Кіріспе

ЕҚА стегі - салмақ жоғалтуда және стимулятор ретінде қолданылатын дәрілік заттардың комбинациясы. ECA – эфедрин, кофеин және аспириннің аббревиатурасы, оның нұсқаларында аспирин жоқ ЭК стегі де бар, ол оны қабылдауға төзбейтін адамдар үшін қолданылады. ЭКА элементтеріне негізделген немесе оларды қамтитын диеталық қоспалар 1990-жылдар мен 2000-жылдардың басында кең таралған, бірақ эфедра немесе эфедрин қосқан стимуляторлық комбинацияларды салмақ жоғалту және бодибилдинг мақсатында сату АҚШ және Нидерландыда қазір шектеуге алынған немесе заңсыз саналады, себебі бұл қоспалармен байланысты жүрек шабуылы, инсульт және өлім жағдайлары тіркелген. Барлық қолжетімді зерттеулердің нәтижелерін біріктірген мета-талдау, плацебоға қарағанда орташа салмақ жоғалту айына 1 кг-ға артық екенін көрсетті. 2003 жылғы барлық қолжетімді зерттеулер мен жағдайлар туралы мәліметтерді талдау мынаны көрсетті: «эфедрин және эфедра қосқан диеталық қоспалар психикалық, автономдық симптомдардың, жоғарғы асқазан-ішек жолы симптомдарының және жүрек қағудың 2-3 есе артуына байланысты зиянды. Эфедраны қолданудың аса ауыр жағымсыз әсерлері мың адамға 1-ден кем емес жиілікпен кездесуі мүмкін, ал жекелеген жағдайлар осыған байланысты ауыр жағдайлардың болу мүмкіндігін көрсетеді».

Дозалау

Клиникалық зерттеулер көрсеткендей, ең тиімді доза шамамен 20 мг эфедрин және 200 мг кофеин, ал аспириннің ең тиімді дозасы жеткілікті зерттелмеген. Дегенмен, бұл дозаны реттеуші органдар, мысалы FDA ұсынбаған және ол жағымсыз әсерлерді азайтуды ескермейді. Кейін организмдегі циркуляциялық норадреналин деңгейінің артуы қоңыр майлы тіндерге және қаңқа бұлшық еттеріне циклдық аденозин монофосфатының (цАМФ) деңгейін арттыру арқылы әсер етеді. Бұл термогендік эффектіге алып келіп, дене жылуын өндіруді және энергия тұтынуды, басқа компоненттермен бірге арттырады. Алайда, организмнің теріс кері байланыс жүйесі метаболизмді қалыпқа келтіру үшін жылдам белсенді болады. Бұл жасуша ішіндегі фосфодиэстераза ферментінің активтілігінің жоғарылауы және синапстық кеңістікте простагландиндердің бөлінуі арқылы жүзеге асырылады; екеуі де цАМФ-ты ыдыратады және термогендік эффектіні азайтады. Кофеин жасуша ішінде фосфодиэстеразаның өндірісін тежейді, соның салдарынан цАМФ-тың ыдырауын баяулатады. Аспирин жасуша сыртында простагландин өндірісін тежейді, бұл кофеинмен бірге термогендік эффектіні және метаболизмді ұзақ сақтап, цАМФ деңгейін жоғары ұстауға көмектеседі. Кофеин мен эфедриннің стимуляциялық әсері салмақ жоғалтуға қосымша үлес қосады. Бұл қоспаның орталық нерв жүйесіне тигізетін әсері, тыныс алу көрсеткіштеріне қатысты шаршауға дейін өтетін уақыт ретінде өлшенетін, аэробтық жаттығудың өнімділігін арттырады.

Құқықтық мәртебе

Эфедра қосқан диеталық қоспаларға байланысты туындаған өлім-жағдайлар мен эфедриннің заңсыз метамфетамин жасаудағы прекурсор ретінде қолданылу мүмкіндігіне байланысты көптеген елдер осы өнімдерді реттеу шараларын қабылдады.

Құрама Штаттардағы мәртебесі

Америка Құрама Штаттарында эфедрин немесе эфедра алкалоидтарын қамтитын өнімдерді диеталық қоспа ретінде сату заңсыз. 2004 жылы эфедрин алкалоидтарының табиғи көзі болып табылатын эфедра, АҚШ-тың Тамақ және Дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) қауіпсіздікке қатысты, сондай-ақ эфедра қосылған қоспаларға байланысты туындаған ауыр жарақаттар мен өлім жағдайларына байланысты тыйым салды. Дегенмен, эфедриннің өзі АҚШ-та ешқашан заңсыз болған емес және қазіргі таңда рецептсіз босатылады. Есеп беру талаптары мен сату мөлшері штаттар бойынша әртүрлі. Конгресс есебінде АҚШ-тағы "Метаболиф" компаниясы эфедра қоспаларына қатысты жағымсыз оқиғалар туралы есептерді жариялауға мәжбүр болғанда, дені сау жас адамдарда қалыпты дозада жүрек және психологиялық проблемалар тіркелгені айтылды.

Канададағы мәртебесі

2002 жылдың қаңтар айында Health Canada компаниясы денсаулыққа қауіпті екенін айтып, дозасына 8 мг-нан артық эфедрин кіретін барлық эфедрин өнімдерін, эфедриннің кофеин сияқты басқа стимуляторлармен араластырылған барлық түрлерін, сондай-ақ салмақ жоғалту немесе дене шынықтыру мақсатында сатылатын барлық эфедрин өнімдерін қайтаруға ерікті шақыру жасады.

Даниядағы мәртебесі

1990 жылы Данияда 20 мг синтетикалық эфедрин және 200 мг кофеин қосылған Letigen деп аталатын ЕО формуласы (ұсынылған доза: қолданушының төзімділігіне қарай күніне 1-3 таблетка) рецепт бойынша сатуға мақұлданды. Пайдаланудың ең жоғары шағында (1999 жылы) Дания халқының шамамен 2% оны қолданған.