Кіріспе

Кестелік салық салу жүйесі – Ұлыбритания корпоративтік салығының қалай есептеліп алынатынының жүйесі. Бұл жүйе сондай-ақ, Салық заңдарын қайта жазу жобасымен заңнама жаңадан жазылғанға дейін Ұлыбританиядағы табыс салығына да қолданылды. Ұлыбританиямен тығыз байланысты немесе болған басқа да юрисдикцияларда, мысалы Ирландия және Джерсиде де ұқсас жүйелер қолданылады. Табысқа салынатын алымдар бастапқыда Табыс салығы заңының қосымшаларында жазылған. Ұлыбритания корпоративтік салығына қатысты, олар осы салық төлейтін компаниялар үшін күшінде қалады, ал Ұлыбритания табыс салығына қатысты, көптеген, бірақ барлығы емес, сақталып қалды. Ұлыбританияда бастапқы қағида қолданылады. Бұл, егер салық салуға жататын жағдайды анықтайтын ереже болмаса, салық салынылмайды дегенді білдіреді. Сәйкесінше, табыс тек төмендегілердің біріне жатса ғана корпоративтік салыққа тартады және Салық заңдарының нақты ережелерімен босатылмаса:

Шығыстар бойынша жеңілдіктер

Табыс пен салық салынатын пайданы есептеу тікелей шығыстарды шегерімге алуды қамтиды. Дегенмен, табыстың барлық көздері тікелей шығыстарға ие болмайды (әсіресе, D кестесінің III және VI тармақтарына, V тармаққа жатқызылған шетелдік дивидендтерден түсетін табыс және F кестесіне жатқызылған табыс). Сонымен қатар, компания еншілес компанияны басқаруға байланысты шығыстарға ұшырауы мүмкін, ол оған дивидендтік табыс төлемейді. Сондықтан, инвестициялық бизнесі бар компаниялардың (2003 жылғы 1 сәуірге дейін инвестициялық компаниялардың) басқару шығыстарына, сондай-ақ I минус E негізінде салық салынатын өмірді сақтандыру компаниясының белгілі бір басқару шығыстарына жеңілдік беріледі. Қосымша, корпорациялық салыққа жататын табыстан қайырымдалық ұйымдарға жасалған белгілі бір төлемдер, саудамен айналыспайтын тұлғалар жасаған белгілі бір роялти төлемдері және шетелде өндірілген кейбір дивидендтерді шегеру арқылы да жеңілдіктер қарастырылады.

Салықтық амортизациялау

Капиталды шегерімдерге рұқсат етілмегендіктен, капитал активтерінің амортизациясы салықтан шегерілмейді, бірақ кейбір капитал активтеріне жұмсалған шығындар үшін «капиталдық жеңілдіктер» деп аталатын салықтық амортизация қолданылады. Капиталдық жеңілдіктер 2001 жылғы Капиталдық жеңілдіктер туралы заңда (CAA 2001) белгіленген. Ескеріңіз, қаржылық лизингке (жалға алу-сату келісімдерінен өзгеше) жұмсалған шығындар табыс ретінде қарастырылады. Сондықтан қаржылық лизинг бойынша төленген сыйақы мен амортизация шегерімге жатады. Егер қаржылық лизинг беруші активтің иесі болса, капиталдық жеңілдіктерді алуға мүмкіндігі болады. Капиталдық жеңілдіктердің түрлі түрлері бар. Ең көп таралған жеңілдік – жабдықтар мен машиналарға берілетін жеңілдік. «Машина» сөзінің әдеттегі мағынасы бар. «Жабдық» сөзіне заңдық анықтама жоқ, бірақ заңнамада кейбір активтер жабдық ретінде белгіленеді (мысалы, «бөлек құрылымдар», спорт алаңдарындағы қауіпсіздікке жұмсалған шығындар және жеке қауіпсіздік активтері), сондай-ақ жабдыққа жатпайтын нәрселер анықталады («ғимараттар» және «құрылыстар»). Жабдыққа қатысты сот практикасы 100 жылдан астам уақыттан бері қалыптасқан. Бұл, негізінен, кәсіптік «аппарат» болып табылады, және іс жүзінде ғимараттардағы көптеген жиһаз бен жабдықтарды қамтуы мүмкін. 25% ЖҚК 2008 жылдың сәуірінен бастап 20%-ға дейін төмендетілді. Яғни, егер жабдықтар мен машиналар, мысалы, 1-ші жылы 400 фунт стерлингке сатып алынса, 400 фунттың 20% (яғни 80 фунт стерлинг) 1-ші жылы салық салынатын табыстан салықтық амортизация ретінде шегеріледі. Содан кейін 2-ші жылы 320 фунттың (400-80) 20% (яғни 64 фунт стерлинг) шегеріледі, және т.б. 20%-дық көрсеткіш кейбір «арнайы мөлшерлемелі» активтер үшін 10%-ға дейін төмендетіледі. Оларға «бөлек құрылымдар» (электр жүйелері, суық су жүйелері, жылыту, ыстық су, желдету және кондиционерлеу жүйелері, лифттер, эскалаторлар және жылжымалы жаяу жүргіншілер жолдары, сыртқы күн сәулесінен қорғайтын көлеңкелер), «ұзақ қызмет ететін активтер» (жаңадан пайда болған кезде 25 жыл немесе одан да көп қызмет ететін жабдықтар мен машиналар, яғни кеңселер мен сауда дүкендеріндегі активтер) және қолданыстағы ғимараттарға жылу оқшаулағышты қосу кіреді. 2008 жылдың сәуірінен бастап жыл сайынғы жабдықтар мен машиналарға жұмсалатын шығындардың алғашқы 50 000 фунт стерлингі сол жылы есептен шығарылуы мүмкін («Жылдық инвестициялық жеңілдік» деп аталады). Сонымен қатар, энергияны үнемдеуге және экологиялық тұрғыдан тиімді (яғни суды үнемдеуге) бағытталған жабдықтар мен машиналарға жұмсалған шығындарға 100% капиталдық жеңілдіктер беріледі («күшейтілген капиталдық жеңілдіктер» деп аталады). Өндірістік және ауыл шаруашылығы ғимараттарына жұмсалған шығындарға 4% мөлшерінде капиталдық жеңілдіктер берілді. Алайда, бұл жеңілдіктер 2011 жылдың сәуірінен бастап ЖҚК мөлшерлемесін төрттен біреуге кеміту арқылы кезең-кезеңмен жойылады, сондықтан мөлшерлеме 2008 жылдың сәуірінен бастап 3%-ға, 2009 жылдың сәуірінен бастап 2%-ға, 2010 жылдың сәуірінен бастап 1%-ға және 2011 жылдың сәуірінен бастап толығымен жойылады. Өнеркәсіптік ғимараттар – өндіріс, өңдеу және сақтау сияқты түрлі мақсаттарда пайдаланылатын ғимараттар. Олар сондай-ақ, талаптарға сай келетін қонақ үйлерге (кем дегенде 10 бөлмелі және басқа да талаптарға сай келетін) және «кәсіпкерлік аймақтар» деп аталатын қажеттіліктері ерекше белгіленген аймақтардағы коммерциялық ғимараттарға қолжетімді (олар 100% бастапқы жеңілдікке ие, бірақ олар да 2011 жылдың сәуірінен бастап алынып тасталады). Салықтық амортизацияны келесі шығындарға да қолдануға болады: бизнес-жайларды жаңарту (100% бастапқы жеңілдік), пәтерлерді қайта құру (100% бастапқы жеңілдік), ғылыми-зерттеу және дамыту (100% бастапқы жеңілдік), минералдық қазбалар (10% немесе 25% ЖҚК), ноу-хау (25% ЖҚК), патенттер (25% ЖҚК), дренаж және кепілдендірілген жалға алу. Ластанған жерлерді және ғимараттарды тазартуға жұмсалған шығындар 150% «жерді қалпына келтіру көмегін» алуға құқылы, ал тұрғын үйлерге жылу оқшаулағышты қосу «жалдаушының энергияны үнемдеу жәрдемақысын» алуға құқылы, бұл әрбір тұрғын үй үшін 1500 фунт стерлинг шегерімін береді. Атап айтқанда, жерге жұмсалған шығындар, нәтижесіз шығындар, күрделі активтерді тудырмайтын шығындар және жоғарыда аталған ерекше жағдайлардан басқа, ғимараттардың көпшілігі үшін салықтық амортизация қолданылмайды.

Тонаж салығы

Кеме тасымалдау компаниялары үшін тағы бір ереже қолданылуы мүмкін: тоннаждық салық. Кеме тасымалдау компаниялары I жағдайы бойынша пайданы салық бойынша түзетілген есептік пайданың орнына тоннажға негізделген формула арқылы есептеуге құқылы.

D кестедегі III жағдай

Қарыздар, туынды құралдар, қаржы құралдары және материалдық емес активтерден түскен пайда мен зиян да табыс ретінде салық салынады. ІІІ жағдайдағы пайданы есептеудің негізгі қағидасы – бухгалтерлік есеп деректерін негізге алу, алайда, көзге көрінетін салықтан қашудың алдын алуға бағытталған ережелер де бар. ІІІ жағдай бойынша есептеуде тек тікелей шығындар, мысалы, қарыз алуға байланысты туындаған шығындар ғана шегеріледі. Егер нәтиже теріс болса, ІІІ жағдай бойынша пайда нөлге тең деп есептеледі, ал теріс нәтиже сауда емес шығындар ретінде қарастырылады. Несиелерге, туынды құралдарға, қаржы құралдарына және I жағдай бойынша салық салынатын материалдық емес активтерге де ұқсас есептеу қағидалары қолданылады (бірақ зиян I жағдай бойынша шығын ретінде қарастырылады, сауда емес шығын ретінде емес).

D қосымшасының V жағдайы

Шетелдегі мүлік кірісі және толыққанды шетелдік саудадан түскен табыс тиісінше А кестесі және D кестесінің І жағдайы бойынша кіріс сияқты есептеледі. Шетелдік дивидендтер кірісі көбінесе түсімдер негізінде есепке алынып, салық салынады. Егер шетелдік табысқа шетелдік салық салынған болса, қос салықтан жеңілдік алу мүмкіндігі бар (төменде қараңыз).

D қосымшасының VI жағдайы

VI жағдайдағы айып ақысы кездейсоқ жылдық табысқа қатысты болған жағдайда, әдетте ақшалай негізде салық салынады, бірақ HM Revenue and Customs көбінесе жиынды негізде салық салуға келіседі. Егер олар I жағдайы бойынша есептеуде қабылданса, тікелей шығындар бойынша жеңілдік көбінесе қолжетімді болады.

Салық салынатын пайда

Салық салынатын табыс (немесе рұқсат етілген залал) жалпы түсімнен тікелей сату шығындары, бастапқы құн және индекстеуге түзетулерді алып тастау арқылы есептеледі. Индекстеуге түзету – сатып алу айы мен сату айы арасындағы бөлшек сауда бағалары индексінің өзгеруіне бастапқы құнның көбейтілуі. Индекстеуге түзетулер залалды тудырмай немесе арттырмайды. Залалдар тек соңғы немесе келешек есептік кезеңдегі салық салынатын табысқа есептелуі мүмкін (өмірді сақтандыру компанияларының кейбір рұқсат етілген залалдарынан басқа (I минус E негізін қараңыз)). Ұлыбританияда "маңызды үлеске иелік етуден босату" деп аталатын қатысудан босату жүзеге асырылады. Барлық қатысты ұйымдар немесе топтар сауда компаниялары және топтар болған жағдайда, егер компания және оның серіктес компаниялары басқа компанияда 10%-дан астам үлеске ие болса және осы үлестерді он екі айдан астам уақыт бойы ұстаса, осы үлестерді сату салық салынатын табыстан босатылады. Өмірді сақтандыру компаниясының ұзақ мерзімді сақтандыру қорына тиесілі үлестер үшін 10% көрсеткіш 30%-ға дейін өсіріледі. Ережелер күрделі болғандықтан, компаниялар оларды мұқият зерттеп, маңызды үлеске иелік етуден босатуды қолдануға болатынын анықтауы керек. Басқа босатулар, сондай-ақ ұстап тұру және қайтару жеңілдіктері де бар: мысалы, егер бизнес-мүлік сатылып, түсімдерге жаңа бизнес-мүлік сатып алынса, салық салынатын табыс бірден туындамайды. Осының салдарынан көптеген компаниялар үшін салық салынатын табыс сирек туындайды. Басты ерекшелік – I минус E негізінде салық төлейтін өмірді сақтандыру компаниялары: осы компаниялар салық салынатын табыстан төленетін салықтың көп бөлігін төлейді.

Басқарылатын шетелдік компаниялар (CFC) үшін алым

Ұлыбританиялық компания өз пайдасынан салық төлеумен қатар, оған қатысы бар басқарылатын шетелдік компанияның (БШК) пайдасынан да салық төлеуге жатады. Бұл салықтан қашуды болдырмауға арналған шара. Одан босатудың көптеген мүмкіндіктері бар, әдетте компаниялар өз ісін солай ұйымдастырады, БШК бойынша салық есептелмейді. Егер салық есептелсе, ол БШК шетелдегі компания Ұлыбританияда тұратын болған және салық салынатын табысы есептелген жағдайдағы Ұлыбританиядағы салық салынатын табысына тең болады, бірақ капиталдан түскен табыстар ескерілмейді. БШК-дан алынған дивидендтерге төленген Ұлыбритания салығы және шетелде төленген салық үшін жеңілдіктер қарастырылған.