Ханс Селанд: Норвеж саяхатшысы, жазушы және саяси қайраткері

Кіріспе

Норвегиялық саясаткер және жазушы Ханс Селанд (5 наурыз 1867 – 30 маусым 1949) – норвегиялық саясаткер және автор.

Өмірбаян

Ханс Андреас Йоханнессон Селанд Норвегияның Вест-Агдер графтығындағы Флеккефьордтағы Нес маңындағы Селанд шаруашылығында өсті. Селанд 1884–1886 жылдары Стенд ауыл шаруашылығы мектебінде оқыды. 1893–1896 жылдары Кристианиядағы «Нордмандс» газетінің редакторы болды, ал 1896 жылға дейін әкесінің шаруашылығын басқару үшін Неске қайтып келді. Ол 1915–1918 жылдары Норвегияның Либералдық партиясынан, ал 1921–1924 жылдары Норвегияның Аграрлық қауымдастығынан Норвегия Парламентіне депутат болды. Жергілікті деңгейде ол 30 жыл бойы Нес кеңесінің мүшесі және банк аудиторы қызметін атқарды. Ханс Селанд, Ханс Хага және Нильс Тредал Аграрлық партияның (Норг Бонделаг) ең ықпалды саясаткерлерінің қатарында болды және Видкун Квислингтің «Национал Самлинг» фашистік ұйымына қосылуына қарсы тұруға атсалысты.

Әдеби мансап

Селанд 50-ден астам кітаптың авторы ретінде кең аудиторияға қол жеткізді. Ол туралы жазылған әдебиеттердің көбі тек норвег тілінде ғана қол жетімді, бұл халықаралық аудиторияның шектелуіне әкеп соқты. Ол Норвегияның ең танымал авторларының қатарында болмаса да, Америкадағы норвегиялық эмигранттар сияқты әртүрлі топтарда ең құрметтілердің бірі болды. Оның көшпелі әңгімеші ретіндегі даңқы 1904 жылы оны АҚШ-қа жеткізді, онда ол Норвегиядан болған үлкен көші-қон толқынынан кейін өркендеген бірнеше норвегиялық иммигрант қауымдастықтарын аралады. 1925 жылы ол Норвегиялық фермерлер одағының өкілі ретінде Норс Американың жүз жылдық мерейтойына қатысты, бұл Норвегиядан Америкаға эмиграцияның 100 жылдығын атап өтуге арналған шара болды. Ол өзінің "Аар ог Дагар" атты автобиографиясында норвегиялық эмигранттардың өз диалектілерін және ресми шіркеу тілін қаншалықты сақтап қалғанын, сонымен бірге американдық өмір салтына қалай сәтті бейімделгенін көріп, таң қалғанын жазады. Саяхаттары оған АҚШ туралы мақтау мақалалар жазуға және эмигранттар арасында норвегиялық тарихты, әдебиетті және мәдениетті жалпы түрде сақтауға мүмкіндік берді. Оның даңқы оны президент Теодор Рузвельтпен кездесуге ие етті. Селанд өзінің туған тілінде, яғни Нюнорск тілінде жазуды жөн көрді, осы кезде көптеген норвегиялық авторлар әлі де Даниядан келген Бокмол тіліне байланысты болды. Осы және оның жазбаларының жоғары сапасы оны жаңа тілдің жақтастарының арасындағы бірнеше досқа айналдырды, соның ішінде Ивар Аасен, Аасмунд Олафссон Винье, Арне Гарборг, Йонас Ли және Бьёрнстьерне Бьёрнсон сияқты белгілі авторлар бар еді. Селанд, ең алдымен, юморист болды. Оның көптеген кітаптары көңіл көтеруге арналған шағын туындылар жанрына жатады, немесе оның өзінің сөзімен айтқанда, "Моростуббар". Олар көптеген шағын күлкілі әңгімелерден тұрады, олардың көпшілігі шамамен 12 беттік болады. Ол осы әңгімелерді өзінің қиялынан тудырды немесе саяхаттарында бастан өткерген нақты оқиғаларға негіздеді. Ол елді аралап, әңгімелерін айтып жүрді және өз заманында радиода жиі естілетін және танымал дауыс болды. Соғысқа дейінгі Норвегия комедияшыларының арасында Селанд ең ұлылардың бірі саналды. Норвегия Швеция Корольдігінен тәуелсіздік алуды көздеген кезде, Селанд 1904 жылы "Принцесса Гулско og systerne hennar" атты кітабын жариялады. Ересектер Швециямен одақты аяқтаудың бейбіт жолын табу туралы талқылап жатқанда, Селанд балалар туралы ойлады. Оның кітабы мыңдаған баланың өміріне қуаныш пен қиял сыйлады, ал Нюнорск тілін қолдану арқылы ол кеңірек аудиторияға жетті, өйткені балалар енді өздерінің диалектісінде әңгімелер оқи алды, себебі Нюнорск тілі сол кезде де, қазір де көптеген норвегиялықтардың тілі болып табылады. Ол балаларға арналған тағы бірнеше кітап жариялады және 1908 жылға қарай балаларға жаңа тілде оқуға үйретуге арналған оқулықтар жасауға қатысты. Оның кітаптарына суреттерді белгілі суретші Теодор Киттелсен және басқалар салған.

Seland reached out to a broad audience as the author of over 50 books. Almost all literature written by or about him is only available in Norwegian, reducing a potential international audience. He may not be among Norway’s most known authors, but is certainly among the most celebrated ones within such diverse circles as Norwegian emigrants in America. His fame as a wandering storyteller eventually led him to the States in 1904, where he visited several of the Norwegian immigrant communities which had grown up after the great migration from Norway. In 1925, he represented the Norwegian Farmers' Union at the Norse American Centennial, the 100th anniversary of Norwegian emigration to America. He writes in his autobiography Aar og Dagar how stunned he was to see how faithfully the Norwegian immigrants had preserved their dialects and the formal church language, and at the same time successfully accommodated to the American way of living. His travels inspired him to write several complimentary articles of the United States and the preservation of Norwegian history, literature, and culture in general among the emigrants living there. His fame led him to meet with President Theodore Roosevelt. Seland chose to write in his native tongue, Nynorsk, at a time when most Norwegian authors still hung on to the Danish inspired Bokmål. This and the quality of his writings, led him to the friendship with several other combatants of the new language, including such well known authors as Ivar Aasen, Aasmund Olavsson Vinje, Arne Garborg, Jonas Lie, and Bjørnstjerne Bjørnson
Seland was, above all, a humorist. Many of his books are in a genre that may be called stubs of fun, or in his own words; Morostubbar. They consist of many small humorous stories, the normal ones averaging about 1 2 pages each. These he wrote out of his own imagination, or based them on actual situations experienced on his travels. He traveled all around telling his tales, and was a frequent and popular voice on the radio of his days. Among the Norwegian comedians of the pre war era, Seland would be counted among the greatest. As Norway sought independence from the Kingdom of Sweden, Seland in 1904 gave out his book Prinsesse Gullsko og systerne hennar. As all adults were discussing how to find a peaceful solution to end the union with Sweden, Seland thought of the children. His book was a welcome breath of childish fun and imagination to the lives of thousands, and by using New Norwegian he reached a broader audience as the children finally got to read stories in their own dialect, as New Norwegian were, and still is, spoken by most Norwegians. He published several more books for children, and by 1908 he was involved in creating schoolbooks teaching children how to read in the new language. Illustrations to his books were by the noted artist Theodor Kittelsen among others.