Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Голландиялық философ және профессор (1933–2021)
Якоб Клапвик (24 қазан 1933 – 19 наурыз 2021) – голландиялық философ, Амстердамдағы Vrije Universiteit-тің қазіргі және жүйелі философиясының зейнеткер профессор, Эрнст Трульц және тарихилық, реформациялық ой-өріс, христиан философиясының трансформациялық міндеті және жаңадан пайда болатын эволюция теориясы жөніндегі еңбектерімен белгілі.
Dutch philosopher and professor (1933–2021)
Jacob Klapwijk (24 October 1933 – 19 March 2021) was a Dutch philosopher, and Emeritus Professor of Modern and Systematic Philosophy at the Vrije Universiteit, Amsterdam, known for his work on Ernst Troeltsch and historicism, Reformational thinking, the transformational task of Christian philosophy, and the theory of emergent evolution.
Өмірбаян
Дронрижп қаласында туған Клапвийк 1952 жылы Vrije Universiteit (VU University) университетінде философия мен теологияны оқыды және 1961 жылы магистр дәрежесін алды. Ол көп жылдар бойы реформациялық философияның негізін қалаушылардың бірі Д. Х. Воленховеннің ғылыми жұмысына көмектесушісі болды. 1970 жылы ол Воленховеннің әріптесі С. Ю. Зюидеманың жетекшілігімен "Тарихилық және релятивизм арасында" тақырыбындағы диссертациясын қорғап, философия ғылымы бойынша докторлық дәрежесін алды. 1960 жылдардың басында университетті бітіргеннен кейін Клапвийк Vrije Universiteit-те логика пәнінің лекторы болды. 1974 жылы ол қазіргі заманғы философия тарихы профессоры, ал кейін жүйелі философия профессоры болып тағайындалды. Оның шәкірттерінің арасында Джон Кок және Рене Вуденберг болды. 1994 жылы ол зейнетке шықты.
Born in Dronrijp, Klapwijk started to study Philosophy and Theology in 1952 at the Vrije Universiteit (VU University), where he received his MA in 1961. For many years he was research assistant to one of the founding fathers of reformational philosophy, D. H. Th. Vollenhoven. In 1970 he received his PhD in Philosophy with a thesis entitled "Between Historicism and Relativism", under supervision of Vollenhoven's colleague S. U. Zuidema. After his graduation in the early 1960s Klapwijk became lector in Logic at the Vrije Universiteit. In 1974 he was appointed Professor of History of Modern Philosophy, and later was Professor of Systematic Philosophy. Among his students were John Kok and René Woudenberg. He retired in 1994.
Жұмыс
Клапвиктің ғылыми қызығушылығы "ақыл мен дін арасындағы қатынас және христиан философиясының күрделі түсінігі" болып табылады. Ол "христиандық ойлаудың алуан түрлі үлгілеріне, әсіресе орта ғасырлық схоластикалық және августиндік реформациялық дәстүрлер арасындағы түбегейлі қарама-қайшылыққа" ден қойды.
Klapwijk's research interest concerns the "relationship between reason and religion, and the delicate concept of Christian philosophy". He focused on "the great variety of models of Christian thinking and in particular on the fundamental contrast between the medieval scholastic and Augustinian reformed tradition."
Эрнст Тройльц, тарихилық және радикалды тарихилықтың белгілері
Бастапқыда Клапвиктың еңбектері негізінен тарих пен қоғамның түрлі теорияларымен айналысты. Оның докторлық диссертациясы неміс теологы және кейін тарих философы Эрнст Тройльц (1865-1923) Берлиндегі Гегель кафедрасында жазылған, ол радикалды историзмді қорғағаны үшін кеңінен танылып, шіркеу, секта және мистика арасындағы әлеуметтанулық айырмашылықты анықтады. Клапвийктің диссертациясының голланд тіліндегі атауы: Tussen historisme en relativisme: Een studie over de dynamiek van het historisme en de wijsgerige ontwikkelingsgang van Ernst Troeltsch (1970, ағылшын тілінде 2013). Диссертация Тройльцтың «радикалды тарихилық» философиясын талдайды, оның дамуында алты кезеңді бөліп көрсетеді. Бұл даму ғаламдық тарихқа қатысты кең Гегельдік көзқараспен басталып, мистикаға негізделген «монодологиялық индивидуализммен» аяқталады. Кейінгі жылдары Клапвик осы радикалды тарихилықты оның салыстырмалылық және өзін-өзі қайшы етуші салдарларымен, тіпті этика мен теология салаларында да кездестірді. Ол адамзаттың түбегейлі тарихилығын, соның ішінде нормалар мен құндылықтардың көп түрлілігін қабылдау қажет екенін, бірақ күнделікті өмірімізді басқаратын түпкілікті, әмбебап қағидалардың даусыз белгілерін елемеуге болмайды деп санайды. Бұл әмбебаптық анамнетикалық және академиялық тарих арасындағы негізгі айырмашылыққа негізделуі мүмкін. 1974 жылы Клапвик ВУ университетінде қазіргі заманғы философия тарихы кафедрасын алды, ал сексенінші жылдары жүйелі философия кафедрасы да қосылды. Оның ашылу лекциясы Dialektiek der verlichting: Een verkenning in het neomarxisme van de Frankfurter Schule (1976, ағылшын тілінде 2010) деген атаумен жарияланды. Бұл кітапта Клапвик Франкфурт мектебінің сындық теориясына Маркьюзе, Хоркхаймер, Адорно және ертедегі Хабермастың қазіргі заманғы тарих пен қоғамның әл-ауқатына қатысты сынды көзқарастарын талқылау арқылы құрмет көрсетеді. Ол, шын мәнінде, бізге ағарту дәуірінің мұрасын еркіндік, рационалдық және адамдық қадір-қасиет тұрғысынан сын тұрғысынан қайта құру қажет екенін, бірақ сындық теория жеткілікті сынға ие емес екенін тұжырымдайды. Ақиқатында, бұл сенімнің толыққанды түсіндірілмеген көрінісі болып түсіндірілуі мүмкін.
Initially Klapwijk’s writings chiefly dealt with various theories of history and society. His doctoral dissertation was written on Ernst Troeltsch (1865 1923), the German theologian and later philosopher of history in Hegel’s Chair in Berlin, who was widely celebrated for his defense of radical historicism and who gave us the sociological distinction between Church, Sect and Mysticism. The Dutch title for Klapwijk’s thesis was Tussen historisme en relativisme: Een studie over de dynamiek van het historisme en de wijsgerige ontwikkelingsgang van Ernst Troeltsch (1970, English 2013). The dissertation analyzes Troeltsch’s philosophy of "radical historicity" by distinguishing six phases in its development, a development that started with a broad Hegelian perspective of universal history and ended in an extreme "monadological individualism" rooted in mysticism. In later years Klapwijk confronts this radicalized historicism with its relativistic and self contradictory consequences even in the fields of ethics and theology. He then pretends that we have to accept the radical historicity of human beings including pluralism of norms and values without ignoring the undeniable intimations of ultimate, universal core principles that rule our daily life. This universality can only be based on the fundamental difference between anamnetic and academic history. In 1974 Klapwijk received a Chair at VU University in the History of Modern Philosophy, while in the eighties a Chair in Systematic Philosophy was added. His inaugural lecture was published as Dialektiek der verlichting: Een verkenning in het neomarxisme van de Frankfurter Schule (1976, English 2010). In this book Klapwijk gives credit to the Frankfurt School of Critical Theory by discussing the critical views that Marcuse, Horkheimer, Adorno and the early Habermas developed with respect to contemporary history and the modern welfare of society. He concludes that, indeed, we need a critical reconstructing of the legacy of the Enlightenment in terms of freedom, rationality and human dignity, but that the Critical Theory is not critical enough. At bottom it can be interpreted as an insufficiently clarified expression of faith.
Реформациялық философия өзінің ішкі тарихын және оның қазіргі қоғаммен қарым-қатынасын анықтайды
Клэпвик бастауынан бастап өзіне алған маңызды міндет – реформациялық философия деп аталатын ерекше ұстанымды талдау болды. Ол Волленховеннің ежелгі грек дініне немесе қазіргі заманауи секулярлық гуманизмге бейімделмейтін, ал Волленховен мен ВУ университетіндегі әріптесі Герман Дойеверд «синтез философиясы» деп атаған нәрсемен – христиандық емес бастаудың күрделі түсініктермен араластырылмаған, яғни Киелі Жазуға негіделген философияны зерттеді. Волленховен үшін мұндай синтез орта ғасырлар мен тіпті Патристикалық философиялық теологияның барлығына зиян келтіретін еді, бұл Альфред Норт Уайтхедтің сол дәуірге берген бағасына қайшы келеді. Бірақ Клэпвик кейінгі жылдары Волленховеннің реформациялық ойшылдарға тән қарсылық көзқарастың, секулярлық теориялар мен христиан философиясы арасындағы ұқсастықтар мен құрылымдық байланыстарды жоққа шығармайтынын мойындағанын атап өтті. Осы тұста Клэпвик маңызды сұрақ қойды: діни қарсылық философиялық ашықтықпен қатар жүрмеуі керек пе, «барлық адам ойын Мәсіхке бағынуға бағындыруға ашықтық»? Клэпвик сондай-ақ университеттегі екі жетекші тұлға – Авраам Куйпер мен Герман Бавинк арасындағы айырмашылықтарды талдап бағалады. Екеуі де қазір қайтыс болған, бірақ олардың ізбасарлары көшбасшылардың өзінен гөрі олардың арасындағы келіспеушіліктерді көтере алмады. Клэпвик өзінің философиялық қауымдастығы үшін осы сын тұрғысынан қарауды алғаш рет Хендрик Харт, Йохан ван дер Ховен және Николас Вултерсторф редакциялаған, Theology Today журналында Эуген Остерхавен тарапынан мақаласы жарияланған жинақта ұсынды: «Якоб Клэпвик жазған «Голланд неокальвинистік дәстүріндегі рационалдық» атты тамаша тарау Авраам Куйпердің жалпы инаят және қарсылық туралы ілімдерін, сондай-ақ оларды үйлестіре алмағанын, әсіресе адам ақылы туралы мәселеде қарастырады. Куйпердің қарсылыққа ұйымдық форма беруге жасаған тырысы «христиандық (немесе, қаласаңыз, реформаланған) істі Құдайдың ісімен қауіпті жақындастырады». Куйпердің ниеті христиандық ұйымдардың қоғамды христиандастыру құралы болуы еді, бірақ «олардың кемшілік құралдар емес, Құдай Патшалығы үшін күрестің өзіндік мақсаты ретінде қарастырылуы мүмкін еді». Остерхавен атап өткендей, Бавинк пен Куйпердің арасындағы маңызды айырмашылық реформаланған дәстүрге тән терминдермен түсіндіріледі. Бұл «діни қарсылық» (адам жаны ғана емес, мәдениет пен қоғамның барлық саласы құтқарылуға тиіс) және оған қарсы «жалпы инаят» (мәдени құндылықтар христиандар мен христиан емес адамдарға да Құдайдың инаят белгілері) арасындағы қайшылық. Екі көзқарасты қалай біріктіруге болады? Бавинк жалпы инаятқа басымдық берді, ал Куйпер көптеген еңбектерінде, сондай-ақ қоғамдық өмірдегі жеке христиандық ұйымдар тұрғысынан, қарсылық көзқарасын (кейде өткір) атап өтті. Нидерландыдағы Реформаланған христиан шіркеулері мен олардың мүшелерінен шыққан христиан қозғалыстарындағы өзара байланысты және даулы екі дәстүрді көрсететін екі ұстанымды салыстыру Якоб Клэпвик Реформациялық философияның өзін-өзі сынға салу жұмысына қосқан үш тараудың бірінде ұсынылған. Ол осы жинақтың үш редакторының бірі және онға жуық авторлардың бірі болды.
A key task that Klapwijk took upon himself right from the start was that of analyzing the distinctive position of so called Reformational philosophy. He focussed on Vollenhoven's early vision of an integral Scriptural philosophy that is not accommodated to ancient Greek paganism or modern secular humanism, undiluted by what Vollenhoven and his colleague at the VU, Herman Dooyeweerd, had called "synthesis philosophy", i. e. a mix of biblical motifs with sophisticated conceptions of a non Christian origin. For Vollenhoven, this synthesis quality compromised the Middle Ages and even the entirety of Patristic philosophical theology, contrary to Alfred North Whitehead's appraisal of the same era. But Klapwijk emphasized how in later years Vollenhoven acknowledged that an antithetical attitude, so characteristic for Reformational thinkers, does not exclude affinities and structural similarities between secular theories and Christian philosophy. Here already, Klapwijk raised the crucial question whether religious antithesis should not go hand in hand with philosophical openness, "an openness to bring all human thought into captivity to the obedience of Christ." Klapwijk also analyzed and evaluated differences between the university's two leading lights, Abraham Kuyper and Herman Bavinck, both now long deceased but both with partisan followers who could live less with the leaders' differences than could those leaders themselves. One of Klapwijk's first attempts to articulate this critical stance for his philosophical community occurred in a widely read volume edited by Hendrik Hart, Johan van der Hoeven, and Nicholas Wolterstorff, reviewed in Theology Today by Eugene Osterhaven: "An excellent chapter on 'Rationality in the Dutch Neo Calvinist Tradition' by Jacob Klapwijk treats Abraham Kuyper's doctrines of common grace, and the antithesis, and his failure to harmonize the two, especially when he dealt with human reason. Kuyper's attempts to give the antithesis organizational form is shown to "lead to a dangerous identification of the Christian (or, if you will, Reformed) cause with God's cause." Although Kuyper intended Christian organizations to be a means for Christianizing society, 'the danger was that they were considered not as deficient instruments but as ends in the struggle for the Kingdom of God'." As mentioned by Osterhaven, one major difference in ideas between Bavinck and Kuyper is formulated in terms inherent to the Reformed tradition. It's the contrast between the doctrine of "religious antithesis" (not only the human soul but all of life in culture and society is to be redeemed) and its counterpart, the doctrine of "common grace" (cultural goods are tokens of God’s grace equally for Christians and non Christians). How to integrate both perspectives? Bavinck emphasized common grace, while Kuyper, in many of his works, emphasized (sometimes severely) the antithetical attitude, also in terms of separate Christian organizations in public life. A comparison of the two positions, which came to designate two interwoven and contentious traditions in the Christian Reformed Churches in the Netherlands and the Christian movements that flowed from its membership, is presented in one of the three chapters that Jacob Klapwijk contributed to a very important self critical work of Reformational philosophy, entitled Bringing into Captivity Every Thought (1991). He was one of the three editors of the volume and among nearly a dozen contributors.
Философиялық қозғалысының кең әлемдегі трансформациялық міндетін нақтылау
Синтез және антитез туралы дау мәдениет пен қоғамдағы христиандық позиция үшін шешуші салдарға ие, бірақ ең әсіресе философиядағы христиандық шақыруға қатысты. Клапвик реформациялық философияны Волленховеннің терминімен тек "кальвинистік" емес, тіпті ең бастысы "реформациялық экуменикалық" (Герман Доуевердтің терминімен) емес, трансформациялық философия ретінде қарастыруды қалады. Ол мысал ретінде шіркеу әкелерінің "spoliatio Aegyptiorum", яғни мысырлықтарды тонау тұжырымын келтірді (Шығу кітабы 12:36). Құдай Ұлы көші-қон кезінде израильдіктерге өз қарсыластарынан алтын мен күміс қазыналарын тонауға бұйырды. Бірақ бұл синтез және синкретизм ("алтын бұзау") үшін емес еді: металдар тазартылып, шөлдегі киелі орында Құдайға қызмет ету үшін қайта қолданылды. Клапвик үшін бұл діни сенімнің өзгерту күшінің философиялық пікірталастарда да парадигмасы болып табылады. Христиандық философия синтез/антитез дилеммасын жеңуі керек. Ол философиялық әлеммен бірқатар жүруге лайықты, қазіргі теорияларды сынға алып, теориялық ой аясындағы шындыққа христиандық перспективасына бағынышты болатын құнды нәрсені пайдаланады.
The dispute about synthesis and antithesis has incisive consequences for the Christian’s position in culture and society but touches in particular the Christian calling in philosophy. Klapwijk wanted to think of Reformational philosophy not only, not even primarily as "Calvinist" in Vollenhoven's term, not only as "reformational ecumenical" (in Herman Dooyeweerd's terms), but as a transformational philosophy. He took as an example the Church fathers’ notion of spoliatio Aegyptiorum, the robbery of the Egyptians (see Ex. 12:36). God ordered the Israelites in the great exodus to rob their antagonists of their silver and golden treasures. Yet, it was not for the sake of synthesis and syncretism (‘the golden calf’): the metals were purified and re used for the service of God in the sanctuary of the desert. This is for Klapwijk a paradigm of the transforming power of a religious belief, also in philosophical discussions. Christian philosophy should overcome the synthesis/antithesis dilemma. It is athletic enough to keep pace with the broader philosophical world, putting the theories of the day to a critical test and using what is valuable in such a way that it can become subservient to a Christian perspective on reality in the realms of theoretical thought.
Трансформациялық философия және тірі табиғат
Соңғы жылдары Клапвик өзінің христиандық философиялық көзқарасын тірі табиғат пен эволюциялық теория саласына қатысты қолданды. Ол жаратылыстанудың қазіргі эволюциялық теорияларына креационизмнің қатаң қарсы тұруынан қанағаттанбады. Бірақ ол сондай-ақ, Құдай эволюция арқылы әлемді барлық түрлілігімен жаратты дегендей, теистік эволюция деп аталатын осы көзқарастарды сынсыз қабылдауды да қабылдамады. Шындығында керісінше: егер әлем эволюциялық процеске қатысса, онда ол бастапқыда Құдайдың жарату сөзінің негізінде болады. Ақылды жобалау теориясы да, оның пікірінше, механикалық натурализм мен үстінен араласудың компромиссіз синтезіне негізделген. Өмірдің пайда болуына қатысты діни және секулярлық көзқарас арасындағы қақтығысты қалай жеңуге болады? "Жанды әлемде мақсат бар ма? Жаратылыс және жаңару эволюциясы" (2008) атты кітабында Клапвик эволюциялық биологияның дінмен байланысына философиялық талдау жасайды және өмірдің эволюциясы таза кездейсоқтық пен соқыр сәттің мәселесі ме, әлде мақсат ұғымын қамтиды ма деген сұраққа жауап береді. Ол "жаңару эволюциясы" идеясы арқылы осы айырмашылықты жоюды ұсынады. Клапвиктің жаңару эволюциясы теориясы (ЖЭТ) жер тарихының шешуші сәттерінде, беріктік пен күрделіліктің қажетті жағдайлары орынды болғанда, физикалық заттардың жаңа өмірлік формаларды ашу үшін өзін-өзі қайта ұйымдастырғанын көрсетеді. Бұл әсіресе микроорганизмдер, өсімдіктер, жануарлар және адамдар физикалық әлемде пайда болған кезде болды. Бұл жаңа құрылымдарда биотикалық, вегетативтік, сезімтал және ақыл-ой немесе моральдық болу режимдері біртіндеп пайда болды. Бұл жоғары деңгейдегі болу мен мінез-құлық әлі де физикалық немесе молекулалық негізге ие; барлық тірі организмдер физикалық заңдарға бағынады, бұл ғылыми натурализмнің ішінара шындығы. Бірақ эволюциялық процестің маңызды кезеңдерінде жердегі нәрселер физикалық принциптерден жоғарырақ күшке ілесіп қалды. Олар материалдық куәліктерін жоғалтпай, жаңаша жұмыс істей бастады, тірі, өсуге қабілетті, сезінуге және кейде ақылды тіршіліктер ретінде өмір сүрді. Осы жаңа организмдердегі модальдық деңгейлер олардың өзіндік реттеу жүйелерін білдіреді. Қысқасы, физикалық заңдардың, биотикалық ережелердің, вегетативтік үлгілердің, сезімтал стандарттардың, ақыл-ой және моральдық принциптердің модальдық иерархиясы уақыт өте келе жаңару немесе "трансценденталды жаңалық" (Г. Ледьярд Стеббинс) құбылыстарына жол ашты. Клапвиктің ЖЭТ-ін біздің жер бетіндегі өмірді сипаттайтын әртүрлі модальдық сфераларға бейімделген, редукционистік емес эволюциялық теория ретінде сипаттауға болады. Ол уақыт өте келе табиғатта пайда болған ерекше үзілістерді креационистер ұсынғандай, организмдердің жаңа түрлерінің пайда болуы ретінде емес, нәрселер немесе организмдер жоғары деңгейдегі сипаттамалармен жабдықталған және олардың материалдық негізімен байланысын ескере отырып, өздерінің ережелерін сақтайтын жаңа модальдық өрістердің пайда болуы ретінде таниды. Басқаша айтқанда, тірі организмдерде ерекшеленетін болу мен мінез-құлықтың жаңару деңгейлері физикалық әлемді сипаттайтын күрделілену процесінің бөлігі ретінде анықталмайды, бірақ олармен шартталады. Бұл "деңгейлілік" (Джон Сёрл) ғылыми зерттеулер үшін маңызды салдарларға ие. Эпигенетикалық құбылыстар, бас гендер, "секіру гендері" (клеткадағы ауыстырылатын элементтер) және қазіргі эволюциялық пікірталасқа қатысты басқа да мәселелер бойынша ол пәнаралық зерттеулерді ынталандырады. Ол бір жақты натуралистік немесе материалистік тәсілге қарағанда теориялық талдау үшін перспективалы негіздеме ұсына алады. Тірі әлемнің иерархиялық реттелгені олардың бір жоспар мен мақсатпен жаратылғанын көрсетеді. Мұнда ғылымның тілі, тіпті философияның тілі де өзінің шектерін табады. Клапвиктің пікірінше, бізге басқа, толыққанды тіл қажет. Діннің тілінде айтсақ, Жаратылыс кітабындағы жеті жаратылыс күнінің оқиғасында баяндалған Құдайдың жарату сөзі, динамикалық прогрестің, модальдық иерархияның және эволюциялық дамудың әртүрлі деңгейлерінің артында тұрған қозғаушы күш болып табылады. Ұлы жарылыс, ғарыштық уақыт пен кеңістіктің алғашқы басталуы, бір жасушалы өмірдің алғашқы көрінісі, өсімдіктер мен жануарлардың көп жасушалы жүйелерінің пайда болуы және ең соңында, бірақ ең аз емес, адам санасының жақындығын ғалымдардың түсінуі үшін бірлікке біріктіру қиын. Бірақ сенімнің көзінде барлық уақыттық құбылыстар мен барлық жаңарулардың құдайлық жаратылыстың уақытша ашылуы деп қарауға болады. Клапвикке сәйкес, әлемнің бастапқыдан бастап Құдайдың Падишалығында толық аяқталуына дейін итермелейтін негізгі қозғаушы күш – құдайлық жаратылыстың ниеті.
In recent years Klapwijk has applied his view of Christian philosophy in terms of transformation to the field of living nature and evolutionary theory. He was unhappy with the strictly antithetical attitude of Creationism towards the current naturalistic theories of evolution. But he likewise rejected the uncritical acceptance of these views in so called Theistic evolution, as if God created the world in all its diversity through evolution. It's just the other way around; if the world is involved in an evolutionary process, it is so on the basis of God's creation word in the beginning. Even the theory of Intelligent Design is in his opinion too much based on a compromise, a synthesis of mechanistic naturalism and supernatural interventions. How do we overcome the present day divide between religious and so called secular views of the origin of life? In his book Purpose in the Living World? Creation and Emergent Evolution (2008) Klapwijk offers a philosophical analysis of the relation of evolutionary biology to religion, and addresses the question of whether the evolution of life is exclusively a matter of chance and blind fortune or is better understood as including the notion of purpose. He proposes to bridge the gap via the idea of "emergent evolution." Klapwijk's theory of emergent evolution (TEE) indicates how at crucial moments in earthly history, when basic conditions of solidity and complexity were suitable, physical things reorganized themselves in such a way that new forms of existence were disclosed. This happened in particular when in the physical world micro organisms, plants, animals and humans came into being. In these new entities biotic, vegetative, sensitive and mental or moral modes of being emerged, step by step. These higher levels of being and behavior still have a physical or molecular basis; all living organisms obey physical laws, that is the partial truth of scientific naturalism. But at critical turning points in the evolutionary process things on earth came in the grip of above physical principles. Without losing their material birth certificate they succeeded in functioning in new ways, as living, growing, feeling and sometimes even as intelligent beings. The modal levels that successively emerged in these new domains of organisms represent regulation systems all of their own. In short, it is the modal hierarchy of physical laws, biotic rules, vegetative patterns, sensitive standards, mental and moral principles that in due time has given rise to phenomena of emergent or "transcendental novelty" (G. Ledyard Stebbins). Klapwijk’s TEE can be described as a non reductive evolutionary theory attuned to the different modal spheres that characterize our earthly existence. It recognizes the curious discontinuities that have arisen in nature in the course of time not as the origin of completely new types of organisms, as creationists suggest, but as the genesis of new modal fields that come to the fore where things or organisms are equipped with higher level characteristics and observe rules of their own without ignoring their bond with their material substratum. To put it differently, the emergent levels of being and behavior that can be distinguished in living beings are conditioned by but not simply identifiable as parts of the complexification process that characterizes the physical world. This "levelism" (John Searle) has important implications for scientific research. With respect to epigenetic phenomena, master genes, so called jumping genes (transposable elements in the cell) and other issues in the contemporary evolution debate, it encourages interdisciplinary research. It can offer a more promising framework for theoretical analysis than a one sided naturalistic or materialistic approach. The hierarchical ordering of the living world suggests an underlying plan and purpose. Here the language of science and even of philosophy finds its limits. In Klapwijk’s opinion we need a different, more comprehensive language. In the language of religion one could say that the creation word of God in the beginning, spelled out in the Genesis story of the seven creation days, is the driving force behind the dynamic progress, the modal hierarchy, and the various levels of evolutionary development. The Big Bang, the early inceptions of cosmic time and space, the primeval expressions of unicellular life, the rise of the multicellular systems of plants and animals and, last but not least, the intimacies of human consciousness are difficult to unite in a great chain of being, for scientists to comprehend in an ontology, an overall view of reality. But in the eyes of faith all temporal phenomena and all emergent innovations can be considered to be temporary disclosures of divine creation. According to Klapwijk it is the basic motive of divine creation that propels the world from its very beginning towards its final completion in the Kingdom of God.