Кіріспе

Британдық жарнама және қоғамдық қатынастар саласының басшысы (1941–2019)

Тимоти Джон Ли Белл, Барон Белл (18 қазан 1941 – 25 тамыз 2019), британдық жарнама және қоғамдық қатынастар саласының басшысы, Маргарет Тэтчердің үш сәтті жалпы сайлау кампаниясындағы кеңесшілік рөлімен және Bell Pottinger компаниясын құрған және 30 жыл бойы басқарғандығымен танымал.

Ерте өмір және мансап

Белл 1941 жылы 18 қазанда Солтүстік Лондонның Саутгейт қаласында, Бельфаст туған Артур Ли Беллдің, Crosse & Blackwell компаниясының сату өкілі, және австралиялық Грета Мэри Финлдің отбасында дүниеге келді. Оның әкесі ұлы төрт жасқа толғанда отбасын тастап, Оңтүстік Африкаға көшіп, "Пэдди аға" деген атпен танымал радио хабаршысы болды. 1952 жылы анасы оның ажырысу ісін жүргізген адвокат Питер Петтитпен қайта үйленді. Белл Осидж бастауыш мектебінде және Барнеттегі Королева Елизавета атындағы гимназияда оқыды. 18 жасында ABC Weekend TV-ге пошташы болып жұмысқа орналасты. 60-шы жылдардың соңында ол Colman Prentice & Varley және кейін Geers Gross сияқты түрлі жарнама және PR фирмаларында жұмыс істеді. 1970 жылы Saatchi & Saatchi компаниясын құруға көмектесіп, басқарушы директоры болды, ал 1975 жылдан бастап Saatchi & Saatchi Compton компаниясының төрағасы және басқарушы директоры қызметін атқарды. 19 қарашада 1977 жылы Беллге әдепсіздік үшін 50 фунт стерлинг айыппұл салынды. Ол 21 қазанда Хампстедтегі ванна бөлмесінің терезесінен мастурбация жасағанда, өзін әйелдердің көз алдында ашық көрсеткен. 1985 жылы ол Saatchi компаниясынан кетіп, Фрэнк Лоу және Джефф Говард Спинкпен бірге Lowe Howard Spink and Bell компаниясын құрды, онда вице-президент болып қызмет етті. Кейін, 1989 жылы ол PR бөлімін сатып алып, оны Lowe Bell Communications жеке агенттігіне айналдырды. 1979 жылы алғашқы жеңісі үшін ол Маргарет Тэтчердің ұсынысымен Saatchi креативті директоры Джереми Синклер жасаған "Labour Isn't Working" науқанының стратегиясын әзірледі. 1998 жылдың 31 шілдесінде Вестминстер қаласында консерваторлық партияның жұмыстық теңдесі ретінде Белгравия Бароны Белл атанды. Кейін ол күннің өзекті мәселелерін талқылайтын телешоулар мен панельдік талқылауларға қатысты, сондай-ақ Консервативтік партияның "£ сақтау" кампаниясының төрағасы болды. Ол сонымен қатар түрлі өнер және мемлекеттік басқару органдарында қызмет етті. 2013 жылдың 8 сәуірінде Леди Тэтчердің қайтыс болғаны туралы ресми түрде Белл хабарлады.

Халықаралық жұмыс

Белл 1989 жылғы президенттік сайлауда Пиночет диктатурасының бұрынғы министрі Эрнан Бючиге кеңес берді. Бючи ақырында Патрисио Айлвинге үлкен айырмамен жеңілді. Ресейлік магнат Борис Березовскийдің досы Лорд Белл 2006 жылы 23 қарашада ауруханада қайтыс болған, уланған Ресейдің бұрынғы тыңшысы Александр Литвиненконың ісіне байланысты бұқаралық ақпарат құралдарының назарын басқарды. Bell Pottinger Communications агенттігі аурухана төсегінде шашы жоқ Литвиненконың суретін таратты. PR агенттігі Литвиненконың туыстарына және оның өкілі Алекс Голдфарбқа да кеңес берді. 2006 жылдың желтоқсанында Лорд Белл Сауд Арабиясы үкіметінің атынан "Аль-Ямама" қару-жарақ келісіміндегі парақорлыққа қатысты Ауыр қылмыстар кеңсесінің (Serious Fraud Office) тергеуін тоқтату үшін сәтті лоббилік жұмыс жүргізді. Лорд Белл Беларусьтің авторитарлық үкіметі мен Пиночет қоры (Fundación Pinochet) үшін де қоғамдық байланыс жұмыстарын атқарды. Одан бөлек, ол Малайзияның бұрынғы премьер-министрі Махатхир Мохамедтің кеңесшісі болып жұмыс істеді. 2011 жылдың соңында The Independent газетінің тергеу журналистикасы бюросы Беллдің лоббилік мүдделерін тергеді. Тергеу нәтижесінде компанияның Google іздеу нәтижелеріне әсер етуге тырысқаны, адам құқықтары бұзу туралы ақпаратты "жасыруға" ұмтылғаны, оның қызметкерлерінің ағылшын тіліндегі Уикипедия беттерін клиенттерге жағымды көрініс тудыру үшін өзгерткені және (бұрынғы консерватор депутаты Тим Коллинз арқылы) Камерон үкіметімен және шетелдегі басқа да тұлғалармен байланысы бар екені анықталды. Bell Pottinger, жасырын операция арқылы, Өзбекстанның авторитарлық режимімен жұмыс істеуге дайын екені белгілі болды. Chime 2012 жылдың маусым айында Bell Pottinger-ді сатты (бізнес үлесінің 25% сақталды), сонымен қатар Белл де Chime директорлығынан кетті.

Белл Поттингердің PR-қа қатысты заңсыз әрекеттердің астында шығуы

Белл Поттингер 2016 жылдың тамызында Лорд Беллдің төрағалық лауазымынан кететінін және «Санс Фронтиерс Ассошиэйтс» атты кеңес беру фирмасын құратынын хабарлады. Ол Bell Pottinger компаниясының 7% үлесін сақтап қалды. Green Square серіктесі Тони Уолфорд: «Бәлкім, кездейсоқ емес, Sans Frontières – ол Bell Pottinger деп қайта аталмас бұрын құрған PR фирмасының бастапқы атауы еді; сондай-ақ, бұл фирманың Беларусь және Шри-Ланка сияқты елдердің үкіметтері үшін даулы лоббилік және кеңес беру жұмыстарын жүргізген бөлімінің атауы болды». «Белл Поттингердің» жетекші PR маманы «Таймс» газетіне өзінің агенттігінен кеткеніне таң қалмағанын айтып: «Соңында, ол Bell Pottinger компаниясының қалыптастырғысы келген корпоративтік имиджіне сай келмеді», – деді. Уолфорд түсіндірді: «Үкіметтер мен басқа да ұйымдарды өкілдік ету арқылы, олар қаншалықты жақтырылмаса да, үлкен ақша табуға болады. Бірақ мәселе мынада, мұндай қызмет корпоративтік жауапкершілік имиджін көрсетуге ұмтылатын компаниялар үшін көбінесе қиындық тудырады». Белл Поттингерден кеткеннен кейін он бір ай өткен соң және PRCA Демократиялық Альянстың шағымын қабылдағанын мойындағаннан кейін алты күн өткен соң, 2017 жылдың 11 шілдесінде Белл PRWeek журналына алғаш рет өзінің «жағымсыз» қарым-қатынасы туралы алаңдаушылықтарын білдіргеннен кейін Bell Pottinger компаниясынан кетіп қалғанын мәлімдеді. PRCA Белл Поттингерді Оңтүстік Африкада нәсілдік шиеленісті күшейткені үшін 2017 жылдың қыркүйегінен бастап кем дегенде бес жылға шеттету туралы шешім қабылдады. PRCA Белл Поттингерді өз мінез-құлық кодексін төрт рет бұзғаны үшін кінәлі деп тапты және ең қатаң жазасын тағайындады. PRCA бас директоры Фрэнсис Ингем Financial Times газетіне: «Бұл мен көрген ең әдепсіз PR практикасы. Белл Поттингердің жұмысы Оңтүстік Африканы мүмкін 10 жылға кері тартты», – деді. 2017 жылдың 4 қыркүйегінде Newsnight бағдарламасына берген сұхбатында Лорд Белл Гупталармен болған алғашқы кездесуде ең жоғары дәрежедегі директор болғанын айтты. Белл Кирсти Уоркқа Лондонға оралғаннан кейін ол Bell Pottinger компаниясының бас директоры Джеймс Хендерсонға «Бұл өте қызықты бизнес, бірақ біз оны қолға ала алмаймыз, себебі мүдделер қақтығысы бар» деді. Содан кейін Уорк Беллге 26 қаңтар 2016 жылы жіберілген электрондық хатын оқыды, онда: «Сапар үлкен жетістікке жетті және біз айына 100 000 фунт стерлингтен кем емес табыс табамыз, мен бұл мәселені бақылап, қосымша есептер беремін» деп жазылған. Уорк электрондық хаттың «сіздің сөзіңізге тікелей қайшы келетінін» айтты. Белл бұл хатты Лондонға оралғаннан кейін жіберілгенін жоққа шығарды. Келісімді қадағалаудың орнына Белл қайтып келгеннен кейін «Мен ештеңе істемедім», бірақ Bell Pottinger «[ақы] ұсынысын ұсынды» деді. Белл Уорк Гупта есебі бойынша жұмыс істейтін аға тұлға екенін жоққа шығарды, бірақ ол «кездесудің әкесі» екенін айтты. Уорк Белл компанияның негізін қалаушы ретінде мүдделер қақтығысы бар екенін мәлімдегенде, «біреу тыңдамайды ма? Шынымен бе?» деп сұрады. Белл: «Мені ешкім тыңдамайды. Сондықтан мен компаниядан кетіп қалдым» деді. Содан кейін Уорк 3 айдан кейін (2016 жылдың сәуірінде) Белл авторлық электрондық хатын көрсетті, онда Белл шотқа қатысты қосымша кеңес берді. Белл: «Маған қаншалықты шабуыл жасасаңыз да, бұл клиентті алуға менің еш қатысым жоқ» деп жауап берді. Беллдің Newsnight сұхбаты Ұлыбритания баспасөзінде қызу пікірталас тудырды, The Spectator оны «Лорд Беллдің Newsnight PR апаты» деп атады. Daily Express басылымы «Лорд Белл Newsnight сұхбаты кезінде телефонның екі рет қоңырауынан қызарды» деп жазды. Оқиғаға қатысты басқа көзқарас 2019 жылдың 5 қыркүйегінде The Drum газетінде жарияланды. Онда Беллдің Оңтүстік Африкада кемсітуден құтылуға тырысқан үнді тарапынан шыққан Гупталарға көмектесуге шынайы ниеті болғаны айтылды. Алайда, Белл 2016 жылы инсульт алғаннан кейін үш айға медициналық демалысқа кетті. Бас директор Джеймс Хендерсон Беллдің жоқ болуын пайдаланып, аккаунтты тек оның қаржылық PR тобының Виктория Гегеган басқаруымен жүргізетінін қамтамасыз етті. Сондай-ақ, Twitter-де жалған аккаунттар құрылып, олар Жохан Руперт сияқты ақ нәсілді кәсіпкерлерді «ақ нәсілді монополиялық капитал» деп айыптады. Белл медициналық демалыстан оралғанда, Хендерсонмен дауласып, есептік жазбадан кету керектігін айтты. Ол бас тартқан кезде Белл компаниядан кетті. 2017 жылы оқиға жария болғаннан кейін Йохан Руперт Белл «бұл оқиғада абыроймен әрекет еткен жалғыз адам» деп мәлімдеді. Беллдің өрлеуі мен құлдырауы туралы тарих Ричард Поплак пен Диана Нейлл түсірген 2020 жылғы канадалық/оңтүстік африкалық «Influence» атты деректік фильмінде көрсетілген, және бұл фильм «өте егжей-тегжейлі, мазасыз ашып айту» деп сипатталған.

Жеке өмір

Белл үш рет үйленген: біріншісі 1960 жылдары Сюзанна Кордранмен (1985 жылы ажырасқан); 1988 жылы Вирджиния Хорнбрукпен үйленді, олардан ұл мен қызы дүниеге келді (2016 жылы ажырасқан); 2017 жылы Джеки Филлипске үйленді.