Кіріспе

Ex parte Quirin, 317 U. S. 1 (1942) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ-та сегіз неміс диверсантын соттаған АҚШ әскери трибуналының құзыретін қолдаған АҚШ Жоғарғы Сотының ісі. «Куирин» заңсыз жауынгерлерді әскери комиссия арқылы соттауға қатысты прецедент ретінде жиі сілтеме жасалады. Іс 29 және 30 шілдеде қаралып, 31 шілдеде шешім шығарылды, ал 1942 жылдың 29 қазанында толыққанды шешім жарияланды. Осы шешімде былай делінген:

Өмірбаян

Бұл іске қатысы бар сегіз адам – Эрнест Петер Бургер, Джордж Джон Даш, Герберт Ханс Хаупт, Генрих Хайнк, Эдвард Керлинг, Герман Нойбауэр, Ричард Квирин және Вернер Тиль. Бургер мен Хаупт АҚШ азаматтары еді. (317 АҚШ 1) Барлығы Германияда туған және барлығы АҚШ-та тұрған. Барлығы 1933-1941 жылдар аралығында Германияға қайтып оралды. 1941 жылдың желтоқсан айында Пёрл-Харборға жасалған жапон шабуылынан кейін, АҚШ пен нацистік Германия арасында соғыс жарияланғаннан кейін, олар Берлинге жақын саботаж мектебінде оқытылды, онда жарылғыш заттарды қолдану және құпия жазу әдістерін үйренді. Бургер, Даш, Хайнк және Квирин 1942 жылдың 13 маусымында U 202 су асты кемесімен Франциядан Нью-Йорк штатының Лонг-Айленд аймағындағы Амагансетт жағажайына қараңғыда қонды. Қалған төртеуі Германияның U 584 су асты кемесімен Франциядан Флорида штатының Понте-Ведра жағажайына жетті. 1942 жылдың 16 маусымында олар қараңғыда жағаға шықты. Барлығы толық немесе ішінара неміс әскери формасын киген, егер жағаға қонғанда ұсталса, оларды тыңшы емес, соғыс тұтқыны ретінде қарау үшін. Лонг-Айлендтегі топты жағалау күзетінің патрульдік полициясы Джон К. Каллен байқады, саботажшылар оны 260 доллармен пара беруге тырысты. Каллен өзінің бекетіне оралып, дабыл берді. Екі топ дереу формаларын тастап, азаматтық киіммен Нью-Йорк және Флорида штатының Джексонвилл қалаларына, содан кейін АҚШ-тың басқа да аймақтарына кетті. Барлығы Германиядағы Германия Жоғарғы Бас штабының офицерінен АҚШ-тағы соғыс өнеркәсібін және басқа да маңызды нысаналарды жою туралы нұсқау алды, олар немесе олардың Германиядағы туыстары неміс үкіметінен жалақы алуға тиіс болды. Жағаға қонғаннан кейін Даш пен Бургер қиындықпен Федералдық Тергеу бюросына өздерін тапсырды, себебі ФБР оларға бірден сенбеді. Олар ФБР-ді шындықты айтып отырғанына көндірді және қалған алты адам Нью-Йорк пен Чикаго қалаларында ФБР агенттерімен ұсталды. ФБР-де Даш Вашингтонда өзінің асыра бағаланған және романтикалық нұсқасын айтқанға дейін ешқандай із болған жоқ.

Әскери соттардың конституциялық тұрғыдан қаралуы

Сот барысында Рузвельттің немістерді соттауға арналған әскери трибунал құру туралы шешімін, немістерді қорғау үшін тағайындалған подполковник Кеннет Ройалл сынға алды. Ройалл, Рузвельт өзінің клиенттерін соттауға әскери трибунал құруға құқығы жоқ екенін айтты. Ол Ex parte Milligan (1866) ісін мысалға келтірді, онда АҚШ Жоғарғы Соты федералды үкіметтің азаматтық соттар жұмыс істеп тұрған жерлерде, тіпті соғыс уақытында да, азаматтарды соттау үшін әскери трибуналдар құруға құқығы жоқ екенін шешкен. Вашингтонда азаматтық соттар жұмыс істеп тұрғандықтан, немістерге қатысты іс сол жерде қаралуы керек деді ол. Істі тергеуге тағайындалған Бас прокурор Фрэнсис Биддл, Германия үкіметінің атынан, соғыс уақытында тиісті формасыз АҚШ аумағына жасырын түрде кірген адамдардың азаматтық сотқа жүгінуге құқығы жоқ екенін мәлімдеді. Биддл былай деді: "Бұл азаматтық соттардың құқық бұзушылықтары бойынша сот емес, соғыс заңдарының бұзушылықтары бойынша сот. Бұл – шекарамызды кесіп өткен, жасырынған және осында келген жаулардың сотталуы. Олар осы елге басып кірген қарулы күштермен толыққан толық салмақта." Ройалл немістердің жоспарларын орындауға ниеттенгенін дәлелдейтін ешқандай дәлел жоқ екенін айтты, олар Германиямен байланыс орнату үшін тек белгісіз арналарға ие болған және соғыс аяқталғаннан кейін ғана үйге оралуды жоспарлаған. Биддл бұл аргументке қарсылық көрсетіп, Америка революциялық соғысы кезінде американдық офицер Бенедикт Арнольдпен кездесу үшін американдық шеп арқылы өткені үшін континенттік армияның тыңшысы ретінде атқыланған британдық майор Джон Андре ісін келтірді. Ройалл және оның клиенттері хабеас корпустың бұйрығы үшін өтініш жасап, немістердің АҚШ Конституциясының V және VI түзетулерімен қамтамасыз етілген қазылар алдында сотталуға құқылы екенін талап етті. АҚШ Жоғарғы Соты жазғы демалысқа кеткенімен, 1942 жылдың 29 шілдесінде мәселені қарастыру үшін арнайы сессияны шақырып алды. Сол кезде әскери офицер болған судья Фрэнк Мерфи өзін істен шеттеді. Ройалл Нью-Йорк және Флоридадағы неміс десанттарын "әскери операциялар аймағы" деп сипаттауға болмайды деп мәлімдеді, онда ешқандай ұрыс болған жоқ немесе жау күштерінің басып кіру қаупі болған жоқ. Ол азаматтық соттардың жұмыс істеп тұрғанын және осы жағдайда олар істі қарауға лайықты екенін айтты. Биддл АҚШ пен Германия соғыста екенін және 1798 жылғы "Шетелдік жаулар туралы" заңға сілтеме жасады. 31 шілдеде Жоғарғы Сот Ройаллдың шағымын бірауыздан қабылдамады, былай деп жазды: "Әскери комиссия заңды түрде құрылды. Өтініш берушілер әскери комиссия алдында сотталу үшін заңды түрде ұсталып тұр және хабеас корпустың бұйрығымен босатуға негіз жоқ."

Жоғарғы соттың шешімі

Жоғарғы Сот 1942 жылдың 31 шілдесінде шешім шығарды, бірақ толық қорытындысын 1942 жылдың 29 қазанында ғана жариялады. Осы шешімде Сот төмендегілерді белгіледі: 1) Президенттің 1942 жылғы 2 шілдедегі жарлығымен тағайындалған әскери комиссияда сотталып жатқан өтініш берушілерге қарсы қойылған айыптаулар, Президенттің әскери комиссия алдында сотталуға бұйрық беруге құқылы болған қылмыс немесе қылмыстарға қатысты. 2) Әскери комиссия заңды түрде құрылған. 3) Өтініш берушілер әскери комиссия алдында сотталу үшін заңды түрде қамауда ұсталып тұр және хабеас корпустың бұйрығымен босатуға негіз жоқ. Хабеас корпустың ісі бойынша берілген өтініштер қабылданбады. Сот шешімінде неміс саботажшыларының азаматтық соттарға қатынау құқығы жоқ екені, себебі олар «әскери соттардың құзыреті шегінде болды және әскери комиссияда сотталуы адал ниетпен жүзеге асырылды, олар соғыс материалдарын және коммуникацияларын жою мақсатымен біздің аумағымызға біркелкі киімсіз кірді немесе кіргеннен кейін қалды – бұл соғыс заңдарына қарсы қылмыс». Сот заңмен рұхсат етілген жауынгерлер тұтқынға алынып, соғыс тұтқыны ретінде ұсталуы мүмкін екенін, ал заңсыз жауынгерлер түрмеге жабылу немесе өлім жазасына кесілу сияқты ауыр жазаларға ұшырауы мүмкін екенін мәлімдеді. Сот сондай-ақ Миллиган және Куирин істері арасындағы айырмашылықты көрсетті. Миллиган ісінде Ламбдин П. Миллиган, Конфедерация ісіне көмектесу үшін саботаж жасауға сөз бергенімен, Конфедерацияға қарсы азаматтық соғысқа қатысқан Одақтың көптеген штаттарының бірі – Индиана штатының азаматы болды, Конфедерация штатында тұруға құқығы болмады, Конфедерацияның қарулы күштерінің құрамына кірмеді немесе олармен байланысы болмады, сондықтан азаматтық соттар жұмыс істейтін аймақтарда әскери трибуналда сотталуға жарамайды. Ал Куирин ісінде немістер неміс қарулы күштерінің құрамына кірді немесе олармен байланыста болды, соғыс уақытында тиісті киімсіз АҚШ аумағына барлау мақсатымен немесе өмір мен мүлікті жою арқылы соғыс жүргізу үшін кірді, сондықтан оларды әскери трибунал соттауға жаратылды. Хаупт пен Бургер АҚШ азаматтары болғандықтан, олардың хабеас корпусы бұйрығын тоқтатуға болмайтынын мәлімдеді, бірақ Сот «жау соғысушының АҚШ азаматтығы, соғыс заңдарын бұзуға байланысты заңсыз соғыс қимылының салдарынан оны босатпайды» деп шешті. Сондай-ақ, «жау үкіметінің әскери құрамымен бірігіп, оның көмегімен, басшылығымен және бағыттылығымен осы елге жаулық әрекеттер жасау ниетімен кірген азаматтар Гаага конвенциясы мен соғыс заңдарының мағынасында жау соғысушылар болып табылады» делінген. Бұдан әрі, Сот Президенттің жарлығы заңды деп тапты, өйткені ол Соғыс мақалаларының 15, 38 және 46-баптарында Конгресс тарапынан мойындалды. Конгрестің рөлін түсіндіре отырып, Бас судья Харлан Стоун былай деді:

Шешімнің қарама-қайшылығы

Quirin ісінде сот бірауыздан шешім шығарғанымен, соңғы шешімге жету жолы келіспеушіліктерге толы болды. Әділет министрі Дуглас соттың істі қабылдағанына өкініш білдірді. Ол «алғашқы per curiam мәлімдемесі бойынша келісу оңай болғанымен, пікірлерді жазу кезінде біздер шамадан тыс жіңішке сызықтан өттік» деді. Бас судья Стоун соттың беделіне қатты алаңдады, себебі ол соттың алты адамның өлім жазасына кесілуін қарап отырып, әрекетсіз қалғандай көрінгісі келмеді. Ол бірауыздан шешім қабылдауды талап етті. Стоунның пікірлеріне қарамастан, судья Роберт Х. Джексон соттың шешімінің кейбір бөліктерімен келіспейтінін білдіріп, қосымша пікір жобасын жазды. Уақыт өте келе, оның жобасы ұзарып, терілген меморандумға айналды. Бұл меморандум Korematsu v. United States ісіне екі жыл бұрын және Youngstown Sheet & Tube Co. v. Sawyer ісіндегі оның танымал қосымша пікіріне он жыл бұрын жазылған. Ол Джексонның президенттің конституциялық соғыс өкілеттігінің шегі туралы көзқарастарын аңғартады. Осы дау қайта жанданып, 21-ші ғасырдың басындағы терроризмге қарсы күрес кезінде құқықтық салдарларға ие болды.

Сот төрешісі Джексонның қорытынды жобасы

Өзінің пікір жобасында Джексон президентке кең өкілеттіктер берді. Ол мынадай қорытынды жасады: 1) Президенттің әскери трибуналдар құруға заңмен берілген құқығы бар, 2) Конгресс бұл құқықты реттей алмайды және 3) бұл өкілеттік оның Бас қолбасшы ретіндегі билігінен туындайды. Джексон: «Менің ойымша, соттың соғыс ережелеріне сәйкес келуіне қатысты шешімі қажетсіз. Ережелердің тарихы мен тілі мен үшін олар осы жағдайға қолданылмайтындығын анық көрсетеді және Президенттің соғыс уақытындағы өкілеттіктеріне сәйкес, мұндай заңсыз әскери сот құруға толық құқылы екені мен үшін айқын». Оның «Корематсу» ісіне қатысты қарсылығы, әскери бұйрықтарға тап болған адамдарды конституциялық қорғауға тарту қауіпті прецедент болады және сот мұндай бұйрықтарды орындамауы немесе қайта қарауы тиіс деген сенімін білдіреді. Ол «Корематсудағы жіктелуді негіздеген төтенше жағдай ұмытылып, жіктелудің конституциялық заңдылығы істің сабағы ретінде қалады» деп қорқыды. Джексон сот атқарушы билікке конституциялық шешімдерді жасауға қосылса, өз міндетін орындай алмайтынына сенді. Куирин саботажшыларын ұстағаннан кейін президент Рузвельт президент Буш шығарған жарлықтың үлгісі болған жарлық шығарды; бұл жарлық әскери комиссияларға тұтқындарды, басқа да қылмыстармен қатар, соғыс заңдарын бұзу, жауға ақпарат беру және тыңшылық жасау үшін соттауға рұқсат берді. Куиринде қолданыстағы заңнамада аталған қылмыстар үшін әскери комиссияларды пайдалануға рұқсат берілгені айтылды. «Соғыс жариялау» деген тақырыппен және Соғыс ережелерінің үш бабымен (15, 81 және 82) мемлекеттік заң қабылданғанымен, президент Буштың талаптары 2001 жылғы Әскери күштерді пайдалану туралы рұқсатқа және Соғыс ережелерінің мұрагері – Әскери сот жүйесінің бірыңғай кодексінің екі ережесіне негізделді. Куириннің «Терроризмге қарсы соғыста» әскери трибуналдарды пайдалануға негіз ретінде жарамдылығы күмәнді болды. Америкалық адвокаттар қауымдастығының осы жағдай бойынша баяндамасында мынадай делінген: 1942 жылғы Куирин ісінен бастап АҚШ 1949 жылғы Женева конвенциясына қол қойып, ратификациялады, осылайша олар АҚШ Конституциясының 6-бабының 2-тармағына сәйкес АҚШ-тың ішкі құқығының бір бөлігі болып саналды (Басымдық туралы ереже). 2002 жылдың 7 ақпанында президент Буш Женева конвенциясының 3-бабы «Әл-Қаида тұтқындарын қорғамайды» деген пікірді қабылдады, өйткені АҚШ пен Әл-Қаида арасындағы қақтығыс «халықаралық сипатта емес» еді. АҚШ Жоғарғы Соты «Хамданға қарсы Рамсфельд» ісінде Буш әкімшілігінің 3-бапқа қатысты пікірін жоққа шығарды, Женева конвенциясының 3-бабы «Терроризмге қарсы соғыстағы» тұтқындарға қолданылатынын және Гуантанамодағы әскери комиссия процесі осы күдіктілерді соттау үшін қолданылғаны АҚШ және халықаралық заңды бұзу болып табылатынын мәлімдеді. «Хамданға» жауап ретінде Конгресс 2006 жылғы Әскери комиссиялар туралы заңды қабылдады, оған президент Буш 2006 жылдың 17 қазанында қол қойды. Заңның мақсаты «соғыс заңдарын бұзу және басқа да мақсаттар үшін әскери комиссия арқылы сот жүргізуге рұқсат беру» болды. 2006 жылғы Әскери комиссиялар туралы заң сияқты, оның 2009 жылғы Әскери комиссиялар туралы заңында «жеке іс-қимыл құқығы үшін негіз ретінде» Женева конвенцияларын пайдалануға тыйым салынды.