistreating political prisoners at the Brześć fortress, Kot was a principal organizer of a protest by university professors. In the spring of 1940, meeting with representatives of British Jewry in France, Kot criticized the bulk of Poland's Jews for failing to assimilate into Polish society and suggested that, after the war, most Jews would have to leave Poland. From October 1940 to August 1941 Kot was Minister of the Interior. Despite his attempts, he failed to secure the release of some, including Polish Jewish Bund and Second International executive committee members Viktor Alter and Henryk Ehrlich. He objected to the creation of a separate Jewish Legion within the Anders Army – a question that divided the Jewish community itself. After Kot's tour of duty as Poland's ambassador to the Soviet Union, until 1943 he served as Polish Minister of State in the Near East, where substantial Polish armed forces were stationed. In that communiqué, the Polish government asked for a Red Cross investigation. This was rejected by Stalin, who used the fact that the Germans had also requested such an investigation as "proof" of a Polish German conspiracy, and turned it into a pretext for breaking off Polish Soviet diplomatic relations. After Prime Minister Sikorski's death on 4 July 1943 at Gibraltar, President Władysław Raczkiewicz asked Stanisław Mikołajczyk, who had been acting Prime Minister in General Sikorski's absence, to form a government. Kot retained his post as Minister of Information in Mikolajczyk's cabinet until 1944. He died in London, England, on 26 December 1975, soon after turning 90.
Мұра
Питер Брок пен Здислау Пьетризик былай деп жазады: "Станислав Кот ежелгі дәуірден бастау алған тарихшылардың ұзын тізімі сияқты, тарихты жазған және оқиғалардың қалыптасуына әсер еткен саясаткер болды. Ғылыми еңбектерінде ол тыныш бейтараптықты сақтады, кез келген даулы мәселе оқырманнан жасырылды. Ал Кот [орта мектеп] оқушы кезінен бастап 'күшті эмоциялар мен жақтастық көзқарастарды тудырған, құмарлы саясаткер' ретінде танылды". Польшаның коммунистік кезеңіндегі тарихшылар оны ұлтшыл оңшылдардың реакциялық көшбасшысы деп сипаттап, тіпті "коммунизм мен жұмысшы-шаруалардың революциялық қозғалыстарының ең ірі жауы" деп атады. Люцина Хурлоның сөзіне сүйенсек, "оның білім, мәдениет, әдебиет, Реформация және Тринитаризмге қарсылық тарихы бойынша зерттемелері [ғылыми] сенімділіктің үлгісі болып табылады". Брок пен Пьетрицк оны "ірі мәртебелі тарихшы" деп бағалады. Войцех Розковский мен Ян Кофман оның өмірін былай қорытындылады: "Ол білім беру және мәдениет тарихында, әсіресе Реформация тарихында зор ғылыми мұра қалдырды". Конференция материалдары 2001 жылы сол атпен кітап түрінде жарияланды, кітап мұқабасында Кот "күдіріссіз ұлы ғалым және саясаткер" деп сипатталды. 2000 жылы Тадеуш Рутковский (historyk) Коттың өмірбаянын жариялады: Станислав Кот 1885–1975. Biografia polityczna (Станислав Кот 1885–1975: Саяси өмірбаян). Януш Тазбир Рутковскийдің кітабына жазған рецензиясында өзі ғалым Коттың өмірбаянын жазып жүргенін, бірақ Тазбир 2016 жылы қайтыс болғанға дейін оны аяқтамағанын мәлімдеді.