Кіріспе
Перттегі қала маңы темір жолы, Батыс Австралия.
Фримантель желісі – Батыс Австралияда Перт қаласының орталық бизнес ауданын (CBD) Фримантельмен байланыстыратын қала маңы темір жолы және қызметі.
Тарих
Қызмет көрсетілетін темір жол 1881 жылғы 1 наурызда Уильям Робинсонмен Перттегі алғашқы қала маңы темір жолы ретінде ашылды. Бастапқыда ол Шығыс темір жолы ретінде жұмыс істеді және Фримантель мен Гилдфорд арасында, Перт орталығы арқылы өтті. 1884 жылғы наурыз айында темір жол желісі Мидленд-Джанкшн арқылы Беллвьюға дейін, кейін Клэклайн, Йорк және Нортамға дейін ұзартылды. Темір жол желісі Клермонтта бір жолды өткізетін айналыммен ашылды, ол 1896/97 жылдары екі жолға дейін кеңейтілді. Кейіннен Коттслоу мен Лейтон Маршаллинг Ярд арасындағы батыс жағында арнайы жүк тасымалы желісі салынды. 1898 жылғы 22 қазанда темір жол желісі оңтүстікке қарай Роббс-Джейтиге дейін, 1903 жылғы 1 шілдеде Кокберн арқылы Кугиге дейін және 1955 жылғы 19 желтоқсанда Вудман-Пойнт арқылы Квинанаға дейін ұзартылды. Кугиден Вудман Пойнт бөлігі 1973 жылғы 16 қыркүйекте, ал Роббс Джеттиден Кугиге дейін 1986 жылғы ақпанда жабылды. 1926 жылғы шілдеде Суан өзенінің үстіндегі Фримантель теміржол көпірі су тасқынынан ішінара қирады, 1926 жылғы қазан айында бір жол, ал 1928 жылғы сәуірде екінші жол қалпына келтірілді. Кокберннен солтүстікке қарай Норт-Кейдегі контейнерлік терминалға және Лейтон Маршаллинг-Ярдқа дейінгі желілердің бірі стандартты кеңдікке ауыстырылды. Фримантель теміржол көпірі екі жолды кеңдікке ауыстырылды. Роббс-Джейтиде вагон жинау алаңы салынды. 1966 жылы шығыс темір жолының қалалық жолаушылар қызметі Мидлендте аяқталды. Фримантель желісіндегі жолаушылар қызметі 1979 жылғы 1 қыркүйекте тоқтатылды. Бұл шешім 1971, 1975 және 1977 жылдары жасалған үш бір күндік санаққа негізделді. Чарльз Корттың либералдық үкіметі темір жол жерін автобус жолына айналдыруды жоспарлады, пойыздардағы жолаушы саяхатына $1.14, ал автобустардағы жолаушы саяхатына $0.26 шығын екенін көрсеткен деректерді келтірді. Желіні жабуға "Жележол достары" (FOR) қарсылық білдірді, олар 100 000 қол қоюдан тұратын петиция ұсынды және оны сақтау үшін 98 беттік есеп дайындады. Темір жол жабылуына қарамастан жұмыс істеді, себебі тар жолды жүк пойыздары оны Фримантельге кіру үшін пайдалана берді, портқа басқа тар жол болған жоқ. Кейіннен Кокберннен Солтүстік Фримантелге тар жол желісі салынғанда, кәсіподақтар кез келген жол немесе жабдықты бөлшектеу жұмыстарына тыйым салды. Қызмет 1983 жылғы 29 шілдеде Брайан Берк пен Австралияның Еңбек партиясының (АЛП) билікке келгенінен кейін қайта жаңғыртылды. Темір жолды жабу кезінде жолаушылар саны 30%-ға төмендеді. 1987 жылғы Америка кубогын өткізу үшін Фримантлден оңтүстікке қарай The Esplanade, Success Harbour және South Beach станциялары арнайы пойыздар үшін салынды. Hotham Valley Railway желісінің бұл бөлігінде W класындағы бу локомотивтерімен Spinnaker Run ретінде 1986 жылғы қазаннан 1987 жылғы ақпанға дейін күнделікті қызмет көрсетілді. Тар және стандартты кеңдіктегі желілер бір уақытта екі жолды кеңдікті желі ретінде қайта жаңғыртылды. 1987 жылдан бері пайдаланылмай қалған үш станция 2018 жылғы қыркүйекте бұзылды. 1990 жылы бастапқы орналасқан жерінен солтүстікке қарай жаңа Солтүстік Фримантель станциясын салу жұмыстары басталды, ол 1991 жылғы 28 шілдеде пайдалануға берілді. Солтүстікке қарай орналасқан Лейтон станциясы желіні электрлендіру кезінде қиратылды. Электрмен үнемі қызмет көрсету 1991 жылғы қыркүйекте басталды. Бүгінгі таңда желіде 17 станция бар. Суби-Центро жобасының аясында Субиако станциясы мен желінің бір бөлігі 1998 жылы жерге көмілді. 2011 және 2014 жылдар аралығында Фримантель желісі Перт қалалық орталығында Лейк-стрит пен Horseshoe көпірі арасында аймақтың қайта жаңғыртылуына мүмкіндік беру үшін жерге көмілді. Перт станциясының бұрынғы Фримантельден Мидлендке дейінгі платформасы арал платформасына айналды, солтүстік жағында қосымша платформа және жол салынды. Атқа тігілген көпірдің батысындағы платформалар қиратылды. Жаңа туннель Батыс Австралияда әуе сымдарының орнына қатты үстіңгі рельсті пайдаланатын алғашқы туннель болды, бұл Мадрид метросында қолданылатын жүйе. Жоғарғы сымдармен жаңа туннель мен қолданыстағы Жондалап желісі туннелі арасындағы бос орын шектеулі болды. Жетекші рельсті пайдалану арқылы жаңа туннельді диаметрі кішірек етіп салуға болады, бұл екеуінің арасындағы бос орынды арттырды. Жаңа туннель 2013 жылғы 18 шілдеде ашылды. 2000 жылы Westrail жекешелендірілгеннен кейін Перфтен Саут-Бичке дейінгі бөлімге жауапкершілік Қоғамдық көлік басқармасына, ал Саут-Бичтен Кокберн-жанкшн бөліміне Arc Infrastructure-ға берілді, бірақ стандартты кеңдіктегі желіге қатысты операциялық жауапкершілік Arc Infrastructure-да. Суан өзенінің үстінен жаңа көпір салынуда, ол Фримантель желісін тасымалдайды, ал ескі көпір Фримантель портына жүк пойыздары үшін сақталды.
Қызметтер
Трансперт Фримантельден Перт қалалық орталығы арқылы Мидленд желісіне дейін қызмет көрсетеді. Кеудейл мен Форрестфилдтен Норт-Кейге жүк тасымалдау қызметтері жүзеге асырылады. 2015 жылдың шілдесіне дейін бұл қызметтер Aurizon компаниясымен жүргізілді, содан кейін SCT Logistics басқаруға алды.
Жылжымалы құрам
1953 жылы ADG класындағы вагондар пайдалануға берілгенге дейін Фримантель желісіндегі қызметтер бу локомотивтерімен жүргізілді. Кейбір сағат шыңындағы қызметтер 1968 жылы ADK/ADB класындағы дизельдік көп бірліктердің келуіне дейін бумен тасымалданды, содан кейін бумен тасымал тоқтатылды. 1991 жылы желі электрленгеннен кейін А сериялы электрлік көп бірліктер жұмысты өз мойнына алды. B сериялы электрлік көп бірліктер мерзімі бойынша пайдаланылды (мысалы, Вест-Лидервиллге арналған арнайы шараларға). 2019 жылдың 21 шілдесінен бастап жұмыс күндері сағат шыңындағы тұрақты қызметтерге екі үш вагонды B сериялы пойыз қосылды.
Қамқорлық
Төменде 2010-2011 қаржы жылындағы Фримантель темір жолының жылдық жолаушылар саны көрсетілген. Сандар жалпы көтерілген жолаушылар саны ретінде берілген, бұл барлық ақы төлеген жолаушыларды, сондай-ақ еркін транзит аймақтарындағы станциялардағы тегін сапарларды және станциялар арасындағы ауысуларды қамтиды. Темір жолдың уақытша тоқтатылуы және арнайы іс-шараларға байланысты қызметтердің көрсеткіштері жалпы санына кірмейді.
Мәдени сілтемелер
Фримантель желісі 2006 жылғы "Freo-ға соңғы пойыз" фильмінде бейнеленді.
Тоқтату үлгілері мен жиілігі
Фримантл темір жолында бір ғана барлық аялдамаларға тоқтайтын қызмет схемасы бар. Барлық аялдамаларға тоқтайтын пойыздар күндіз, дүйсенбіден жексенбіге дейін әр 15 минут сайын, апта күндері ең көп жүретін уақытта әр 10 минут сайын (сағатына алты пойыз), ал түнде әр жарты сағатта немесе әр сағатта бір рет жүреді. Аэропорт темір жолы іске қосылғаннан кейін, Клермонт пен Фримантл арасындағы апта күндері ең көп жүретін уақыттағы пойыз қатынайтын уақыт сағатына бес пойызға дейін азайтылды. Шентон колледжіне қызмет көрсететін арнайы D аялдама схемасы бұрын Перт станциясы мен Шентон Парк станциясы арасында күн сайын әр бағытта бір рет жүрді. Бұл схема соңғы рет 2022 жылдың 7 қазанында іске қосылды және әуежай желісі оны қажетсіз деп танығандықтан тоқтатылды.