Кіріспе

Гастроподтардың түрі

Төңкерілген бұршақ (Busycon carica) – өте ірі жыртқыш теңіз қабықты ұлуының түрі, немесе АҚШ-та, бұршақ, Busyconidae тұқымдасына жататын теңіз гастропод моллюскі, бұршақтар. Төңкерілген бұршақ – бұршақтардың екінші ірі түрі, оның мөлшері 305 мм-ге дейін жетеді. Бұл Busycon туысының қазіргі кездегі жалғыз түрі.

Тарату

Кнобд-уэлк Солтүстік Американың Солтүстік Атлантика жағалауында, Массачусетс штатының Кейп-Кодтан Флориданың солтүстігіне дейін табиғи түрде қоныстанды. Бұл түр Грузия жағалауында кең таралған. Ол Нью-Джерси және Джорджия штаттарының ресми қабығы болып табылады.

Қабықтың сипаттамасы

Көптеген түймелі құрттардың қабығы оң жақты, яғни оң қолды. Егер қабықты көрерменге қарай ұстаса, спиральді ұшы жоғары, ал ашылуы көрерменге қаратылған болса, ашылуы жануардың оң жағында болады. Қабық қалың әрі берік, алты сағат тізімі бойынша оралған. Беті ұсақ жолақтармен өрнектелген, ал орамның ең кең бөлігінен түйме тәрізді өскіндер шығып тұрады. Түсі піл сүйегі немесе ақшыл сұр, ал үлкен тесік (ашылудың ішкі жағы) - қызғылт сары. Ішкі канал кең, ал кіреберіс мүйіз тәрізді сопақ қақпақшамен жабылуы мүмкін.

Тіршілік ету ортасы

Жыл мезгіліне байланысты терең және жасыл суларды ауыстырып, суға жақын жерлерде тіршілік етеді. Жазғы және қысқы айларда ауа райының экстремалды кезінде бұл теңіз бұршақтары терең суларда, 48 метрге дейін тереңдікте өмір сүреді. Көктем мен күздің қолайлы ауа райында олар жағалау маңында немесе суаралық саз және құмды алаптарда шалғынды суларда өмір сүреді. Сазды алаптардағы бұршақтар устрица, моллюскалар және басқа да теңіз екі қабықтыларын жейді. Олар қабығының шетін пайдаланып екі қабықтылыларды ашып, құрбанының етін жеу үшін ұзын сорғысын енгізеді. Олар тісті тістегіш мүшесімен (мыңдаған кішкентай тістіктер бар кедір-бүдыр тіл) етті қырғылайды. Бұл бұршақтар иіс арқылы баяу қозғалатын жыртқыштар, сигналдарды уақыт бойынша интеграциялауға қабілетті және табиғи түрде қозғалмалы ортада олжаның иіс іздерін табысты анықтай алады.

Көбею

Жұптасу және жұмыртқа салу көктемгі және күзгі көші-қон кезінде жүзеге асады. Іштен ұрықтанған жұмыртқалар мөлдір альбуменмен қоршалған, гель тәрізді зат, және қорғанышқа арналған жалпақ, дөңгелек жұмыртқа қапшықтарына салынады, олар қағаз тәрізді жұмыртқа қаптарының тізбегін құрап, көбінесе "Русалканың мойын әшекейі" деп аталады. Орташа есеп бойынша, әрбір қапшықта 0–99 жұмыртқа болады, ал көпшілік тізбектерде 40–160 қапшықтан кездеседі. Жұмыртқа қапшықтарын салғаннан кейін, аналық балық қапшықтың бір жағын субстратқа көмеді, осылайша дамитын ұрықтанған жұмыртқаларға бекініс береді және жұмыртқа қапшықтарының тізбегі жағаға шайылып, құрғап кетпеуіне кедергі келтіреді. Ұрықтанған жұмыртқалар қапшықтардың ішінде дамиды. Жастар шамамен 2–4 мм ұзындықта қабықпен шығады. Жастарды шаяңдар, жылқыбас шаяндар және балықтар, негізінен барабан тұқымдас балықтар жейді. Ересек балықтарды теңіз тасбақалары жейді.

Адамға арналған

Шалқарлар сияқты, бұрандалы балықтарды адамдар салаттарда (шикі), бургерлерде, қуырылған бөлшектерде және сорпаларда тағам ретінде пайдаланады. Шалқар қабықтары сияқты, бұрандалы балықтың қабығынан да спиральдің ұшын кесіп, ауыздық құрастыру арқылы табиғи мүйіз жасауға болады. Тарихи тұрғыдан алғанда, американдық үндістер бұрандалы балықты вампумның құрамына енгізген, ол Солтүстік Америкада сауда үшін қолданылған қабықтан жасалған моншақтар еді.