Капе Финистерре шайқасы (1805) – Британия мен Франция-Испания флоты арасындағы теңсіз теңіз шайқасы. Кальдер адмиралының тактикасы сынға ұшырады. Теңіз соғысы, тарих.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Үшінші коалиция соғысы кезіндегі шайқас, басқа да ұқсас атаудағы шайқастар.
Battle during the War of the Third Coalition
other battles of a similar name
Испанияның Галисия жағалауындағы Финистерр мүйісінде (1805 жылғы 22 шілдеде) адмирал Роберт Кальдер басқаратын британдық флот, Батыс Үндістаннан қайтып келе жатқан франко-испан біріккен флотына қарсы шешімсіз теңіз шайқасын өткізді. Нәтижесінде британдықтар екі испандық желілік кемені жаулап алды, бірақ француз адмиралы Пьер де Вильнёвтің флоты Ферроль эскадрильясына қосылуына тосқауыл қоя алмады және Ұлыбританияны басып алу қаупінен құтқаратын күшті соққы беруге қол жеткізбеді. Кейін Кальдер әскери сотқа тартылып, 23 және 24 шілдеде шайқасты қайта жаңартудан бас тартқаны үшін қатаң сөгіс алды. Сонымен қатар, Вильнёв өзінің флоты басқа француз кемелерімен бірігіп, Ұлыбританияға шабуыл үшін Англия бұғазын тазартатын Брестке бармауды жөн көрді.
In the Battle of Cape Finisterre (22 July 1805) off Galicia, Spain, the British fleet under Admiral Robert Calder fought an indecisive naval battle against the combined Franco Spanish fleet which was returning from the West Indies. In the ensuing battle the British captured two Spanish ships of the line, but failed to prevent the joining of French Admiral Pierre de Villeneuve's fleet to the squadron of Ferrol and to strike the shattering blow that would have freed Great Britain from the danger of an invasion. Calder was later court martialled and severely reprimanded for his failure and for avoiding the renewal of the engagement on 23 and 24 July. At the same time, in the aftermath Villeneuve elected not to continue on to Brest, where his fleet could have joined with other French ships to clear the English Channel for an invasion of Great Britain.
Стратегиялық негіз
1802 жылғы Амендегі шарттық бейбітшілік Наполеонның Италияның Пьемонт мемлекетін ресми түрде аннексиялауымен аяқталды, ал 1803 жылғы 18 мамырда Ұлыбритания Франциямен қайтадан соғысқа шықты. Наполеон Ұлыбританияны басып алып, британдық блокаданы тоқтатуды жоспарлады. 1805 жылға қарай оның Англия армиясы 150 000 сарбазға жетті және Булоньде орналасты. Егер бұл әскер Англия арнасын кесіп өтсе, нашар жаттығудан өткен және жеткіліксіз жабдықталған жасақтарды жеңудің ықтималдығы зор еді. Жоспар бойынша француз флоты британдық блокададан қашып, Батыс Индияға шабуыл жасап, британдықтардың Батыс жағалауын қорғауын әлсіретуі керек еді. Біріккен флоттар Мартиникада кездесіп, содан кейін Еуропаға қайта оралып, Ирландияда көтеріліс ұйымдастыру үшін әскерлерді тасымалдауға, Ла-Манш каналындағы әлсіреген британдық патрульдерді жеңуге және Англия армиясын Довер бұғазы арқылы жеткізуге көмектесуі керек еді. Вильнёв 29 наурызда Тулоннан он бір желілік кеме, алты фрегат және екі бригпен аттанды. Ол адмирал Нельсонның блокадалық флотынан қашып, 8 сәуірде Гибралтар бұғазынан өтті. Кадисте ол британдық блокадалық эскадрильяны ығыстырып, алты испандық кемені қосып алды. Біріккен флот Батыс Индияға беттеп, 12 мамырда Мартиникаға жетті. Нельсон батыс желдерінің салдарынан Жерорта теңізінде қалып қойды және 7 мамырға дейін бұғаздан өте алмады. Британдық флот, он кемеден тұрады, 4 маусымда Антигуаға жетті. Вильнёв Мартиникада адмирал Гантеумның Брест флотының келуін күтті, бірақ ол портта блокадада қалды. Француз армия офицерлерінің Вильнёвке британдық колонияларына шабуыл жасау туралы өтініштері назарсыз қалды, бірақ 4 маусымда ол Диамант-Рок аралындағы бекіністі қайта басып алып, Мартиникадан жолға шықты. 7 маусымда ол тұтқынға алынған британдық сауда кемесінен Нельсонның Антигуаға келгенін білді, ал 11 маусымда Вильнёв Кариб теңізіндегі мақсаттарына қол жеткізе алмағандықтан Еуропаға қайтты. Антиль аралдарында Франко-испан флоты Барбадос фрегатымен (28 зеңбірек) және Нетли шлюпымен (Netley) 5 миллион франкқа бағалы британдық конвойға кездесті. Вильнёв жалпы қуып жете бастады, ал екі француз фрегаты испандық "Аргонаута" (80 зеңбірек) кемесімен бірге эскорттағы барлық кемелерді, біреуін қоспағанда, басып алды. 30 маусымда біріккен эскадрилья ағылшынның 14 зеңбіректі қарақшысын тұтқынға алып, өртеп жіберді. 3 шілдеде флот Ливерпульден келген ағылшын капері Марс (Mars) испандық галеон "Матильданы" (Matilda) ағылшын портына сүйреп бара жатқанда қайтадан қолға түсірді, ол 15 миллион франкқа бағалы қазына тасыған. Қарақшы өртеніп, саудагер француз фрегаты "Сиренамен" (Sirène) сүйретіліп әкелінді. Флот Еуропаға қайта оралды. 9 шілдеде француздық "Индемптабль" (Indomptable) кемесі дауыл кезінде негізгі мачтасын жоғалтты, соның салдарынан басқа кемелерге де аздап зақым келді. Испан адмиралы Гравинаның айтуынша, Атлантикадан өту өте қиын болды, ол Атлантиканы он бір рет кесіп өткен. Сондықтан, бірнеше кемелері нашар жағдайда, шаршаған экипаждармен және азық-түлік тапшылығымен біріккен флот 22 шілдеде Финистерре мүйісіне жақын құрлықты көрді.
The fragile Peace of Amiens of 1802 had come to an end when Napoleon formally annexed the Italian state of Piedmont and on 18 May 1803 Britain was once again at war with France. Napoleon planned to end the British blockade by invading and conquering Britain. By 1805 his Armée d'Angleterre was 150,000 strong and encamped at Boulogne. If this army could cross the English Channel, victory over the poorly trained and equipped militias was very likely. The plan was that the French navy would escape from the British blockades of Toulon and Brest and threaten to attack the West Indies, thus drawing off the British defence of the Western Approaches. The combined fleets would rendezvous at Martinique and then double back to Europe, land troops in Ireland to raise a rebellion, defeat the weakened British patrols in the Channel, and help transport the Armée d'Angleterre across the Straits of Dover. Villeneuve sailed from Toulon on 29 March with eleven ships of the line, six frigates and two brigs. He evaded Admiral Nelson's blockading fleet and passed the Strait of Gibraltar on 8 April. At Cádiz, he drove off the British blockading squadron and was joined by six Spanish ships of the line. The combined fleet sailed for the West Indies, reaching Martinique on 12 May. Nelson was kept in the Mediterranean by westerly winds and did not pass the Strait until 7 May. The British fleet of ten ships reached Antigua on 4 June. Villeneuve waited at Martinique for Admiral Ganteaume's Brest fleet to join him, but it remained blockaded in port. Pleas from French army officers for Villeneuve to attack British colonies went unheeded — except for the recapture of the island fort of Diamond Rock — until 4 June when he set out from Martinique. On 7 June he learned from a captured British merchantman that Nelson had arrived at Antigua, and on 11 June Villeneuve left for Europe, having failed to achieve any of his objectives in the Caribbean. While in the Antilles, the Franco Spanish fleet ran into a British convoy worth 5 million francs escorted by the frigate Barbadoes, 28 guns, and sloop Netley. Villeneuve hoisted general chase and two French frigates with the Spanish ship Argonauta, 80 guns, captured all the ships but one escort. On 30 June the combined squadron captured and burned an English 14 gun privateer. On 3 July the fleet recaptured Spanish galleon Matilda, which carried an estimated 15 million franc treasure, from English privateer Mars, from Liverpool, which was towing Matilda to an English harbour. The privateer was burned and the merchant was taken in tow by the French frigate Sirène. The fleet sailed back to Europe. On 9 July the French ship Indomptable lost its main spar in a gale that damaged some other vessels slightly. The Atlantic crossings had been very difficult, according to Spanish Admiral Gravina, who had crossed the Atlantic eleven times. So, with some ships in bad condition, tired crews and scarce victuals, the combined fleet sighted land near Cape Finisterre on 22 July.
Шайқас
Француз флотының қайтып оралуы туралы хабар 19 шілдеде вице-адмирал Роберт Кальдерге жетті. Оған Рошфорт және Феррол порттарын блокадалауды тоқтатып, Вильнёвті ұстау үшін Финистер мүйісіне бару бұйырылды. Екі флот 22 шілдеде сағат 11:00 шамасында бір-бірін көріп қалды. Бірнеше сағат бойы оңтүстік-батысқа қарай маневр жасағаннан кейін, шайқас сағат 17:15-те басталды, британдық флот, алдыңғы қатарда «Геро» (капитан Алан Гарднер) кемесімен, франко-испандық жауынгерлік шебіне шабуыл жасады. Көріну нашар болғандықтан, шайқас жатаққа айналды. «Мальта» британдық флоттың соңғы кемесі ретінде шайқасқа жақындады, бірақ флоттардың жарық мөлшері азайғанда және қалың тұмандықта шатасып қалғанда, сэр Эдвард Буллер басқарған «Мальта» бес испандық кемемен қоршалып қалды. «Мальтада» бес адам қаза болып, қырық адам жарақаттанды, одан кейін британдық кеме оң және сол жақтан күшті оқтармен жауап берді. Сағат 20:00-де Буллер испандық 80 зеңбірелі «Сан-Рафаэльді» жеңіліске ұшыратты, содан кейін «Мальтаның» қайықтарын испандық 74 зеңбірелі «Фирманы» басып алуға жіберді. Кальдер шайқасты келесі күні жалғастыру мақсатымен сағат 20:25-те тоқтату сигналын берді. Жарық азайғандықтан және жалпы шатастықтың салдарынан, кейбір кемелер тағы бір сағат бойы оқ атуды жалғастырды. 23 шілдеде таң атқанда флоттар бір-бірінен алшақтап кеткен. Кальдер басым күштерге қарсы екінші рет шабуыл жасауға дайын болмады. Ол зақымдалған «Виндзор Каслы» мен «Мальтаны» және олардың көптеген испандық олжаларын қорғауы керек болды, сонымен қатар бұрын Рошфорт пен Ферролда блокадаланған флоттар теңізге шығып, Вильнёвтің біріккен флотымен қосылу мүмкіндігін де қарастырды. Осы себепті ол шабуылдан бас тартып, олжаларымен солтүстік-шығысқа бет бұрды. Вильнёвтің баяндамасында ол бастапқыда шабуыл жасауды жоспарлағаны айтылады, бірақ желдің өте әлсіз болуына байланысты британдықтарға жетуге күні бойы уақыт кетті және ол кешкі уақытта қақтығысқа түсуге бармауды шешті. 24 шілдеде желдің бағыты өзгергеннен кейін франко-испандық флот британдықтардың жел бағысында қалды – шабуылға өте қолайлы жағдай, бірақ шабуыл жасаудың орнына Вильнёв оңтүстікке бұрылды. 1 тамызда А-Коруньяға келгенде, ол Наполеоннан Брест және Булоньге дереу бару туралы бұйрық алды, бірақ, мүмкін, Бискай шығанағында британдық флоттың басымдығы туралы жалған хабарға сеніп, Кадиске қайтып келді.
News of the returning French fleet reached Vice Admiral Robert Calder on 19 July. He was ordered to lift his blockade of the ports of Rochefort and Ferrol and sail for Cape Finisterre to intercept Villeneuve. The fleets sighted each other at about 11:00 on 22 July. After several hours of manoeuvring to the south west, the action began at about 17:15 as the British fleet, with Hero (Captain Alan Gardner) in the vanguard, bore down on the Franco Spanish line of battle. In poor visibility, the battle became a confused melee. Malta formed the rear most ship in the British line in the approach to the battle, but as the fleets became confused in the failing light and thick patchy fog, Malta, commanded by Sir Edward Buller, found itself surrounded by five Spanish ships. After a fierce engagement in which Malta suffered five killed and forty wounded, the British ship battled it out, sending out devastating broadsides from both port and starboard. At about 20:00, Buller forced the Spanish 80 gun San Rafael to strike, and afterwards sent the Maltas boats to take possession of the Spanish 74 gun Firme. Calder signalled to break off the action at 20:25, aiming to continue the battle the next day. In the failing light and general confusion, some ships continued to fire for another hour. Daybreak on 23 July found the fleets apart. Calder was unwilling to attack a second time against superior odds. He had to protect the damaged Windsor Castle and Malta with her large captured Spanish prizes and considered the possibility that the previously blockaded fleets at Rochefort and Ferrol might put to sea and effect a junction with Villeneuve's combined fleet. Accordingly, he declined to attack and headed northeast with his prizes. Villeneuve's report claims that at first he intended to attack, but in the very light breezes it took all day to come up to the British and he decided not to risk combat late in the day. On 24 July a change in the wind put the Franco Spanish fleet to the windward of the British — the ideal position for an attack — but instead of attacking, Villeneuve turned away to the south. When he arrived at A Coruña on 1 August, he received orders from Napoleon to proceed immediately to Brest and Boulogne, but perhaps believing a false report of a superior British fleet in the Bay of Biscay, he returned to Cádiz, arriving on 21 August.
Салдары
Екі жақ та шайқастан кейін жеңіске жеткенін мәлімдеді. Британдықтардың әскері санда аз болғандықтан, олардың құқығы артық болды, олар 41 офицер мен сарбазды жоғалтып, 162 жаралы болды, ал ешбір кемесі бұзылмады. Франко-испандық әскері 476 офицер мен сарбаздың қаза тауып, жараланғанын, ал тағы 800-і ауруға шалдықты. Сонымен қатар, испандықтар екі желілік кемені – «Фирме» мен «Сан-Рафаэльді» жоғалтты, олар 1200-ден астам теңізші мен морской пехотинниктермен бірге жай-күйінде тұтқынға алынды. Француздық «Атлас», «Плутон» және испандық «Эспана» кемелері де қиын жағдайда болды. Кальдер өкіметтен шеттетіліп, әскери сотқа берілді және 23 және 24 шілдеде шайқасты жаңартпағаны үшін қатаң сөгіс алды. Ол енді теңізде қызмет етпеді. Вильнёв Брестке үлгермей, Вигода жөндеуге келді, содан кейін Коруньяға өтті және 15 тамызда Кадиске баруға шешім қабылдады. Вильнёвтің Кадиске бағытталғаны Наполеонның Англияға шабуыл жасап, десант түсіру үмітін жоққа шығарды, сондықтан Вильнёвтің белсенділігінің жетіспеуінен кейіпті Наполеон Британияға шабуыл жасау жоспарынан бас тартуға мәжбүр болды. Оның орнына, «Армэ д’Англетер» әскері, «Гранде Армэ» деп аталды, 27 тамызда Австрия мен Ресейден келетін қатерге қарсы тұру үшін Булоньнен кетіп қалды. Шабыстан бірнеше апта өткен соң, ол былай деп жазды: «Гравина – ұрыстағы шешімділік пен зерделілік. Егер Вильнёвте осындай қасиеттер болғанда, Финистерр шайқасы толық жеңіспен аяқталар еді». Вильнёв және біріктірілген флот 21 қазанда Трафальгар шайқасында жойылғанға дейін Кадисте қалды. «Егер адмирал Вильнёв Феррольға кірудің орнына испан эскадрильясымен бірігіп, адмирал Гантхьюмға қосылу үшін Брестке аттанғанда, менің әскерім жағаға түсер еді; Англиямен бәрі бітіскен болар еді». Тұтқынға алынған испандық желілік кемелер «Фирме» мен «Сан-Рафаэль» Плимутқа жеткізілді. Олар түрме кемелеріне айналдырылды.
Both sides claimed victory in the battle's aftermath. The British with more right as they had a numerically inferior force, losing no ships with losses of 41 officers and men killed and 162 wounded. The Franco Spanish meanwhile had losses of 476 officers and men killed and wounded, with a further 800 ill. In addition the Spanish had lost two ships of the line, the Firme and the San Rafael which were captured in a battered state with over 1,200 sailors and marines captured. The French ships Atlas, Pluton and the Spanish Espana were also badly mauled. Calder was relieved of his command, court martialled, and sentenced to be severely reprimanded for his failure to renew the battle on 23 and 24 July. He never served at sea again. Villeneuve failed to push on Brest, retired to refit at Vigo, then slipped into Coruña, and on 15 August decided to make for Cadiz. The direction of Villeneuve on Cadiz ruined all hopes of Napoleon to make an invasion and landing in England, thus Napoleon, frustrated by Villeneuve's lack of élan, was forced to abandon his plan of invading Britain. Instead, the Armée d'Angleterre, renamed the Grande Armée, left Boulogne on 27 August to counter the threat from Austria and Russia. A few weeks after the battle he wrote: "Gravina is all genius and decision in combat. If Villeneuve had had those qualities, the battle of Finisterre would have been a complete victory." Villeneuve and the combined fleets remained at Cádiz until they came out to their destruction at the Battle of Trafalgar on 21 October. "If Admiral Villeneuve, instead of entering Ferrol, had contented himself with rallying at the Spanish squadron, and had sailed for Brest to join Admiral Gantheaume, my army would have landed; it would have been all over with England." The two captured Spanish ships of the line Firme and San Rafael were taken into Plymouth. Whilst there they were turned into prison hulks.
Британдық флоты
Кальдерде он бес кеме ( , , , , , , , , , , , , және) болды, екі фрегат (француз фрегаты Egyptienne және), және екі кіші кеме. Кемелердің қазасы Зақымдану Қайтыс болғандар Жарақат алғандар Жабдық Мачталар мен шұңғылдар Корпус және басқалар (74), Кап. Алан Гарднер14Көп қираған Алдыңғы мачта мен алдыңғы шұңғылдар қатты зақымдалды, суға батыру желісіне бірнеше оқ тиді (74), Кап. Уильям Браун216 Көп қираған Топсейл мачтасы (74), Кап. Генри Инман56 Көп қираған Екі түсірілген зеңбірек (98), Кап. Джордж Мартин37 Алдыңғы мачта және алдыңғы шұңғыл (64), Кап. Джон Харви03 Алдыңғы шұңғыл, мизз мачтасы және негізгі шұңғыл (98), Кап. Куртенэй Бойл1035 Көп қираған Алдыңғы мачтаның көп бөлігі, негізгі мачта, негізгі шұңғыл, алдыңғы мачта және боуссприт (74), Кап. Филип Дурхам17 Көп қираған Жоғарғы мизз мачтасының шұңғылы, негізгі мачта, алдыңғы мачтаның шұңғылы (98), Адмирал Кальдердің флагманы, Кап. Уильям Камминг320 Көп қираған Алдыңғы мачтаның шұңғылы, жоғарғы мизз мачтасының шұңғылы және негізгі мачтаның шұңғылы, руль толық жыртылды (64), Кап. Артур Кей Ледж04 Көп қираған Боуссприт (64), Кап. Джозиас Роули11 Бірнеше шұңғыл, кепкен оқтар (74), Кап. Эдвард Гриффит04 (98), Контр-адмирал Сэр Чарльз Стирлингтің флагманы, Кап. Сэмюэл Уоррен11 Алдыңғы мачтаның шұңғылы қатты қираған (74), Кап. Сэмюэл Худ Линзи 00 Көп қираған Кейбір шұңғылдар, борты нығайтылған (74), Кап. Уильям Лехмер711 Мизз мачтасы қатты қираған, алдыңғы және негізгі мачталардың шұңғылдарына бірнеше оқ тиді (80), Кап. Эдвард Буллер540 Көп қираған Үлкен шұңғылдар, барлық мачталар Француз фрегаты Egyptienne (40), Кап. Чарльз Флиминг (36), Кап. Уильям Проуз Қарулы жүк тасымалдаушы Нил (люгер), Лейт. Джон Феннелл Фриск (кескіш), Лейт. Джеймс Николсон
Calder had fifteen ships of the line (, , , , , , , , , , , , , , and ), two frigates (French frigate Egyptienne and ), and two smaller vessels. ShipCasualtiesDamageDeadWoundedRiggingMasts and sparsHull and others (74), Capt. Alan Gardner14Much tornForemast and fore spars seriously damagedSeveral shots in flotation line (74), Capt. William Brown216Much tornTopsail sparA cannon blasted causing battery damages (74), Capt. Henry Inman56Much tornTopsail sparTwo dismounted cannons (98), Capt. George Martin37Foremast and fore spar (64), Capt. John Harvey03Fore spar, mizzen mast and main spar (98), Capt. Courtenay Boyle1035Much tornFore spar and most of foremast, main mast, main spar, foremast and bowsprit (74), Capt. Philip Durham17Much tornSpar of top mizzen sail, main mast, spar of foremast (98), Flagship of Adm. Calder, Capt. William Cuming320Much tornSpar of foremast, spar of top mizzen mast and spar of main mastRudder completely ripped off (64), Capt. the Honourable Arthur Kaye Legge04Much tornBowsprit (64), Capt. Josias Rowley11Several sparsSome encrusted bullets (74), Capt. Edward Griffith04 (98), Flagship of Rear Adm. Sir Charles Stirling, Capt. Samuel Warren11Much tornSpar of foremast (74), Capt. Samuel Hood Linzee00Much tornSome sparsShored starboard (74), Capt. William Lechmere711Much tornMizzen mast, and spars of fore and main mastsSeveral encrusted shots (80), Capt. Edward Buller540Much tornLarger spars, and all mastsFrench frigate Egyptienne (40), Capt. Hon. Charles Fleeming (36), Capt. William ProwseHired armed lugger Nile (lugger), Lieut. John FennellFrisk (cutter), Lieut. James Nicholson