Кіріспе

Қалқанша без гормоны

левотироксин фармацевтикалық препарат ретінде

Левотироксин, сондай-ақ тироксин деп аталады, қалқанша без гормоны тироксиннің (T4) синтетикалық түрі болып табылады. Левотироксин алғаш рет 1927 жылы жасалған. Бұл препарат Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының қажетті медицина тізіміне енген. Левотироксин генериктік препарат ретінде қолжетімді.

Медициналық қолдану

Левотироксин әдетте гипотиреозды емдеу үшін қолданылады және гипотиреозбен ауыратын адамдар үшін таңдаулы емдеу болып табылады, олар көбінесе өмір бойы қалқанша безі гормондарымен емдеуді қажет етеді. Бұл препарат қалқанша безін ынталандыратын гормонды (TSH) төмендету қабілеті арқылы бұйраның дамуын емдеу үшін де қолданылуы мүмкін, себебі бұйраға соқтыратын фактор ретінде қарастырылады. Левотироксин сондай-ақ, қалқанша безінің түйіндік ауруы немесе қалқанша безінің қатерлі ісігі бар адамдарда TSH секрециясын басу үшін араласушы терапия ретінде қолданылады. Гипотиреозбен емделген және левотироксиннің тиісті дозасын қабылдаған пациенттердің бір бөлігі ТТГ деңгейі қалыпты шекте болғанына қарамастан, белгілі бір симптомдардың сақталуын сезінеді. Дозаны белгілегеннен кейін жылдық немесе жарты жылдық клиникалық тексерулер мен ТТГ мониторингі қажет. Левотироксин тамақ ішуден 30 минуттан 1 сағат бұрын, аш қарынға қабылдануы тиіс. ТТГ деңгейін қалыпқа келтіретін левотироксин дозасы, ЛПН холестерин мен жалпы холестериннің қалыптан тыс деңгейін қалыпқа келтірмеуі мүмкін. Левотироксин дозасын дұрыс қабылдамау – препаратты тиісті дозада қабылдаған пациенттерде ТТГ деңгейінің жоғарылауының ең көп кездесетін себебі. Қалқанша безі гормоны жүрек соғу жиілігі мен жиырылу күшін арттыру арқылы жүректің оттегіге деген қажеттілігін арттырады, сондықтан жоғары дозадан бастау жедел коронарлық синдромға немесе жүрек ритмінің бұзылуына әкелуі мүмкін. АҚШ-тың Тамақ және дәрі-дәрмек басқармасының жүктілік санаттарына сәйкес, левотироксин А санатына жатқызылған. Левотироксиннің тым жоғары дозасы гипертиреозға алып келеді. Препаратты артық қолданған жағдайда жүрек қағу, іш ауруы, құсу, алаңдау, шатасу, мазасыздық, ұйқысыздық, салмақ жоғалту және аштық сезімінің күшеюі сияқты белгілер пайда болуы мүмкін.

Өзара әрекеттесулер

Көптеген тағамдар мен басқа заттар тироксиннің сіңірілуіне кедергі келтіруі мүмкін. Сіңіруді төмендететін заттар: алюминий және магний қосылған қышқылға қарсы препараттар, симетикон, сукральфат, холестирамин, колестипол және полистирол сульфонаты. Кальций карбонаты бар севеламер левотироксиннің биожетімділігін төмендетуі мүмкін. Грейпфрут шырыны левотироксиннің сіңірілуін баяулатуы мүмкін, бірақ 20-30 жас аралығындағы 10 сау адамға (сегіз ер адам, екі әйел) жасалған зерттеуге сәйкес, жас ересектерде биожетімділікке елеулі әсері болмауы мүмкін. Сегіз әйелге жасалған зерттеу кофе левотироксиннің ішекте сіңуіне кедергі келтіруі мүмкін екенін көрсетті, бірақ бұл кедергі талшықпен салыстырғанда аз. Кейбір басқа заттар қауіпті болуы мүмкін жағымсыз әсерлерге әкелуі мүмкін. Левотироксин мен кетаминнің бірге қолданылуы гипертония және тахикардия тудыруы мүмкін, ал трициклдік және тетрациклдік антидепрессанттар оның уыттылығын арттырады. Соя, жаңғақтар, талшық, кальций және темір қосымшалары да сіңуге кері әсер етеді. Өндіруші левотироксин қабылдағаннан кейін, судан басқа нәрсе жеу немесе ішу алдында 30 минуттан бір сағатқа дейін күтуді ұсынады. Сондай-ақ, оны таңертең аш қарынға қабылдауды ұсынады.

Химия

Левотироксин – қалқанша без бөліп шығаратын тироксиннің (Т4) синтетикалық түрі. Левотироксин мен тироксин химиялық тұрғыдан толықтай бірдей: табиғи тироксин де «лево» хиралды түрінде болады, айырмашылық – терминологиялық қалауда ғана. Т4 тирозиннен биосинтезделеді. АҚШ халқының шамамен 5 пайызы Т4 және Т3 гормондарының жетіспеушілігінен немесе артық өндірілуінен зардап шегеді. Оның биосинтезі туралы толық ақпаратты қараңыз. Өнеркәсіптік түрде левотироксин химиялық синтез арқылы өндіріледі. Тирозин – осы өндіріс үшін қолданылатын негізгі материал. Өндірілген гормон дәрілік препараттарға оның натрий тұзы – левотироксин натрийі түрінде қосылады. Таблеткалар сияқты қатты препараттарда тұздың пентагидраты қолданылады. Декстротироксин – левотироксиннің кері хиралды түрі, табиғи емес хиралдығымен ерекшеленеді.

Әрекет ету механизмі

Т4 – прогормон, яғни Т4 гормоны Т3 гормонының алғы құралы болып табылады. Т4 тетрайодид болса, Т3 трийодид, трийодтиронин. Т4-тен Т3-ке түрленуі йодотиронин дейодиназа деген селенофермент арқылы жүзеге асырылады. Т3 тироксині – адам денсаулығы үшін қажетті йод қосылысының бірегей мысалы. Т3 жасуша ядросындағы қалқанша безі рецепторларымен байланысып, ДНК транскрипциясы мен ақуыз синтезін реттеу арқылы метаболизмдік әсерлерге алып келеді. Деодинациядан өтуге қоса, қалқанша безі гормондары бүйрек арқылы шығарылып, конъюгация және глюкуронидация процестерінен өтеді, содан кейін тікелей өт және ішекке бөлінеді, онда энтерогепатикалық айналымға түседі. Бұл гормонды 1927 жылы британдық химиктер Чарльз Роберт Харрингтон және Джордж Баргер синтездеген.

Экономика

2011 жылы левотироксин АҚШ-та ең көп тағайындалатын дәрілердің арасында екінші орында тұрды, жылына 23,8 миллион рецепт орындалды. 2016 жылы ол АҚШ-та ең көп тағайындалатын дәріге айналып, 114 миллионнан астам рецепт жазылды.

Қол жетімді нысандар

Жүйелік қолдануға арналған левотироксин ауызға қабылдауға арналған таблетка, бұлшық ішіне инъекция және тамырға инфузия үшін ерітінді түрінде қолжетімді. Бұған қоса, ол фирмалық атаумен де, жалпы қолданыстағы препарат ретінде де бар. Сондықтан ОВТ терапиясының кеңінен таралмауы және бүкіл әлемде сирек қолданылуы түсінікті.