Кіріспе

Өнімнің тұрақты сапасын қамтамасыз етуге бағытталған бизнес-процесс сапа менеджментінің жалпы тақырыбы болып табылады. Сапа менеджменті ұйымның, өнімнің немесе қызметтің тұрақты түрде жақсы жұмыс істеуін қамтамасыз етеді. Ол төрт негізгі компоненттен тұрады: сапаны жоспарлау, сапаны қамтамасыз ету, сапаны бақылау және сапаны жақсарту. Сапа менеджменті тек өнім мен қызмет сапасына ғана емес, сонымен қатар оған қол жеткізу жолдарына да бағытталған. Сондықтан сапа менеджменті процестерді де, өнімді де сапаны қамтамасыз ету және бақылау арқылы тұрақты сапаға қол жеткізуге мүмкіндік береді. Сапаны бақылау – сапа менеджментінің бір бөлігі. Сапаны тұтынушының қалауы және оған қандай баға төлеуге дайындығы анықтайды. Бұл нақты немесе белгісіз тұтынушыға қатысты жазбаша немесе жазбаша емес міндеттеме болып табылады. Сапа – өнімнің арналған функциясын қаншалықты жақсы орындауымен анықталады.

Негізгі қағидалар

Халықаралық сапа менеджменті стандарты (ISO 9001:2015) жоғары басшылыққа ұйымдарының өнімділігін арттыру мақсатында қолдануға болатын бірқатар басқару принциптерін ұсынады.

Сын

Әлеуметтік ғалым Беттина Варжеха (2017) сапа менеджментінің (QM) негізгі ұғымдарын, мысалы, процеске бағытталғандық, басқарылатындық және қателіксіздік сияқты қазіргі заманғы мифтер ретінде сипаттайды. Ол қателіксіз процестер мен оған байланысты басқару туралы иллюзия өзіне-өз анықтама берудің эпистемологиялық мәселесін қамтиды деп санайды. QM-де процестерге жасалған баса назар құрылым мен процесс арасындағы айырмашылықтың жасалма екендігін және осылайша, оның тәуелсіздігін елемейді. Ең бастысы, басқарудың күрделілігін стандартталған (математикалық) процедуралармен шектеуге болмайды. Оның пікірінше, сапа менеджментінің тәуекелдері мен кері әсерлері көбінесе пайдасынан артық (сонымен қатар brand eins, 2010 қараңыз).

ISO стандарттары

Халықаралық стандарттау ұйымы (ISO) – өз ұлттық стандарттау органдары арқылы 165 елдің атынан әрекет ететін тәуелсіз, үкіметтік емес коалиция. ISO сарапшыларды біліммен бөлісу және келісім негізінде халықаралық коммерциялық, өндірістік және техникалық стандарттарды әзірлеу үшін біріктіреді. ISO 1987 жылы сапа менеджменті жүйесі (QMS) стандарттарын жасады. Олар ISO 9000:1987 стандарттар сериясы болды, оған ISO 9001:1987, ISO 9002:1987 және ISO 9003:1987 кірді; олар қызмет түріне немесе процесіне байланысты әртүрлі салаларға қолданылды: жобалау, өндіріс немесе қызмет көрсету. Халықаралық стандарттау ұйымы стандарттарды бірнеше жылда бір рет қарап отырады. 1994 жылғы нұсқа ISO 9000:1994 сериясы деп аталды, оған ISO 9001:1994, 9002:1994 және 9003:1994 нұсқалары кірді. 2000 жылы маңызды жаңару жарияланды және серия ISO 9000:2000 сериясы деп аталды. ISO 9002 және 9003 стандарттары бірыңғай сертификаттауға болатын стандартқа біріктірілді: ISO 9001:2000. 2003 жылдың желтоқсанынан кейін ISO 9002 немесе 9003 стандарттарын ұстаған ұйымдар жаңа стандартқа көшуді аяқтауы тиіс болды. ISO 2008 жылдың 14 қазанында ISO 9001:2008 кішігірім жаңартуын шығарды. Онда жаңа талаптар жоқ. Көптеген өзгерістер грамматиканың дұрыстығын жақсартуға және стандартты басқа тілдерге аударуды жеңілдетуге бағытталған, оны 175 елдегі 950 000-нан астам сертификатталған ұйым қолданады (2007 жылғы желтоқсан айы бойынша). ISO 9004:2009 құжаты негізгі стандарттан (ISO 9001:2000) асып түсетін өнімділікті жақсарту бойынша нұсқаулар береді. Бұл стандарт сапаны жақсарту үшін өлшеу аясын ұсынады, ол процестерді бағалау үшін қолданылатын өлшеу аясына ұқсас және оған негізделген. Соңғы маңызды жаңарту 2015 жылдың 15 қыркүйегінде жарияланды. Бұл өзгеріс алғаш рет ISO директивасының 1-қосымшасындағы SL көрсетілген Жоғары деңгейдегі құрылымды қабылдады. ISO жасаған сапа менеджменті жүйесі стандарттары ұйымның процестері мен басқаруын сертификаттауға арналған, өнімнің немесе қызметтің өзіне емес. ISO 9000 стандарттар тобы өнім немесе қызметті бекітуге қойылатын талаптарды белгілемейді. Оның орнына ISO 9001 талап етеді, өнім немесе қызмет талаптары ұйым мен оның клиенттері арасында келісіледі және ұйым осы келісілген талаптарға жету үшін өзінің бизнес процестерін басқарады. ISO 9001 стандартының сапа менеджменті жүйесі талаптары жалпы және оның түрі мен мөлшеріне, немесе ұсынатын өнімдері мен қызметтеріне қарамастан кез келген ұйымға қолданылады. Дегенмен, ISO сонымен қатар нақты салалар үшін сапа менеджменті жүйесі талаптарын анықтайтын бірқатар жеке стандарттарды жариялады, көбінесе халықтар мен басқа да әлемдік юрисдикциялар реттейтін тауарлардың өндірісі немесе өңдеуімен айналысатын ұйымдар үшін, осы сапа менеджменті жүйелеріне қоғамдық денсаулық пен қауіпсіздікке қатысты бірегей элементтердің енгізілгенін қамтамасыз ету үшін. ISO 13485 медициналық мақсаттағы бұйымдарды жобалау мен өндіруге қатысатын ұйымдар үшін тиісті нормативтік талаптарға сай келетіндігін көрсету үшін сапа менеджменті жүйесіне қойылатын талаптарды анықтайды. Мұндай ұйымдар өмірлік циклдің бір немесе бірнеше кезеңдеріне қатыса алады, соның ішінде медициналық мақсаттағы бұйымды жобалау және әзірлеу, өндіру, сақтау және тарату, орнату немесе қызмет көрсету және жобалау және әзірлеу немесе оған байланысты қызметтерді ұсыну (мысалы, техникалық қолдау). ISO 13485 стандартын өнімді жеткізушілер немесе сыртқы тараптар да пайдалана алады, олар осындай ұйымдарға өнімді, соның ішінде сапа менеджменті жүйесіне байланысты қызметтерді ұсынады. ISO фармацевтикалық өнеркәсіпке арналған сапа менеджменті жүйесі талаптарын анықтайтын стандартты жарияламады, сондықтан ISO 9001 стандартын орындау фармацевтикалық өнімдерді жобалау мен өндіруге қатысатын ұйымдар үшін әдетте қолданылады. 2005 жылы ISO ISO 22000 стандартын жариялады, онда тамақ өнеркәсібі үшін тамақ қауіпсіздігін басқару жүйесінің талаптары көрсетілген. Бұл стандарт ISO 9000 және HACCP стандарттарының құндылықтары мен принциптерін қамтиды. Ол азық-түлік өнеркәсібі үшін бірыңғай стандартты ұсынады, ол азық-түлік тізбегіндегі кез-келген ұйымға қойылатын талаптарды анықтайды. TS 16949 техникалық стандарты ISO 9001:2008 талаптарына қосымша, автомобиль өнеркәсібіне арналған талаптарды анықтайды. ISO-да сапа менеджментін қолдайтын бірқатар стандарттар бар. Бір топ процестерді (соның ішінде ISO/IEC 12207 және ISO/IEC 15288) сипаттайды, ал екінші топ процестерді бағалау мен жақсартуды ISO 15504 сипаттайды.

Сапалық терминдер

Сапаны жақсарту, сапаны бақылаудан айырмашылығы, сапаны жақсарту – нәтижеге қол жеткізудің сенімділігін арттыру мақсатында процесті өзгерту болып табылады. Сапаны бақылау – нәтижеге қол жеткізудің сенімділігін сақтау үшін процестің қалыптылығын ұстап тұруға бағытталған үздіксіз күш-жігер. Сапаны қамтамасыз ету – өнімнің немесе қызметтің белгіленген талаптарға сай келетіндігіне жеткілікті сенімділік беру үшін қажетті жоспарланған немесе жүйелі шаралар.