Кіріспе

Италиялық иезуит, астроном және физик Никколо Зукки (6 желтоқсан 1586 – 21 мамыр 1670) – итальяндық иезуит, астроном және физик. Астроном ретінде ол Юпитер планетасының белдеулерін алғашқылардың бірі болып (17 мамыр 1630 ж.) көрген болуы мүмкін, сондай-ақ 1640 жылы Марстағы дақтарды хабарлаған. Оның 1652–56 жылдары жарық көрген "Optica philosophia experimentis et ratione a fundamentis constituta" еңбегі 1616 жылы жасалған телескоп объективі ретінде линзаның орнына қисық айна қолдану тәжірибелерін сипаттайды, бұл шағылыстыратын телескоптың ең ерте белгілі сипаттамасы болуы мүмкін. Ол сондай-ақ, фосфорлар жарықты сақтамай, оны тудыратынын көрсеткен. Ол механика және машиналар туралы тағы екі еңбек жариялаған.

Өмірбаян

Николо Зукки Пьер Зукки мен Франсуаза Джанде Маридің асыл отбасында туған сегіз баланың төртіншісі еді. Оның үш қарындасы қаһарлы монах болды, үш інісі иезуит, ал бір інісі дін қызметкері болды.

Иезуиттер ордені

Николо Пьяченцада риториканы, Пармада философия мен теологияны оқыды. Ол 16 жасында оқуын аяқтап, 1602 жылғы 28 қазанда Падуадағы иезуит орденіне кірді және өмірінің соңына дейін сол орденде қалды. Цуччи Рим колледжінде (Collegio Romano) математика, риторика және теология пәндерін профессор ретінде оқытты, содан кейін кардинал Алессандро Орзини оны Равеннадағы жаңа иезуит колледжінің ректоры етіп тағайындады. Кейін ол шамамен жеті жыл бойы апостолдық уағызшы, яғни "папаның уағыздаушысы" қызметін атқарды. Ол Парма герцогы Рануччо II Фарнезеден қолдау алды және 1642 жылы оған "Nova de machinis philosophia" кітабын арнады. 1652 жылы жарық көрген "Optica philosophia" кітабын ол Австрия эрцгерцогы Леопольдқа арнады. Өмірінің соңында ол Римдегі иезуиттер үйінің лауазымды адамы болды. Цуччи 1670 жылғы 21 мамырда Римде қайтыс болды.

Ғалым

Николо Зукки ғылым туралы көптеген кітаптар жариялады, оның ішінде 1646 және 1649 жылдары «машиналар философиясы» (механика талдауы) және 1652 жылы «Оптика философиясы» туралы екі еңбек жарық көрді. Ол сондай-ақ, қазірге дейін сақталмаған Optica statica атты жарияланбаған еңбегін де жазды. Зукки магнит, барометрлер (вакуумның бар екенін жоққа шығарып), және фосфорлар жарықты жинамай, шығаратынын көрсетті. Сондай-ақ, ол Венера сұлулықты бейнелейтіндіктен, Меркурийге (шеберлікті бейнелейтін) қарағанда Күнге жақын тұрады деп мәлімдеді.

Астроном

1623 жылы Зукки Фердинанд II сарайына жіберілген Папалық елшіліктің құрамында болды. Сол жерде ол неміс математигі және астрономы Иоганн Кеплермен кездесті. Кеплер Зуккидің астрономияға деген қызығушылығын оялды. Зукки Римге оралғаннан кейін Кеплермен хат алмасып тұрды. Бір кезде Кеплер қаржылық қиындыққа тап болғанда, иезуит ғалымы әке Пол Гулдиннің ықпалымен Зукки өзі жасаған телескопты Кеплерге сыйлады, ал Кеплер осы сыйлықты "Арман" атты кітабында атап өтті. 1630 жылдың 17 мамырында Зукки және оның әріптесі, иезуит Даниелло Бартоли Юпитер планетасының сақиналарын бірінші болып көрген болуы мүмкін, ал 1640 жылы Зукки Марста дақтарды байқағанын хабарлады. Ай бетіндегі Зуккиус кратері Никколо Зуккинің құрметіне аталған. Бартоли оның иезуит өмірбаянын (1682) жазды.

Зуччи және шағылыстыратын телескоп

1652 жылы "Optica philosophia experimentis et ratione a fundamentis constituta" атты кітабында Зукки айтқан мәселелердің бірі – 1616 жылы шағылыстыратын телескоп идеясын зерттегендігі туралы талабы. Зукки эксперимент кезінде ойыс линза мен қоладан жасалған параболалық айнаны қызықты заттар жинағынан тапқанын сипаттады. Зукки ойыс линзаны окуляр ретінде пайдаланып, айнаның фокусқа түсірген бейнесін телескоптай жұмыс істейтінін көруге тырысты. Зукки айнаны "ab experto et accuratissimo artifice elaboratum nactus" (тәжірибелі және ең шебер қолөнерші жасаған) деп сипаттағанымен, ол, әдетте, айнаның бейнеге назар аудару үшін жеткілікті дәлдікте болмауы, оның орналасу бұрышы немесе оның басы көрісті ішінара кедергілеуі салдарынан қанағаттанарлық бейне алмаған. Егер Николо Зуккидің 1616 жылы шағылыстыратын телескоп идеясын зерттегендігі туралы талабы рас болса, онда бұл қисық айнаны бейне жасайтын объектив ретінде пайдалану идеясының ең ерте белгілі сипаттамасы болар еді, бұл Галилео Галилей мен Джованни Франческо Сагредоның 1620 жылдары осы идеяны талқылауынан бұрын болған. Сондай-ақ, Зукки шағылыстыратын телескопты Юпитердің белдеулерін бақылау және Марс планетасындағы дақтарды зерттеу үшін қолданғаны туралы қазіргі уақыттағы таластар да бар.

Мұндай таластар күмәндануға себеп болып отыр. 1832 жылғы "Эдинбург энциклопедиясы" Зуккидің көлбеу айнаны қолдануы "бейнені бұрмалап, бүлдіретін" болғанын атап өтті. Генри Кингтің "Телескоп тарихы" атты еңбегінде Зуккидің астрономиялық жұмыстарында сыну телескопын (Галилейлік) қолданғаны айтылған.