Степан Макаров: Ресейлік әскери теңізші және ғалым
Stepan Makarov
Степан Макаров – орыс адмиралы, ғалым, теңіз зерттеушісі. Кеме құрылысы, су астындағы қауіпсіздік, мұзжарғыш жасау саласындағы жетістіктерімен танымал.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ресей адмиралы және ғалымы (1849–1904)
Russian admiral and scientist (1849–1904)
Степан Осипович Макаров (Степан Осипович Макаров, Степан Осипович Макаров; 13 сәуір 1904 [O. S. 31 наурыз 1904]) – Ресей вице-адмиралы, Императорлық Ресей теңіз флотының командирі, океанограф, Ресей ғылым академиясының мүшесі және бірнеше кітаптың авторы. Ол кеменің суға батып кетпеу теориясының (зақымдалған кемені тұрақтандыру үшін қарсы су басу концепциясы) негізін қалаушы және кириллицаға негізделген семафор әліпбиін жасаушы болды. Мұзжарғыштарды қолдануды жақтаған ол алғашқы полярлық мұзжарғыштың құрылысын қадағалады. Макаров сонымен қатар бірнеше кемелерді жобалаған. Макаров орыс-түрік соғысында (1877–1878) капитан ретінде қызмет етіп, өзі жүретін торпедамен алғашқы сәтті шабуылға бұйрық берді. Ол орыс-жапон соғысында вице-адмирал ретінде қайтадан қызмет етті және Порт-Артурды қорғауға тағайындалды, онда ол қабілетті және белсенді қолбасшы ретінде танылды. 1904 жылдың 13 сәуірінде Макаров өз флотилиясын жапондықтардың шабуылына ұшыраған эсминецке көмекке жетектеді. Келесі шайқаста оның флагманы «Петропавловск» теңіз минасына соқтығысып, кеменің оқ-дәрі қоймасы жарылып, Макаров қаза тапты. Жапондық су астында жүзушілер соғыстан кейін Макаровтың денесін тауып, теңізге жерледі. Жақсы ниет белгісі ретінде жапон офицерлері Макаровтың Порт-Артурдағы жерлеу рәсімін өткізді. 1946 жылы Оңтүстік Сахалинге кеңес әскерлерінің басып кіргеннен кейін, аралдағы Ширитору ауылының жапон халқы күштеп шығарылып, оның құрметіне Макаров болып қайта аталды.
Stepan Osipovich Makarov (Степан Осипович Макаров, Степан Осипович Макаров; – 13 April 1904 [O. S. 31 March 1904]) was a Russian vice admiral, commander in the Imperial Russian Navy, oceanographer, member of the Russian Academy of Sciences, and author of several books. He was a pioneer of insubmersibility theory (the concept of counter flooding to stabilise a damaged ship), and developer of a Cyrillic based semaphore alphabet. A proponent of icebreaker use, he supervised the first ever polar icebreaker construction. Makarov also designed several ships. Makarov saw service in the Russo Turkish War (1877–1878) as a captain, and ordered the first ever successful attack with a self propelled torpedo. He served again in the Russo Japanese War as vice admiral and was assigned to the defense of Port Arthur, where he was hailed as a competent and aggressive commander. On 13 April 1904 Makarov led his flotilla to the aid of a destroyer that had been ambushed by the Japanese. Makarov was killed in the subsequent battle when his flagship Petropavlovsk struck a naval mine and the ship's magazine detonated. Japanese divers found Makarov's body after the war and gave him a burial at sea, and as a mark of good will Japanese officers led Makarov's funeral in Port Arthur. In 1946, after the Soviet invasion of South Sakhalin, the village of Shiritoru on that island was forcibly depopulated of its Japanese inhabitants and renamed Makarov in his honor.
Ерте өмір
Степан Макаров Николаевта (қазіргі Николаев, Украина) флот прапорщигінің (прапорщик по Адмиралтейству, көмекші офицер) отбасында дүниеге келді. 1858 жылы оның отбасы Тынық мұхитының жағалауындағы Николаевск-на-Амуре қаласына көшіп барды, Макаров сол жерде мектепке барып оқыды. 1863 жылы Ресей императорлық әскери-теңіз флотына қабылданып, Ресейдің Тынық мұхиты флотының клиперінде курсант болып қызмет етті. 1866 жылы ол «Аскольд» корветімен Владивостоктан Жақсы Үміт мүйісі арқылы Кронштадтқа жасалған саяхатқа қатысты. 1867-1876 жылдары Макаров адмирал Андрей Поповтың басшылығымен Балтық флотында флаг-капитан болып қызмет етті. 1876 жылы Қара теңіз флотына ауыстырылды. 1870 жылы Макаров кеме корпусындағы тесіктерді бітеуге арналған соқтығысу төсемінің (collision mat) дизайнын ойлап тапты. Осы өнертабысы 1873 жылы Венада өткен әлемдік көрмеде көрсетілді, оған Макаров та қатысты.
Stepan Makarov was born in Nikolaev (present day Mykolayiv, Ukraine) into a family of fleet praporshchik (прапорщик по Адмиралтейству, an auxiliary officer). His family moved to Nikolayevsk na Amure on the Pacific coast of Russia in 1858, and Makarov attended school there. In 1863 he joined the Imperial Russian Navy, where he served as a cadet aboard a clipper of the Russian Pacific Fleet. In 1866 he took part in the voyage of the corvette Аскольд (корвет) from Vladivostok to Kronstadt via the Cape of Good Hope. Between 1867 and 1876 Makarov served with the Baltic Fleet as flag captain under Admiral Andrei Popov. He transferred to the Black Sea Fleet in 1876. In 1870 Makarov invented a design for a collision mat to seal holes in a ship's hull. The invention was displayed at the 1873 Vienna World's Fair, which Makarov attended.
Ресей-Түрік соғысы
Макаров 1877-1878 жылдардағы орыс-түрік соғысында "Великий Князь Константин" атты ресейлік торпедалық қайықтың капитаны болғандығы үшін жоғары наградалармен марапатталды. Ол торпедалық қайықтардың флотилияларын қолдану идеясын алғашқылардың бірі болып қабылдады және торпедалық қайықтың командирі ретінде жауынгерлік тәжірибе жинады. 1878 жылдың 14 қаңтарында ол қайықтан (өзі қайықтан ұшырылған) торпедаларды іске қосып, Батумиде Османлы теңіз күштерінің "Интибах" кемесін батырды. Бұл – әлемдегі алғашқы, өздігінен қозғалатын Уайтхед торпедасын қолданып жасалған сәтті шабуыл болды. 1879 жылдан 1880 жылға дейін Макаров Ресейдің Орталық Азияны жаулап алу кезіндегі теңіз контингентінің құрамында болды. 1881 жылдың 1 қаңтарында ол 1-ші рангінің капитаны болып тағайындалды.
Makarov was highly decorated for his service as a captain of the Russian torpedo boat tender Russian tender Velikiy Knyaz Konstantin in the Russo Turkish War of 1877–78. He was one of the first to adopt the idea of using flotillas of torpedo boats and had combat experience as a torpedo boat commander. On 14 January 1878 he launched torpedoes from a boat (which itself was launched from a tender) sinking the Ottoman Navy vessel Intibakh at Batumi in the world's first successful attack using the self propelled Whitehead torpedo. From 1879 to 1880, Makarov was part of the maritime contingent during the Russian conquest of Central Asia. He was promoted to captain, 1st rank, on 1 January 1881.
Теңіз инноваторы
Келесі екі онжылдық бойы Макаров теңіз зерттеулерімен шұғылданды, океанография және теңіз тактикасы саласында елуден астам мақала жариялады. "Витязь" корветінің капитаны ретінде Макаров 1886-1889 жылдары дүниежүзілік океанографиялық экспедицияны басқарды. 1890 жылы Макаров контр-адмирал шеніне көтерілді, бұл Ресей теңіз флоты тарихында осындай лауазымға жеткен ең жас адам болды. Ол әлемдегі алғашқы полярлық мұзжарғыш "Ермак" кемесін ұсынды, оның құрылысын бақылады және 1899 жылы оның алғашқы сапарына жетекшілік етті. 1899 жылы Макаров сондай-ақ 1900 жылдың қаңтар айында Кронштадт қаласының қолбасшысы және әскери губернаторы болып тағайындалды. 1901 жылы Макаров "Ермак" кемесімен Новая Земля және Франц-Иосиф аралдарының жағалауларын зерттеу мақсатында Арктика экспедициясын жүргізді.
Over the next two decades, Makarov specialized in naval research, publishing over fifty papers on oceanography and naval tactics. As captain of the corvette Vityaz, Makarov directed a round the world oceanographic expedition from 1886 to 1889. Makarov was promoted to rear admiral in 1890, the youngest person in the history of the Russian Navy to attain such a position. He proposed the world's first polar icebreaker, Yermak, oversaw her construction, and commanded her on her maiden voyage in 1899. In 1899, Makarov was also appointed commander and military governor of Kronstadt in January 1900. In 1901, Makarov commanded Yermak on an Arctic expedition to survey the coasts of Novaya Zemlya and Franz Josef Land.
Байкал көліндегі мұз бұзатын кемелер
Макаров сонымен қатар Байкал көлінің арғы жағындағы Транссибір темір жолын жалғастыру үшін екі мұз тескіш пароходты жобалады: 1897 жылы салынған пойыз паром және шамамен 1900 жылы Солтүстік Америкадағы Ұлы көлдердегі ұқсас кемелерді зерттеу негізінде салынған жолаушылар мен жүк тасымалдаушы пароход. «Армстронг Уитворт» компаниясы Англияның Ньюкасл-апон-Тайн қаласында кемелерді жинақталған күйде жасап, Байкал көліндегі Листвянкаға қайта құрастыру үшін жіберді. Олардың қазандықтары, қозғалтқыштары және басқа да кейбір бөліктері Санкт-Петербургте салынды. 1904 жылдың басында қолбасшылыққа кіріскеннен кейін Макаров ресейлік эскадрильялардағы қызмет белсенділігін және Порт-Артурдың жалпы қорғанысын күшейтті. Осыған дейін Ресей флоты көбінесе тек қана бар болды, яғни, күшін көрсетпейтін флот еді. Макаровтың басшылығымен «орыс эскадрильялары күн сайын теңізге шығып, үнемі қозғалып тұрды және Порт-Артурдың» жағалау батареяларының қорғанысынан тыс жерде жапондықтар тарапынан күтпеген шабуылға ұшырамауын қамтамасыз етті. Өзінің алдыңғыларынан ерекшеленіп, Макаров жапондықтармен қақтығысуға тырысты және кемелерін Порт-Артурдың рейдінде шайқасқа дайын күйде ұстады. Наурыз айында жапондық крейсерлер Сары теңізден Порт-Артурды бомбалағанда, оның крейсерлері қарсы отпен жауап беріп, жапондық кемелерді кері шегінуге мәжбүр етті. 1904 жылдың 13 сәуірінде патрульдеуден оралған орыс эсминшісі «Страсный» Порт-Артурдың аузына қайта кіруге тырысты, бірақ жапондық эсминстер тоқтатып қалды. Қарсылас эсминстер арасында шайқас басталды, Макаров оны байқағанда дереу крейсер «Байанды» «Страсныйға» көмекке жіберді, ал өзі үш линкор, төрт крейсер және эсминшілер тобымен Сары теңізге жапондық адмирал Того Хейачиро бастаған жау кемелерімен шайқасу үшін аттанды. Порттан асығыс шығып бара жатқанда Макаров миналардың бар-жоғын тексермеді, бірақ қайтып келгенге дейін аймақты миналардан тазалауға бұйрық берді. Жапондық кемелер Макаровты қуып, шегінді. Макаров жапондық флотқа жеткенде, теңізді жауып тұрған қалың тұман көтеріліп, жапондық тұзақты көрсетті: адмирал Того өзінің бас кемесімен және тағы бес линкорымен, сондай-ақ арттан келе жатқан алты бірінші сыныпты крейсермен күтіп тұрды. Макаров дереу күштерін кері бұрып, Порт-Артур портының қауіпсіздігіне қашып кетті. «Петропавл» кемесі порттың кіреберісіне жақындағанда, оның адамдары тазаламаған жапондық минаға тап болды. Соңынан бірнеше жарылыс орын алып, «Петропавл» батып, адмирал Макаровты да бірге алып кетті. Адмиралдың және бес офицерінің денелерін жапондық құтқарушылар «Петропавлдің» қирандыларынан тапты, ал 1913 жылы жақсы ниет белгісі ретінде «Акицусима» жапондық крейсерінің офицерлері мен экипажы Порт-Артурдың әскери бейіште адмиралдың жерлеу рәсіміне төрағалық етті.
Makarov also designed two icebreaking steamships to connect the Trans Siberian Railway across Lake Baikal: the train ferry built in 1897 and passenger and package freight steamer built in about 1900, based upon his study of similar vessels on the North American Great Lakes. Armstrong Whitworth in Newcastle upon Tyne, England, built the ships in kit form and sent them to Listvyanka on Lake Baikal for reassembly. Their boilers, engines and some other components were built in Saint Petersburg. Upon his assumption of command in early 1904, Makarov greatly increased the activity in the Russian squadrons, as well as the general defense of Port Arthur. Until then the Russian fleet had generally done nothing but exist, as a fleet in being. Under Makarov's leadership, "Russian squadrons put to sea nearly every day, constantly on the move, and ensuring that it was never taken by surprise outside the protection of Port Arthur's" shore batteries. Unlike his predecessors, Makarov sought engagements with the Japanese, and kept his vessels in an order of battle in the roadstead of Port Arthur. When Japanese cruisers bombarded Port Arthur from the Yellow Sea in March, his cruisers returned fire with such intensity that the Japanese ships were forced to withdraw. On 13 April 1904 the Russian destroyer Strasny returning from patrol, tried to re enter the mouth of the Port Arthur but was intercepted by Japanese destroyers. An engagement began between the opposing destroyers, and when observed by Makarov he immediately sent the cruiser Russian cruiser Bayan to assist Strasny, while he led three battleships, four cruisers, and a group of destroyers into the Yellow Sea to seek battle with the surrounding enemy warships led by Japanese Admiral Tōgō Heihachirō. While rushing out of the harbour, Makarov failed to check for mines, but ordered that the area be swept for mines before his return. The Japanese warships withdrew with Makarov in pursuit. As Makarov caught up to the Japanese fleet, the thick fog that blanketed the sea lifted to reveal the Japanese trap: Admiral Togo was waiting with his capital ship and five additional battleships, plus six additional first class cruisers bringing up the rear. Makarov quickly turned his force around and fled back to the safety of Port Arthur's harbour. As Petropavlovsk moved closer to the harbour's entrance, she detonated a Japanese mine that his men had failed to clear as he had instructed. Secondary explosions followed quickly in succession and Petropavlovsk sank, taking Admiral Makarov with her. The admiral's remains and those of five of his officers were recovered from the wreck of Petropavlovsk by Japanese salvage teams, and in 1913, as a gesture of good will, the officers and crew of the Japanese cruiser Japanese cruiser Akitsushima presided over the funeral for the admiral in the military cemetery of Port Arthur.
Ескерткіштер
Макаровтың ескерткіштері оның туған жері Украинаның Николаев қаласында, сондай-ақ Владивосток пен Кронштадт қалаларында орналасқан. Бірнеше кемеге «Адмирал Макаров» деген ат қойылған. Норденскиолд архипелагының Цивольк тобындағы арал оның құрметіне аталған. Николаевтағы Ұлттық кеме жасау университеті мен Санкт-Петербургтегі Мемлекеттік теңіз академиясы оның есімімен аталады. Макаровтың есімімен үш мұзжарғыш аталған. Біріншісі 1941 жылы «В. Молотов» деп салынған, ал 1956 жылы «Адмирал Макаров» деп қайта аталған бумен жүретін мұзжарғыш болды. Екінші «Адмирал Макаров» 1975 жылы салынды және қазірге дейін қызметте. Үшіншісі, «Степан Макаров» – мұзды бұзатын дайындық кемесі, құрылысы 2016 жылы аяқталды. Украинаның орталық қаласы Днепрде Макаровтың есімімен аталған екі көше болған. 2023 жылдың 22 ақпанында Днепр қалалық кеңесі осы көшелердің атауын өзгертті. Канаданың Манитоба провинциясындағы Макарофф қаласы адмирал Макаровтың құрметіне аталған. Саскачеванның батысында бес шақырым жерде Того қауымы орналасқан, ол жапон адмиралы Того Хейхачироның есімімен аталған.
There are monuments to Makarov in his native Mykolayiv, Ukraine, and in Vladivostok and Kronstadt, Russia. A number of ships have been named Admiral Makarov. An island in the Tsivolk group of the Nordenskiöld Archipelago was named after him. National University of Shipbuilding in Mykolaiv and State Maritime Academy in Saint Petersburg are named after him. Three icebreakers have been named after Makarov. The first was a steam powered icebreaker built in 1941 as V. Molotov that was renamed Admiral Makarov in 1956. The second Admiral Makarov was built in 1975 and remains in service The third one, Stepan Makarov, is an icebreaking standby vessel that was completed in 2016. There were two streets named after Makarov in the central Ukrainian city Dnipro. On 22 February 2023 the city council of Dnipro renamed these streets. Makaroff, Manitoba, Canada is named after Admiral Makarov. Five miles west in Saskatchewan is the community of Togo, which is named after the Japanese Admiral Tōgō Heihachirō.