Кіріспе
Құдай Ұлы (Θεὸς ὁ υἱός, Deus Filius) – христиан теологиясындағы Үштіктің екінші Тұлғасы. Христиан дінінің негізгі қағияларына сәйкес, Құдай Ұлы Иса Мәсіх түрінде мәңгілік, бастапқыда бар болған құдайлық Логос (көне грек тілінде "сөз") –ның жанына кірген бейнесі, Оның арқасында барлық жаратылыс пайда болды. "Құдай Ұлы" деген нақты сөз Киелі кітапта кездеспесе де, ол Исаны Үштіктің құрамындағы бөлік ретінде түсінуге арналған діни атау болып табылады, ол Құдай Әкеден және Құдай Киелі Рухтан (Үштіктің Бірінші және Үшінші Тұлғалары) ерекшеленеді, бірақ мәні жағынан біртұтас.
God the Son (Θεὸς ὁ υἱός, Deus Filius) is the second Person of the Trinity in Christian theology. According to Christian doctrine, God the Son, in the form of Jesus Christ, is the incarnation of the eternal, pre existent divine Logos (Koine Greek for "word") through whom all things were created. Although the precise term "God the Son" does not appear in the Bible, it serves as a theological designation expressing the understanding of Jesus as a part of the Trinity, distinct yet united in essence with God the Father and God the Holy Spirit (the First and Third Persons of the Trinity respectively).
Қолданылуы
Deus filius термині Афанасийлік Символда және Deus Pater, Deus Filius, Deus Spiritus Sanctus сияқты формулаларда қолданылады: Et non tres Dii, sed unus est Deus. Бұл терминді Августин Гиппоның «Үштік туралы» еңбегінде, мысалы, Ұлдың Құдай Әкесіне бағынуы туралы талқылау кезінде қолданады: deo patri deus filius obediens. Сондай-ақ, Жаңа Келісім туралы 90-шы уағызында: «2. Егер католик болып қала бергіңіздер, мынаны берік және толық шындық деп ұстаңыз: Құдай Әке Құдай Ұлын уақыттан бұрын тудырып, уақыт ішінде Мәриямнан жаратты». Аугсбургтік (1530) конфессиясы бұл фразаны Gott der Sohn деп қабылдады. Жак Форже (1910) «Католик энциклопедиясы»ндағы «Киелі Рух» мақаласында былай деп жазды: «Апологеттердің арасында Афинагор Киелі Рухты Әке мен Ұлмен бірге және олармен бірдей деңгейде есімдерін атады. Ол былай дейді («Христиандарға арналған өтініш» 10): «Бізді атеисттер деп атағанда кім таңғалмас еді, біз Құдай Әкені, Құдай Ұлын және Киелі Рухты мойындаймыз және оларды бір күшпен біріктіріп, тәртіп бойынша ерекшелейміз»».
Жаңа Келісім
"Құдайдың Ұлы" деген сөз Марқ жазған Ізгі хабарда Исаға қатысты қолданылады, яғни 1:1-ші аяттың басында және 15-ші тараудың 39-шы аятында. Макс Ботнер былай деп жазды: "Шын мәнінде, егер Марқ 1:1 Исаның кім екендігі туралы "нормативтік түсінік" берсе, онда мәтіннің мазмұны маңызды айырмашылықтарға ие". Жақып 1:1-дегі Логос немесе Сөз ("Бастапқыда Сөз болды, Сөз Құдаймен бірге болды, Сөз Құдай болды") көбінесе, әсіресе Троицаға сенушілер тарапынан, осы Сөзбен арада болған Исаны теңестіру үшін түсіндіріледі. Даулы "Кома Йоханнеум" (1 Жақып 5:7) Ұлын "Көкте куәлік беретін үш нәрсе бар: Әке, Сөз және Киелі Рух; және осы үш нәрсе біреу" деген формулаға қосады. Христиандар Исаны Құдайдың жалғыз туған Ұлы деп сенеді (Жақып 3:16). Иса Жаңа өсиеттегі канондық жазбаларда өзінің кім екенін айтқан. "Иса оларға: «Ақиқатпен айтамын, Ыбырайым туғанға дейін Менмін», – деді" (Жақып 8:58), мұны кейбір Троицаға сенушілер Ескі өсиеттегі Құдаймен Мұсаның араласуына байланыстырады. "Құдай Мұсаға: «Менмін, Менмін», – деді. «Исраил ұлдарына былай де: «Менмін» Мен сендерге жібердім», – деп айт» [Шығу 3:14]. Жақып 1:18-дегі (Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακεν πώποτε· μονογενὴς Θεὸς ὁ ὢν εἰς τὸν κόλπον τοῦ Πατρὸς, ἐκεῖνος ἐξηγήσατο) қолжазба нұсқасы "Бір және жалғыз Құдай" (NIV, 1984) деп аударуға себеп болды, бұл Ұлға қатысты. Бұл сөздің кейінгі теологиялық қолданылуы (латынша: Deus Filius) Жаңа өсиеттегі сілтемелердің стандартты түсіндірілуін көрсетеді, бұл Исаның құдайлығын білдіреді, бірақ оның тұлғасын Әке деп аталатын Үштіктің басқа тұлғасынан ажыратады. Осылайша, бұл атау Троица ілімінің дамуымен байланысты. Троицаға сенушілер Троицаға қатысты нақты сілтеме мына жерде кездеседі деп санайды: "Сендер барлық елдерге барып, оларды Әкенің, Ұлының және Киелі Рухтың атынан шомылдырыңдар және оларды шәкірттерге айналдырыңдар".
A manuscript variant in John 1:18 (Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακεν πώποτε· μονογενὴς Θεὸς ὁ ὢν εἰς τὸν κόλπον τοῦ Πατρὸς, ἐκεῖνος ἐξηγήσατο) has led to translations including "God the One and Only" (NIV, 1984) referring to the Son. Later theological use of this expression (compare Latin: Deus Filius) reflects what came to be the standard interpretation of New Testament references, understood to imply Jesus' divinity, but with the distinction of his person from another person of the Trinity called the Father. As such, the title is associated more with the development of the doctrine of the Trinity. Trinitarians believe that a clear reference to the Trinity occurs in , "Go, therefore, and make disciples of all nations, baptizing them in the name of the Father, and of the Son, and of the Holy Spirit."
Әр түрлі пікірлер
Троицаға сенетін және сенбейтін христиандардың топтары Иса Мәсіхті "Құдай Ұлы" деп сипаттаудан бас тартады. Мысалы, Ехоба куәгерлері бұл терминді, сондай-ақ "Троица" сөзін және Мәсіхтің құдайлығын Киелі кітаптан тыс терминология ретінде қабылдамайды. Оның құдайлығын мойындайтын Бірлік Пентикосталдары бұл терминге қарсы шығады, себебі ол Киелі жазбаларда 40 рет "Құдайдың Ұлы" деп сипатталған тілдің рұқсатсыз кері бұрылуы болып табылады. Мәсіхтің Жаңа Филадельфия шіркеуі де Мәсіхтің құдайлығын және үштік ілімін қабылдап, бұл терминнен аулақ жүреді, өйткені олар 'Киелі кітаптағы нәрселерді Киелі кітаптағы атаулармен атау және Киелі кітаптағы нәрселер туралы Киелі кітаптағы тілмен сөйлеудің' маңыздылығын баса айтады. Көптеген христиан діндері Құдай Ұлын Құдай Әкенің "затынан туған" деп есептейді, демек, ол бірліктің бір бөлігі, ал Иса Мәсіхтің Соңғы күнгі Киелілер Шіркеуі Құдай Әке, Құдай Ұлы және Құдай Киелі Рух – шын мәнінде үш жеке тұлға деп санайды. Бұл Троицаның бірлігін сақтайтын Иса Мәсіхтің Соңғы күнгі Киелілер қайта ұйымдастырылған шіркеуімен шатастырылмауы керек.